X
تبلیغات
دانستنیها ی تاریخ وجغرافیایی ایران وجهان

دانستنیها ی تاریخ وجغرافیایی ایران وجهان
اشنایی کامل با شهرهای ایران وجهان- تاریخ ایران وجهان وهزاران جدول اماری 
قالب وبلاگ

جاهای دیدنی گیلان
شماری از جاهای دیدنی و گردشگری استان گیلان:
شهرستان رشت؛ 1)ساختمان‌های میدان شهرداری ۲) آرامگاه و خانه میرزاكوچك خان جنگلی۳) عمارت كلاه فرنگی رشت ۴) خانه ابریشمی ۵) كلیسای ارامنه رشت۶) كاروانسرای لات ۷) مقبره خواهر امام 8) زیارتگاه دانای علی9) آرامگاه دكتر حشمت 10) آرامگاه پورداوود 1۰) خانه رحمت سمیعی 12) پارك قدس 13) پارک جنگلی سراوان
شهرستان آستانه اشرفیه
؛ ۱) بارگاه حضرت سید جلال الدین اشرف ۲) آرامگاه استاد معین ۳) تالاب بندركیاشهر(منطقه حفاظت شده بوجاق)
شهرستان بندر انزلی؛ ۱) كاخ میان پشته ( موزه نظامی انزلی ) ۲) فانوس دریایی و برج ساعت۳) اسكله و موج شكن ۴) عمارت شهرداری ۵) تالاب انزلی ۶) بقعه بی‌بی حوریه ۷) بقعه امام زاده صالح ۸) كلیسای حضرت مریم ۹) ساختمان دادگستری ۱۰) ساختمان بانك ملی
شهرستان آستارا ۱) بقعه شیخ تاج الدین محمود خیوی ۲) بقعه پیر قطب الدین ۳) لوندویل(آبشار) ۴) آبگرم علی داش حیران ۵) باغ عباس آباد ۶) مرداب استیل(تالاب) ۷) آبگرم كوته كومه ۸) بهشت كاكتوسان 9) گردنه حیران
شهرستان تالش؛ ۱) قلعه لیسار ۲) كاخ‌های قشلاقی و ییلاقی نصراله خان ( کاخ سردار امجد ) ۳) ییلاق آق اولر ۴) شاه میل لرزان ۵) سواحل گیسوم ۶) ممیلان سوباتان 7)ییلاق الماس اسالم
شهرستان املش؛ ۱) برج میل امام ۲) تالاب زربیجار ۳) غار تلابن گورج ۴) بقعه آقا سید ابراهیم ۵) بقعه آقا سید اسماعیل ۶) چشمه تاریخی لوزان ۷) یخچال ملجادشت 8) ساختمان های قدیمی خاندان صوفی
شهرستان رضوانشهر؛ ۱) اسپی مزگت (مسجد سفید) ۲) پل خشتی پونل ۳) آبشار ویسادار ۴) بقعه شرفشاه ۵) بقعه غریب بنده ۶) پارك دكتر رستگار ۷) منطقه زیبای الماس۸) ییلاقات ارده
شهرستان رودسر؛ ۱) قلعه بندبن ۲) منطقه سفیدآب ۳) منطقه سرولات ۴) جواهر دشت ۵) سجیران ۶) غار دیارجان ۷) غار كبیران ۸) غار سرد دره ۹)مجموعه امیربنده ۱۰) بقعه ابیض ۱۱) بقعه سید سلیمان ۱۲) گنبد پیرمحله ۱۳) ساختمان‌های میدان شهرداری 14) پل خشتی تمیجان15) سرولات چابکسر
شهرستان رودبار؛ ۱) تپه مارلیك ( تپه چراغعلی) ۲) پل خشتی لوشان ۳) غار دره دربند ۴) روستای انبوه ۵) درخت سرو هرزویل ۶) سوسن چلچراغ داماش۷) چشمه لویه ۸) كلشتر و آبگرم خورست ۹) آب معدنی سنگ رو د۱۰) قلعه عمارلو ۱۱) امام زاده بیدرزین
شهرستان سیاهكل؛ ۱) كاروانسرای تی‌تی ۲) منطقه كوتی ۳) منطقه كوه پس ۴) منطقه حسن محله ۵) كوتول شاه ۶) قلعه و برج دیده بانی گرمار ۷) حمام دیلمان ۸) غار لوعلی ۹) پناهگاه سنگی گیلاركش ۱۰) آبشار لونك ۱۱) منطقه دیلمان و اسپیلی ۱۲) كوه درفك
شهرستان شفت؛ ۱) امام زاده ابراهیم ۲) امام زاده اسحاق ۳) شاه مزگی ۴) چنار رودخان ۵) بقعه شیخ عبدالقادر گیلانی
شهرستان صومعه سرا؛ ۱) خرابه‌های گسكر ۲) پل خشتی پرده سر ۳) غار تاریخی پره تنیان ۴) مزار بی بی فاطمه ۵) تالاب هندخاله ۶) نركستان و سیاه درویشان ۷) میل گسكر(منار آجری) .
