فاكتورهاي اقليمي استان اصفهان
اقليمي استان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ارتفاعات:
استان اصفهان در مرکز فلات ایران قرار دارد که منطقه ای کوهستانی و ارتفاع متوسط آن 1500 متر و گاهی تا 2000 متر برآورد شده است.و اغلب ارتفاعات دارای جهتی شمال غربی- جنوب شرقی است.
این استان به خاطر گستردگی آن،دارای ناهمواری های متفاوتی است. در غرب استان رشته کوههای زاگرس با جهت شمال غربی- جنوب شرقی از شمال گلپایگان تا ارتفاعات دنا در سمیرم کشیده شده و شامل رشته کوههای دالان کوه و دره بید با ارتفاعات 3915 و 3631 متر و دنباله ارتفاعات زرد کوه بختیاری به نام شاهان کوه با ارتفاع 3040 متر قرار دارد.ناحیه کوهستانی جنوب استان اصفهان شهرستان سمیرم و بخشی از غرب شهرستان شهرضا را فرا گرفته است، دنباله رشته کوه دنا با ارتفاع 4409 متر و منطقه آیین قری با کوه علی جوق به ارتفاع 3717 متر و همچنین ارتفاعات قمیشلو و دنباله های زردکوه قرار دارد. در ناحیه کوهستانی شمال استان، ارتفاعات کرکس با 3895 متر جلب توجه می کند که در 50 کیلومتری شمال شهر اصفهان قرار دارد.ارتفاعات استان اغلب پوشيده از برف بوده و جزء كانونهاي آبگير دائمي ايران محسوب ميگردند. نقش اساسي اين ارتفاعات تخليه رطوبت جريانهاي مرطوب است و به لحاظ اينكه عمود بر جريانهاي مرطوب غربي قرار دارد مخصوصا در شمالغرب و غرب استان موجب تخليه بار آنها شده و غالباً نوع بارشهاي پاييزه و زمستانه بصورت برف به ارتفاعات مينشينند اين جريانات معمولاً جريانات مديترانهاي هستند كه رطوبت حاصل از درياي مديترانه را با خود در منطقه مركزي تخليه ميكنند.
عرض جغرافیایی:
قرار گیری استان در عرض جغرافیایی 30 تا 34 درجه شمالی در درون شرایط ماکرو کلیمایی ایران از آنچنان وضعیتی برخوردار نیست که برای تمام ایام سال تحت تاثیر شرایط همسانی از نظر توده های هوا قرار گیرد از این رو این ناحیه از نظر شرایط دینامیک و ژنتیک یک ناحیه انتقال محسوب می شود بطوری که از یک سو در حیطه اقلیم جنب مداری بوده و از نظر ژنتیک تحت تاثیر شرایط حاصله در سطح ماکرو کلیمایی ژنتیک و عوامل موثر در پیدایش آنها قرار گرفته است و از طرف دیگر در تابستانها توده های هوا با منشا حاره ای استان را تحت تاثیر قرار می دهد.
پوشش گیاهی :
مطالعه پوشش گیاهی در ارتباط با اقلیم استان موضوع بسیار مهمی جغرافیایی است آما قبل از شروع باید گفت که هماهنگی بازی بین انواع اقلیم و انواع گیاه وجود دارد. گیاهان منطقه در حقیقت منعکس کننده اقلیم همان منطقه هستند مطالعهای گذرا در اقلیم استان بیانگر این واقعیت که قسمت اعظم استان اصفهان در ناحیه گرم و خشک قرار دارد. تغیرات درجه حرارت به ویژه حداقل و حداکثر و میزان بارندگی در رشد و نمو گیاهان بسیار موثر می باشد. و واقعیت اینست که فشار های وارده بر پوشش گیاهی استان بسیار بالاست . این بدان معناست که گیاهان استان تغییرات حرارتی و بارندگی شدیدی را باید متحمل شوند که این فشار تاثیر اکولوژیکی شدیدی بر پوشش گیاهی استان می گذارد . گونه های گیاهی استان غالبا از نوع بیابانی می باشند . در منطقه شرق استان تاثیر باد مهم می باشد زیرا میزان تبخیر را بالا برده و مانع رشد گیاه می شود.
قلمرو بيابانی استان :
با استفاده از ارقام حاصله اقدام به تهيه شش لايه از نقشه هاي پارامترهاي اقليمي نظير هم باران، هم دما، هم تبخير، هم ضريب تغييرات سالانه، هم بي نظمي بارش و شدت ميانگين بارندگي روزانه در استان اصفهان شد. مرز بيابان در هر يك از لايه هاي فوق بر اساس اطلاعات محيطي، جدول و نمودار تعيين شده است. حد مرزي بيابان و غير بيابان در مرحله اول از ديدگاه ميزان بارندگي 150 ميليمتر تعيين شده است و مناطقي كه زير 150 ميليمتر بارندگي دارند جزء قلمرو بيابان محسوب مي شوند. همچنين در مورد ساير پارامترها مرز بيابان تعيين شده كه به قرار زير است از ديدگاه تبخير خط 2400 ميليمتر (مناطقي بالاتر از 2400 ميليمتر تبخير داشته باشند جزء قلمرو بيابان منظور مي شوند). از ديدگاه متوسط دماي سالانه، مناطقي كه دماي سالانه آنها بيشتر از 15 درجه سانتيگراد باشد در محدوده بيابان قرار دارد. از ديدگاه ضريب تغييرات سالانه بارندگي خط ضريب تغييرات 36 درصد در استان به عنوان مرز بيابان تعيين شده و مناطقي كه ضريب تغييرات آنها بيشتر از 36 درصد باشد جزء قلمرو بيابان مي باشند و از ديدگاه بي نظمي بارش خط 15 به عنوان مرز بيابان تعيين شده و ايستگاههايي كه بي نظمي بارش در آنها بيشتر از 15 باشد در قلمرو بيابان قرار دارند. و از نظر شدت ميانگين روزانه بارندگي خط مربوط به 7 ميليمتر جهت تعيين مناطق بياباني از غير بياباني در استان انتخاب شده اند. از تلفيق خطوط حاصله سه ناحيه يا قلمرو از هم قابل تفكيك مي باشد. بيابان، منطقه گذر از بيابان به غير بيابان و غير بيابان كه به صورت نقشه نمايش داده شده است.