شهرستان لاهیجان؛ ۱) تالاب امیركلایه ۲) پل خشتی بام سبز ۳) تله كابین و استخر ۴) بقاع چهار پادشاهان ۵) چهل ستون ۶) بقعه شیخ زاهد گیلانی ۷) بقعه میر شمس الدین ۸) مسجد جامع و اكبریه ۹) حمام گلشن ۱۰) غار شیخانبر ۱۱) مقبره كاشف السلطنه
شهرستان فومن؛ ۱) دژ تاریخی قلعه رودخان ۲) شهرک تاریخی ماسوله ۳) آبشارلار ۴) غار فوشه ۵) زمزم ماسوله
شهرستان لنگرود؛ ۱) پل خشتی لنگرود ۲) خانه منجم باشی ۳) خانه دریابیگی ۴) قلعه درزین ۵) بافت تاریخی لنگرود ۶) مسجد جامع ۷) ساحل چمخاله ۸) منطقه لیلاكوه ۹) غارلیارو ۱۰) بقعه سفید آستانه ۱۱) بقعه سادات روستای ملات 12) باغات چای کومله
شهرستان ماسال؛ ۱) خانه‌های گیله سرا و وردم ۲) منطقه مشهد میرزا ۳) منطقه سنگ بست ۴) منطقه خون ۵) خندیله پشت و تفنگ ساز ۶) بقعه شالماء ۷) منطقه طاسكوه و اری دول ۸) گردشگاه جنگلی ریزه خندان ۹) منطقه باستانی اسبه ریسه
عجايب هشتگانه بناهاي تاريخي گيلان
برگرفته از كتاب: " از آستارا تا اِستارباد " تاليف: دكتر منوچهر ستوده
در سراسر پهنه ي گيلان از كوه و دشت, به بناهاي تاريخي و آثار قديمي بسياري بر مي خوريم. شايد در هيچ يك از نواحي ايران, به اندازه ي گيلان بقاع متبرك نباشد. بعضي از اين بناها. چندين بار رو به خرابي رفته و بارها تجديد بنا شده اند و در اين تعمير و مرمت, شكل اصلي و قديمي خود را از دست داده اند.
برخي از آن ها بر اثر رشد شهرها و توسعه ي خيابان ها و نوسازي هاي ديگر, به دستور شهرداري ها و ساير اولياي امور بي اطلاع, يكسره از ميان رفته و اثري از آن ها به جاي نمانده است. پاره اي از اين ابنيه, به علت دور بودن از شهرها و تعديات ماموران از همه جا بي خبر, ساليان دراز در مقابل باران ها و رطوبت فراوان گيلان ايستادگي كرده و تا امروز, پايدار و استوار مانده اند و با زبانِ گويايي, هنرمندي معماران و ساير اهل فن را شرح مي دهند. اين بناها كه قديمي ترين و عجيب ترين بناهاي گيلان هستند, نگارنده ( دكتر منوچهر ستوده ) به نام عجايب هشت گانه بناهاي تاريخي گيلان خوانده است. اينك نام آن ها:
1. مقبره ي تاج الدين محمود خيوي در لمير محله آستارا, مورخ 732 هجري قمري.
2. مسجد بسيار قديمي در كيش خاله ديناچال به نام " اسپيه مزگت " كه ظاهراً تاريخ بناي آن به قرن چهارم هجري مي رسد.
3. قلعه رودخان در بيست و سه كيلومتري جنوب فومن كه در سال 918 هجري قمري به امر اميره حسام الدين بن اميره دباج از سلاطين اسحقي تجديد بنا شده است.
4. مناره آجري مناره بازار گسكر در 500 متري بقعه ي آقا سيد زكي.
5. مقبره ي شيخ تاج الدين ابراهيم, معروف به شيخ زاهد گيلاني در دهكده ي شيخانور بر سر راه لاهيجان به لنگرود.
6. گنبد آجري پير محله, در دهكده ي پير محله رانكوه در 10 كيلومتري جنوب رودسر.
7. سر تربت امام, نزديك خرابه هاي شار سمام؛ مورخ 883 هجري قمري.
8. پل آجري انبوه, كه تمام آب شاهرود از زير يك دهانه آن مي گذرد. ( ييلاق رودبار)
منبع==http://maysam1363.blogfa.com

[ ششم آبان 1389 ] [ 21:8 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنایی با آثار تاریخی خراسان
گستردگی سرزمین ایران از دیرباز ضرورت احداث راههای تجاری و مجموعه های وابسته به آن را گریز ناپذیر نموده است. میل های راهنما،رباط، کاروانسرا و آب انبارها از ضروری ترین بناهای مربوط به راه و سفر در ایران میباشند.

● رباطهای خراسان

گستردگی سرزمین ایران از دیرباز ضرورت احداث راههای تجاری و مجموعه های وابسته به آن را گریز ناپذیر نموده است. میل های راهنما،رباط، کاروانسرا و آب انبارها از ضروری ترین بناهای مربوط به راه و سفر در ایران میباشند.

خراسان بزرگ به عنوان گذرگاه تجارتی شرق ایران و به خصوص مهم ترین معبر جاده ی ابریشم و در دوران اسلامی به عنوان مرکز زیارتی شیعیان دربردارنده ی آثار تاریخی بسیاری در زمینه ی راه و سفر می باشد . این نوشتار نگاهی است اجمالی به تاریخچه و ویژگیهای کاروانسراها در ایران و معرفی مختصری از مهم ترین رباطهای خراسان رضوی .

بی گمان فکر تأسیس ایستگاههای راهداری متعلق به داریوش بزرگ است او برای حل مشکل اداره ی سرزمین پهناور ایران یک سیستم ارتباطی گسترده با راهداریهای متعدد بوجودآورد تا ارتباط ایالت های تابعه با مرکز حکومت را آسان نماید و این تأسیسات در طول زمان به رباطها و کاروانسراهای بعدی تبدیل شدند و علاوه بر کارکرد اداری و دولتی کاربردهای تجاری و مسافرتی پیدا کردند .هرودت از یکصد و یازده بنای بین راهی میان بابل و شوش در دورۀ هخامنشیان یاد می کند.۱

ریشه یابی کلماتی مانند «ساباط » «رباط» و «کاربات» ایرانی بودن منشاءکاروانسراها را ثابت میکند چنانکه کاربات متشکل از کاروان و بات بوده که معنی آن خانه ی کاروان میباشد همچنین «بات» در انتهای کلماتی چون « ساباط » و « خرابات» به معنی خانه و بنا می باشد.«رباط » منحصراً به ساختمانهای کنار راه و بویژه بیرون از شهر و آبادی اطلاق میشود و از روزگاری کهن به زبان تازی راه یافته وحتّی از آن فعل نیز ساخته اند و « ارباط» به معنای منزل گرفتن و آسودن در میان راه به کار میرود. ساختمان رباط معمولاً دارای حوض ، آب انبار و اطاقهای متعدد گرداگرد حیاط می باشد.۲

کاروانسرا مشتق ازکاروان یا کاربان به معنی گروه مسافران (قافله)است که گروهی مسافرت میکردند و سرای به معنی خانه ومکان هر دو کلمه مشتق از پهلوی ساسانی است.۳ کاربات پیش از اسلام به جای کاروانسرا به کار می رفته واز لحاظ ساختمان شبیه رباط است ، اما کاروانسرا به رباطهای بزرگ و جامع چه در بیرون و چه درون شهر گفته می شود که علاوه بر اطاق و ایوان دارای باره بند ، طویله ،انبار ،آب انبار و سردر دو طبقه که اطاقهای بالای آن به کاروانسالاراختصاص داشت ، می باشد.۴ کاروانسراها یا رباطهای بزرگ به خصوص در بین راههای دور و بیابانی دارای دو یا چند برج دیده بانی و نگهبانی به صورت مدور یا نیم دایره بودند که دوکارکرد داشتند:دفاعی واستحکام بخشی بنا.

اگر چه از کاروانسرهای پیش از اسلام اطلاعات اندکی در دست است اما در دوره ی ساسانی به علت اقتصاد وسیع و گسترده، کاروانسراهای بسیاری به خصوص در مسیر جاده ابریشم ساخته شد که نمونه ی آن رباط انوشیروان بین جاده سمنان و دامغان می باشد.

ساختن رباط در اوایل دوره ی اسلامی نیز اهمیت فوق العاده ای برای حاکمان داشت از جمله آثار این دوره رباط ماهی در مسیر مشهد – سرخس می باشد و از قرن پنجم هجری که عصر شکوفایی هنرو معماری اسلامی است رباط زیبای شرف به یادگار مانده است.

اوج هنر معماری و عصر طلایی رباط سازی ایران مربوط به دوره ی صفویه می باشد ، چنانکه اکثر رباطهای به جا مانده از دوران پیشین متعلق به دورۀ صفوی و حتی معروف به رباط عباسی می باشد و در همین دوره کاروانسراهای درون شهری با کاربردی نظیر میدان بارهای امروزی شکل گرفتند.

معماری کاروانسراها در دوره های مختلف تابع شرایط محیطی ، مصالح ساختمانی محل ، منطقه جغرافیایی و فرهنگ و باورهای عمومی بوده و عموماً دارای باره بندها ، اتاقها ، اصطبلها، برج ها و آب انبارهایی که مجموعاً درون یک حیاط بزرگ محصور اند ، می باشند. کاروانسراهای ایران از نظر معماری به دو دسته کلی ِ کاروانسراهای پوشیده ی مناطق کوهستانی و کاروانسراهای حیاط دار دشتهای مرکزی تقسیم می شود . کاروانسراهای حیاط دار که بیشترین فراوانی کاروانسراهای ایران را تشکیل می دهند دارای انواع مختلفی چون ؛ مدور ،چند ضلعی ، دو ایوانی ، چند ایوانی و تالار ستوندار می باشند.۵

● رباطهای خراسان

یوسف کیانی تعداد کاروانسراهای خراسان بزرگ را چهل بنا ذکر نموده که برخی ویران و برخی باز سازی شده می باشند.از جمله این بناهای با ارزش تاریخی فرهنگی میتو.ن به موارد زیر اشاره نمود:۶

▪ رباط ماهی در مسیر سرخس ازدوره غزنویان

▪ رباط شرف در مسیر سرخس از دوره سلجوقی

▪ رباط زعفرانیه در سبزوار از دوره سلجوقی

▪ رباط سپنج از دوره ایلخانی

▪ رباط میاندشت سبزوار از دوره صفویه

▪ رباط مزینان از دوره صفویه

▪ رباط رباط دربند در فردوس از دوره صفویه

▪ رباط صالح آباد سبزواراز دوره صفویه

▪ رباط فخر داود مسیر نیشابور از دوره صفویه

▪ رباط سنگ بست فریمان از دوره صفویه

▪ رباط شاه عباسی تربت حیدیه از دوره صفویه

▪ رباط قدمگاه از دوره صفویه

در ادامه به معرفی تعداداندکی از این رباطها که در محدوده خراسان رضوی واقع اند می پردازیم .