بر اساس بررسيهاي به عمل آمده از نقشه مساحت قلمرو بيابان در استان اصفهان 4028075 هكتار معادل 8/49 درصد سطح استان شده است. همچنين مساحت منطقه گذر از بيابان به غير بيابان 4840450 هكتار يعني 5/45 درصد و منطقه غير بيابان 1775750 هكتار يعني7/4 درصد ميباشد.
به منظور بيان كمي ويژگيهاي هريك از مناطق سه گانه فوق نقشه منحني هاي هم ميزان هريك از عناصر مورد نظر، بطور انفرادي روي نقشه نهائي قرار داده شده و عدد مربوط به دو خطي كه بيشترين اشتراك را با خط مربوط به مرز بيابان و نيمه بيابان و خط مرزي غير بيابان و نيمه بيابان داشتند تعيين گرديد. به اين ترتيب ويژگيهاي كمي هريك از عناصر براي تعريف بيابان در استان اصفهان مشخص شد.از اين نظر در استان اصفهان ، به مناطقي بيابان گفته ميشود كه داراي بارندگي كمتر از 100 ميليمتر،تبخير بيش از 2800 ميليمتر، ضريب تغييرات بارندگي بيش از 42 درصد، ميانگين دماي سالانه بيش از 16 درجه سانتيگراد، ضريب بي نظمي بارش بيش از 17 درصد و شدت ميانگين بارش روزانه كمتر از 6 ميليمتر باشد.
طبقه بندی اقلیمی که بر اساس وضعیت میانگین شرایط اقلیمی هر منطقه و با استفاده از روشهای معروف صورت می گیرد، در شناخت تفاوت های بین مناطق از نظر شرایط اقلیمی حائز اهمیت است. جدول شماره 1 طبقه بندی اقلیمی ایستگاه های استان را بر اساس دو روش معروف آمبرژه و دومارتن نشان می دهد. جدول شماره 1 طبقه بندی اقلیمی ایستگاه های استان اصفهان ( روش آمبرژه و دومارتن)
بر اساس روش آمبرژه از اقلیم بیابانی معتدل تا اقالیم ارتفاعات فوقانی در استان وجود دارد. و تنوع اقلیم در استان به خوبی به چشم می خورد. جهت روشن شدن موضوع ایستگاه های استان را روی اقلیم نمای آمبرژه مشخص نموده ایم. در نمودار مزبور با توجه به اقلیم نما مشخص می گردد که بخش اعظم ایستگاه ها در محدوده اقلیمی خشک سرد و پس از آن اقلیم نیمه خشک سرد قرار دارند. تنها ایستگاه انارک در محدوه بیابانی معتدل می باشد و ایستگاه امام قیس (در مرز استان چهارمحال) نیز در زمره اقالیم ارتفاعات فوقانی قرار دارد. بر اساس روش دومارتن، 4 تیپ عمده اقلیمی در استان تشخیص داده شده است.این اقالیم عبارتند از: 1- اقلیم بیابانی 2- اقلیم خشک 3- اقلیم نیمه خشک 4- اقلیم نیمه مرطوب اقلیم بیابانی که ضریب خشکی آن کمتر از 3 می باشد، دو منطقه را در استان تحت پوشش خود قرار داده است، اول بخش کوچکی از حوالی باتلاق گاوخونی به مرکزیت ایستگاه ورزنه و دوم ناحیه وسیع تری در منتهی الیه شرق استان که از غرب انارک شروع می شود و نواحی بیابانی شرق و شمال شرق استان را تشکیل می دهد. اقلیم خشک (10-3 = Ia ) بخش اعظم استان اصفهان را شامل می شود و تقریباً بخش زیادی از مراکز تجمع انسانی استان در این محدوده قرار گرفته است.بخشهای غربی استان از گلپایگان تا غرب تیران محدوده نیمه خشک می باشد و همچنین ناحیه جنوب غربی استان از جنوب شهرضا در این محدوده اقلیمی قرار می گیرد.اطلاعات مربوط به ایستگاه اصفهان را روی کلیماگرام دومارتن ثبت نموده ایم و نمودار به دست آمده، تغییر شرایط اقلیمی در ماه های مختلف سال را نشان می دهد. با توجه به کلیماگرام، ماه های مه تا اکتبر در محدوده اقلیمی خشک و ماه های ژوئیه و ژوئن و اوت و سپتامبر در محدوده شرایط بیابانی قرار می گیرند. ماه های آوریل و نوامبر در محدوده نیمه خشک، فوریه و ژانویه در محدوده ماه های نیمه مرطوب و ماه مارس و دسامبر در محدوده مرطوب قرار می گیرند.جدول شماره 2 طبقه بندی اقلیمی برخی از ایستگاه های استان اصفهان را بر اساس دو روش معروف کوپن و تورنت وایت نشان می دهد.تقریباً تمامی ایستگاههای مورد اشاره بر اساس هر دو روش در محدوده اقلیمی خشک قرار می گیرند. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ايستگاههای 