● رباط ویرانی (مشهد)

این رباط در راه تابستانی نیشابور به توس و در دوره تیموری بنیان گردید و از نوع رباطهای سر پوشیده و فاقد حیاط مرکزی می باشد .این رباط به همت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی به موزه ی مردم شناسی مشاغل سنتی شهرستان مشهد تغییر کاربری داده است.رباط ویرانی در شش کیلومتری جاده مشهدبه سمت شاندیز قرار دارد.۷

● رباط شرف ( سرخس)

این رباط در ۱۳۶ کیلومتری شرق مشهد به سمت سرخس در ناحیه آب و هوایی نیمه بیابانی واقع شده است . برخی پژوهشگران با توجه به متن کتیبه آجری پشتیبانی ایوان انتهایی و سبک معماری بنا ساخت آنرا سال ۵۰۸ ه. ق میدانند با توجه به این تاریخ به نظر می رسد بانی رباط شرف « شرف الدین علی قمی» ملقب به وجیه الملک است . وی از سال ۴۸۱ حاکم مرو و در سال ۵۱۵ به وزارت سلطان سنجر سلجوقی رسید .

رباط شرف کاروانسرایی است بزرگ با پلان مستطیلی به طول ۱۰۹ متر و عرض ۶۳ متر در بر گیرنده دو حیاط وسیع و فضاهایی همچون ایوان رفیع ورودی ، نماز خانه ، اتاق نگهبانی ، اصطبل ها، حجره ها و اتاق های متعدد. این بنا در معماری ایران جایگاه ویژه ای دارد، رعایت دقیق و همه جانبه تناسبها و اصول معماری ایرانی در طراحی و ساخت ، به کار کیری طرح های آجر چینی متنوع و بدیع در نمای ایوانها ، طاقها ، طاقچه ها و گنبدها و همچنین ایجاد نقوش زیبای گچبری در زیر ایوانها و محراب نماز خانه ها این کاروانسرا را در ردیف ارزشمندترین بناهای دوره سلجوقی در قلمرو معماری اسلامی قرار داده است.۸

● رباط طبسی ( تربت حیدریه)

از بناهای موجود در مجموعه معماری قطب الدین حیدردر شهرستان تربت حیدریه رباطی است که حاج محمد ابرهیم طبسی از تجار معروف عصر قاجار در اواخر این دوره در ملک شخصی خود بنا کرد. رباط طبسی در زمره بناهای دو ایوانی است که شامل فضای ورودی ، هشتی، تعدادی حجره مشرف به میان سرای بنا، انبار و اصطبل است.۹

● رباط لاری (تربت حیدریه)

این بنا در بازار شهر تربت حیدریه و در محله میدان رباط قرارداردکه به همت حاج محمد رضا لاری از تجار معروف شهر به سال ۱۳۰۸ ه.ق ساخته شده است . این رباط از بناهای دو ایوانی است و مشتمل بر هشتی ورودی ، صحن ، حجره ، حجره غرفه، اصطبل و ... است . همچنین فضای ایجاد شده در این رباط به صورت بیست وچهار غرفه تابستانی بوده و اتاقک های پشتی استفاده زمستانی داشته است .علاوه بر آن که چهار فضای وسیع به صورت انبار در چهار گوشه رباط ایجاد شده است . آرامگاه حاج محمد رضا لاری نیز در غرفه ای واقع در بازارچه جنب رباط قرار دارد.۱۰

● کاروانسرای یونسی(گناباد)

این بنای با ارزش در حاشیه شهر یونسی و در مسیر جاده فیض آباد بجستان و در ۹۰ کیلو متری شمال غرب گناباد و ۴۰ کیلومتری شهر بجستان واقع شده است . این مکان بر سر راه کاروان رو سابق یزد به مشهد یعنی از قاسم آباد به فخر آباد بعد به مرند یزد و یونسی با عبور از پل قدیمی یونسی به طرف مه ولات در دوره صفوی احداث گردیده است. این بنا با فضای تقریبی ۲۵۰۰ متر مربع دارای ۸ ایوانچه و دو تالار جهت استراحت کاروانیان می باشد . بنا دارای تز ئینات آجری به صورت خفته راسته در پیشانی طا ق ها و ایوانها می باشد . از این مکان که به رباط شاه عباسی نیز معروف می باشد هم اکنون به عنوان نمایشگاه مردم شناسی استفاده می شود.۱۱

● رباط عباس آ باد ( تایباد)

این رباط تاریخی در فاصله ۲۶ کیلومتری شمال غربی شهر تایباد و بر کنار راه قدیمی این شهر به تربت جام قراردارد . بنای مزبورمشتمل بر دو حیاط ، بانضمام ایوان ، ایوانچه، اتاقکها و آب انبار می باشد و بقایای معماری آن حکایت از گذشته ای با عظمت در سایه امنیت دارد. فضای داخلی اتاقکها در عین سادگی مکان مناسبی برای اقامت کاروانیان و مسافران خسته از راه بوده است. از دیگر ویژگیهای این رباط وجود عنصر تدافعی (سنگ انداز ) در بخش فوقانی ورودی آن است و در مجموع بنای آن از یادگارهای معماری دوره صفوی است.۱۲

● رباط سنگی ( تایباد)

بقایای این رباط سنگی که به فاصله کمی از پل تاریخی کرات و آن سوی جاده تایباد به خواف قرار دارد . در گذشته توقفگاه کاروانیان و مسافران این ناحیه بوده است . قرائن معماری و آوارهای باقی مانده از رباط نشان می دهد ورودی بنا دارای طاقی سر پوشیده بوده که به حیاط مرکزی آن منتهی می گردید و آبگیری سنگی نیز برای تأ مین آب مصرفی کاروانیان و احشام در آن تعبیه شده بود . سفالهای پراکنده پیرامون این رباط سنگی موید بنیان اثر در دوره سلجوقی و استفاده از آن تا دوران تیموری بوده است.۱۳

● کاروانسرای فرامرز خان یا کانون (سبزوار)

این بنا در جبهه غربی میدان زند سبزوار قرار دارد. رباط کانون از نوع کاروانسراهای چهار ایوانی است که به استناد وقف نامه موجود در سال ۱۲۹۱ ه . ق توسط حاج فرامرز خان سبزواری جهت استفاده ی زوار حضرت رضا (ع) در کنار شاهراه خراسان ساخته شده است . ورودی این رباط از بخش جنوبی و از طریق یک هشتی به ایوان جنوبی منتهی می گردد. صحن رباط رو باز بوده و علاوه بر چهار ایوان اصلی غرفه هایی نیز مشرف بر صحن ساخته شده است . در انتهای غرفه ها حجره هایی تعبیه شده و در پشت اتاق ها ی شمالی ، شرقی و غربی سالنهایی طویل جهت مال بند یا طویله در نظر گرفته شده است.۱۴

● رباط تاریخی نیشابور

یکی از جاذبه های تاریخی شهر نیشابور ، رباط قدیمی آن است که با طرح چهار ایوانی مشتمل بر غرفه ها و حجره های پیرامون حیاط مرکزی است. مهمترین عنصر تزئینی این بنا تنوع آجر چینی بالای ایوان ورودی است . این رباط در دوره صفویه ساخته شده وبه نام شاه عباسی امروزه به مجموعه ای فرهنگی – تاریخی به عنوان مکان عرضه کننده صنایع دستی متنوع ،محل آموزش هنرهای سنتی ، موزه های باستان شناسی و مردم شناسی و حیات وحش اختصاص یافته است.۱۵

● رباط تاریخی قلعه وزیر (نیشابور)

این بنا از جمله کاروانسراهای میان راهی است که در مسیر جاده نیشابور به مشهد در روستای قلعه وزیر بخش زبر خان به سبک یک ایوانی در دوره قاجار ساخته شده است رباط قلعه وزیر شامل تعدادی غرفه، حجره و فضای اصطبل است . در قسمت غربی آن نیز بقایای حمام قدیمی وجود دارد.۱۶

● رباط طرق(مشهد)

این رباط دو ایوانی در ابتدای جاده مشهد – نیشابورقرار داردو شامل دو کاروانسرا متعلق به عهد صفویه و قاجار می باشد . اهمیت این رباط ازآن جهت است که عموماً به عنوان آخرین منزل شهر مشهد ، محل وداع یا استقبال محسوب می شده است.۱۷

● رباط جام ( تربت جام)

رباط جام در سمت جنوبی خیابان کوثری شهر تربت جام قرار دارد که به صورت یک بنای چهار ایوانی ایجاد شده است . در حال حاضر ورودی آن به سمت شمال باز می شود اما به احتمال بسیار درگاه جدید در آن تعبیه شده است . فضای ورودی رباط به یک هشتی منتهی می شود و ایوان های شمالی و جنوبی آن در ادامه به فضای وسیع میرسد که این نقاط به کمک پایه های آجری به چشمه تاقها تبدیل شده اند همچنین فضای داخلی بنا شامل ایوانچه هایی است که هر یک به حجره ای منتهی می شود نمای بیرونی رباط علاوه بر دیوار اصلی بنا دارای سه برج است . از بخش های مهم این بنا فضای شاه نشین آن است که در بخش فوقانی هشتی ورودی غربی با پوشش گنبد عرق چین و با تزئینات کار بندی احداث شده است .قدمت بنا را با توجه به سبک معماری بر جا مانده میتوان از دوران تیموریان دانست.۱۸

● رباط سمنگان (تربت جام)

رباط سمنگان از جمله کاروانسراهای سر پوشیده ای است که بر کنار راه قدیم سنگ بست قرار داشته و اکنون در میانه روستای سمنگان به فاصله ۵۴ کیلو متری شمال شهر تربت جام واقع است نقشه این رباط به صورت مستطیل و به طول ۴۸/۶۰ و به عرض ۳۸/۷۰ متر است . ورودی بنا از سمت شمال و از انتهای بلندی به درون راه می یابد . در سمت جنوبی رباط فضای بازی قراردارد که احتمالاً بار انداز بوده است . همچنین در چهار گوشه رباط چهار برج استوانه ای ایجاد شده که در واقع پشتیبان دیوار نیز محسوب می شود . پس از ورودی هشتی رباط به صورت فضایی هشت ضلعی ساخته شده که دارای گنبدی بلند است. با توجه به فرم اتاق ها به نظر می رسد که بنا متعلق به اواخر دوران تیموری یا اوایل دوران صفویه می باشد.۱۹

● رباط سنگ بست(فریمان)

رباط سنگ بست با نقشه مستطیل دارای برجهای دیده بانی و نگهبانی در ساختمان آن می باشد . نیم برجها جهت تقویت دیوارهای اصلی و مرتفع آن وجوددارد . سه در ورودی این بنا شباهتی بسیار با کاروانسرای مهیار در اصفهان دارد. فضای داخلی رباط در حیاط مرکزی مشتمل بر حجره ها و اتاقهای ویژه اقامت کاروانیان و اصطبل می باشد. حمد الله مستوفی این بنا را به امیر علی شیر نوایی نسبت داده که برروی ویرانه های بنایی از ارسلان جاذب والی توس در دوره غزنوی ساخته شده است.۲۰

● رباط تاریخی فریمان

بنای اصلی این کاروانسرا مربوط به دوران صفویه است. این کاروانسرا از جمله کاروانسراهایی با پلان مربع است که دارای قوسها، درگاهی ایوان ورودی و سایر ویژگیهای خاص است . احتمالاً این بنا در دوره های بعدی هم مورد مرمت و بازپیرایی قرار گرفته است . قسمتهای داخل این بنا شامل حجره ها ، اصطبل، هشتی ورودی و حیاط مرکزی است و نمای بیرونی آن دارای چهار برج می باشد. این رباط در محدوده شهر فریمان قرار دارد.۲۱

منابع:
۱-محمد یوسف کیانی،معماری ایران:دوره اسلامی (تهران: سمت،۱۳۷۹ )ص ۲۶۶.
[ ششم آبان 1389 ] [ 21:3 ] [ اطلس ایران وجهان ]
[ ششم آبان 1389 ] [ 20:56 ] [ اطلس ایران وجهان ]
کاروانسرای خواجه نظر عباسی پرینت ایمیل

1- موقعیت بنا:
آذربایجان شرقی، جلفا، کرانه جنوبی رودخانه ارس در نوار مرزی ایران و جمهوری خودمختار آذربایجان، در کنار پل ضیاء الملک


2- تاریخچه بنا:
تاورنیه فرانسوی این کاروانسرا را دیده و می نویسد:
خواجه نظر از ارامنه معتبری بود که از جلفا خارج شدند، چون در تجارت ترقی کرد و نزد شاه عباس و جانشین او شاه صفی اعتبارات حصل نمود او را کلانتر ملت ارامنه کردند. به افتخار وطن اصلی خود جلفا، 2 کاروانسرای بزرگ در آن جا بنا کرد که هنوز در طرفین رودخانه باقی هستند و بیشتر از 100000 اکو در آنجا خرج کرد، اما این دو بنای عالی به واسطه فوت بانی ناتمام ماندند.
در 3 کیلومتری جلفا، کاروانسرای ویرانه ای وجود دارد که بنای آن در زمان شاه عباس کبیر به هزینه خواجه نظر ارمنی، از مقربان درگاه شاهی به عمل آمده است. این کاروانسرابه نام کاروانسرای جلفا نیز معروف است.


3- مشخصات بنا:
کاروانسراهای عباسی دارای پلانهای مدور- چند ضلعی – دو ایوانی – کاروانسرا با تالار ستون دار و چهار ایوانی بوده اند. اما در این بین یک سری کاروانسراها دارای پلان های متفاوت با این الگو می باشند. مانند کاروانسرای سبزه وار و نیز کاروانسرای خواجه نظر جلفا.

این کاروانسرا دارای حیاط مرکزی و سه ایوان در سه طرف حیاط می باشد بنا در سه ضلع حیاط چرخیده و مصالح آن سنگ تراش و آجر میباشد. دارای پوششهای گنبدی شکل با طاق جناقی می باشد. پلان مستطیل شکل دارد از داخل راهروهایی جهت دسترسی به اتاقها وجود دارد. طول بنا دو برابر عرض آن می باشد.


4- قدمت بنا : صفویه

[ ششم آبان 1389 ] [ 20:52 ] [ اطلس ایران وجهان ]

معرفی پل های استان آذربایجان غربی (1)

پل میرزا رسول

پل میرزا رسول

پل میرزا رسول در غرب شهرستان میاندوآب و در سه کیلومتری جاده میاندوآب به مهاباد، بر روی رودخانه سیمینه رود ساخته شده است. این پل ظاهراً توسط "میرزا رسول" در اوایل دوره قاجار ساخته شد. جهت پل شرقی- غربی، طول آن هشتاد متر و عرض آن 60/4 متر و ارتفاع آن از بستر پل در چشمه وسطی 70/7 متر است.

این پل دارای پنج دهانه با قوس های جناغی است. این قوس ها با آجر و ملاط ساروج ساخته شده است. پایه آن از قلوه سنگ و سنگ های تراشیده سفید آهکی شکل گرفته است.

پل پنج چشمه

پل پنج چشمه

این پل در سه کیلومتری شرق ماکو،  بر روی رودخانه "زنگمار" ساخته شده است. پل پنج چشمه از سنگ های تراشیده شده به رنگ های سیاه و سفید که زیبایی خاصی به معماری پل داده، ساخته شده است. این پل شمالی- جنوبی به منظور کوتاه کردن راه زوار کلیسای طاطائوس یا قره کلیسا احداث شد.

طول پل چهل و سه متر، عرض آن 20/3 متر و ارتفاع آن 50/5 متر است. این پل دارای چهار چشمه است. احتمالاً در زمان احداث دارای پنج چشمه بود.

دکتر "ولفرام کلایس" در سال 1986 م ضمن اشاره مختصر به این پل، آن را مربوط به قرن هجدهم م می داند که توسط ارامنه ساخته شده است.

این پل دارای سه پایه است: قسمت هایی از این پایه ها را صخره طبیعی تشکیل می دهد و بقیه قسمت های آن از سنگ های تراشیده سفید رنگ با ملاط آهک تشکیل شده است. این پل در جهت مخالف آب رودخانه، دارای آب شکن های مثلثی شکل است. سطح گذرگاه پل از دهانه بزرگ – به دلیل آن که در انتهای پل واقع شده است – دارای شیب تند به طرف شمال و شیبی ملایم به طرف جنوب است.

 

پل قلعه جوق

این پل در جنوب شهرستان ماکو، مجاور قریه "قلعه جوق" و بر روی رودخانه زنگمار ساخته شده و از آثار دوره صفوی است. پل قلعه جوق ده متر طول، چهار و نیم متر عرض و نه متر ارتفاع دارد. پل دارای یک دهانه بزرگ، یک دهانه کوچک و موقعیت شرقی – غربی است. مصالح به کار رفته در آن از سنگ های سفید و سیاه تراشیده و نتراشیده، قلوه سنگ با ملاط گچ و آهک است. پل قلعه جوق یک پایه به اندازه 2×50/4 متر دارد. مصالح این پایه با سنگ های سیاه تراشیده و قلوه سنگ با ملاط است. این پایه در قسمت بالای پل یعنی در جهت مخالف آب رودخانه، دارای آب شکن نیم دایره ای شکلی به قطر 10/2 متر و ارتفاع سه متر است که به شکل مخروط با سنگ های لاشه و سنگ های تراشیده شده ساخته شده است.

منبع: میراث فرهنگی استان آذربایجان غربی

[ ششم آبان 1389 ] [ 20:45 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه‌هاي باستاني استان كردستان
سایر قلاع استان کُردستانکه بقایای اندکی از آن‌ها بر جای مانده و نیاز به بررسی بیشتر دارد عبارت اند از...

قلعه پالنگان

روستای «پالنگان» در 15 کیلومتری شهر کامیاران و ابتدای منطقه ی اورامان قرار دارد. در 800 متری روستا در دره ی زیبای «تنگیور» و در محل چشمه های پر آب «شیخ علاء الدین»، «شیخ خاتون» و «شیخ عمر»، قلعه پالنگان وجود داشت که اکنون بقایای اتاق ها، آتشکده ها و پل های قدیمی آن پابرجاست. آثار به دست آمده از قلعه و بقایای پل های ساخته شده بر روی رودخانه، قدمت آن را به دوره پیش از اسلام می رساند. نویسنده کتاب «تحفه ناصری» قلعه را مدت ها محل سکونت امرای «کلهر» دانسته و می نویسد: خسروخان اردلان در سال 564 ه. ق قلعه را متصرف و جزو قلمرو خود درآورد و از آن جا که آب و هوای قلعه «زلم»، در شهر زور آباد مناسب نبود، مرکز فرمانروایی خود را به «پالنگان» انتقال داد. مدارک حاصل از کاوش های باستان شناسی مرتبط با این دوره و نزدیک بودن قلعه به کتیبه «تنگیور» انتقال از قلعه «زلم» به پالنگان را ثابت می کند. قلعه تا بعد از انتقال مرکز حکومت خاندان اردلان از پالنگان به «حسن آباد»، یعنی در حدود قرن دهم ه ـق آباد بود.

چنگیز قلعهنزدیک شهر بیجار و در 20 کیلومتری شهر، بر بالای کوهی در جاده ی بیجارـ سنندج بقایای قلعه ای وجود دارد که به «چنگیز قلعه» معروف است. این قلعه که فقط بقایای دیوارها و آب انبارهای آن باقی مانده، در گذشته دارای تأسیساتی مهم در منطقه بود. ساختمان این قلعه از سنگ، ساخته شده و از ملات ساروج (مخلوطی است از آهک و خاکستر یا ریگ که در آب به مرور جذب انیدرید کربنیک کنند و آهکش به صورت سنگ آهک که محکم و پایدار است در می آید و از آن در جهت ساختن بنا استفاده می کنند ) نیز درآن بهره گرفته اند. تاریخ ساخت دقیق قلعه مشخص نیست. لیکن بقایای معماری و سفال های موجود، آثار دوره تاریخی احتمالاً ساسانی و دوره اسلامی را نشان می دهد.

قلعه حسن آباددر گذشته های بسیار دور، جاده ی قدیم سنندج ـ کرمانشاه از روستای حسن آباد که در 5 کیلومتری سنندج واقع بود، می گذشت. درسال 746ه. ق «امیر حسن خان اردلان»، بر بلندای کوهی در جنوب روستا، قلعه مستحکمی برای مرکز حکومت خود بنا کرد. در اوایل قرن دهم ه .ق «هلوخان اردلان» والی وقت کُردستان، آن جا را مقر حکومت قرار داد. احتمالاً آبادی و قلعه حسن آباد قبل از تأسیس شهرِ سنه دژ (سنندج) مرکز ولایت کُردستان بود و از سال 1046 هـ. ق پس از انهدام قلعه حسن آباد، سنندج مرکز ولایت کُردستان شد. آثار و بقایای تأسیسات قلعه حسن آباد، هنوز بر جای است.

قلعه سنندج (دژ سنه)یکی از قلعه های قدیمی کُردستان، قلعه سنندج بود. هنگامی که «سلیمان خان اردلان» از طرف «شاه صفی» به عنوان والی کُردستان منسوب شد، مرکز ایالت کُردستان را از حسن آباد به سنندج انتقال داد و قلعه ای ساخت که به «دژسنه» معروف شد. این قلعه بعدها با گسترش شهر، در داخل محله ای قرار گرفت که به محله «میان قلعه» معروف بود. «سنه دژ» بالای تپه ای درکمال استحکام بنا شد و در برخی کتب توصیف جالبی از فضاها و تزیینات معماری آن آمده است. از جمله: بر گرد محله میان قلعه که دارالحکومه و سرای خسرو خان و امان اله خان بود، دیواری کشیده اند مشتمل بر چهار دروازه ... . اول دروازه «قلعه چوالان» که رو به مغرب دارد. دوم دروازه «تپوله»، سوم دروازه «عبدالعظیم» که روی آن به سمت قبله است. چهارم، دروازه «بازار» که رو به مشرق است. به این ترتیب، مشخص می شود که قلعه سنندج هسته مرکزی یا ارگ حکومتی (کهندژ) بود. این قلعه تا سال 1851 میلادی که روس ها برای اولین بار از شهر سنندج نقشه برداری کردند، به حیات خود ادامه می داد؛ اما امروزه جز نام قلعه، اثری از آن باقی نمانده است.

قلعه قم چقایاین قلعه در 45 کیلومتری بیجار و روی یکی از کوه های بلند منطقه قرار دارد. موقعیت جغرافیایی این قلعه به دو دلیل از هیبت و عظمت خاص برخوردار است؛ نخست آن که از یک سو به دره ای مشرف است که در قدیم به «دره شاهان» شهرت داشت و تیغه های بلند و هولناک این کوه با پرتگاه های مخوف و بلند، بالا رفتن از آن و رسیدن به دژ را بسیار دشوار می کرد. از سوی دیگر، از جنوب غربی، جنوب شرقی و شرق نیز به پرتگاهی دیگر مشرف است. از این رو، ایجاد استحکامات برای این قلعه لازم نبود. اما در سمت شمال که کوه از ارتفاع کمتری برخوردار است، بقایای دیواری عریض و محکم از سنگ لاشه با ملات و برج های نیم استوانه موجود است. دروازه قلعه در این سمت قرار دارد. بقایای این حصار یادآور دیوارهای تخت سلیمان است و احتمالاً به دوره ساسانی تعلق دارد. در پای پشته سنگی، حصارهای دیگری از قرون وسطی، عمود بر بستر رودخانه کشیده شده است. استحکام قلعه و نشانه های ساختاری بنا از جمله پی های خانه هایی که مشهود است نیز این گمان را تقویت می کند که این قلعه ساسانی باشد. در سطح نیز سفال های دوره اسلامی (قرن 6 و7 ه . ق) به چشم می خورد. خارج قلعه در سمت شمال غربی، روی پشته ی پست تر، بقایایی از دیواره ها و تراس بندی ها دیده می شود. این پشته از طریق پلکانی که از سنگ کوه تراشیده شده با اراضی مرتفع شمالی مرتبط بود. آب انباری که به ارتفاع 40/1 متر در کوه ساخته شده، تونل با 42پله و راهرویی که آن را هم در دل کوه حفر کرده اند، نشانه های دیگری از اهمیت ویژه این قلعه و آب انبار آن است. سنگ های تراش خورده «قم چقای» دارای مشخصاتی نیست که بر مبنای آن بتوان زمان ساخت بنای قلعه را به دقت تعیین کرد. با این حال به احتمال قوی می توان آن را متعلق به دوره های پیش از میلاد مسیح، مثلاً دوره مانایی و ماد دانست که تا دوره های ساسانی و اسلامی نیز مورد استفاده بود. منبع های ذخیره آب که توسط تونل پله دار به پایین راه می یابد، تا حدودی به آب انباری که در زندان سلیمان وجود دارد شبیه است و نشانه دیگری از قدمت قلعه تا دوره مانایی است.

قلعه مریوان (قلعه هلوخان)در روزگار حکمرانی «سرخاب بیگ اردلان»، حدود سال 945ه.ق، در سه کیلومتری جنوب شرقی شهر فعلی مریوان، قلعه ای روی کوه ساخته شد که به قلعه «هلوخان» یا قلعه «ایمام» شهرت یافت. این قلعه از آجر بود و آثار پله و آب انبار آن که از سنگ تراشیده شده، به عنوان شالوده آخرین بنای قلعه، هنوز بر جا مانده است. قلعه مریوان تا روزگار «سلیمان خان اردلان»، یکی از چهار مرکز حکمرانی خاندان اردلان در کردستان و در روزگار «سرخاب بیگ» مرکز و مقر حکومت کردستان بود. سرخاب بیگ، این قلعه رفیع را دارالمُلک خود ساخت. این قلعه هم چنان مرکز حکمرانی کُردستان به شمار می رفت، تا این که هلو خان به رغم تعمیر و پدید آوردن ابنیه ای تازه مثل مسجد و افزودن استحکامات جدید بر قلعه، مرکز حکمرانی خود را به قلعه پالنگان منتقل کرد.

سایر قلاع استان کُردستانکه بقایای اندکی از آن ها بر جای مانده و نیاز به بررسی بیشتر دارد عبارت اند از قلعه کهنه و قزقلعه در شهرستان بیجار، قلعه های سیاومه، نمشیربروژه، کیوه رو، شوی، آرمردهدر شهرستان بانه وقلعه قپلانتو در شهرستان سقز.

[ ششم آبان 1389 ] [ 20:41 ] [ اطلس ایران وجهان ]

معرفی قلعه های دیگر استان قزوین

معرفی قلعه های دیگر استان قزوین (8)

قلعه لمبسر

 این قلعه در بخش " رودبار شهرستان " از توابع قزوین و در شمال شرقی روستای " رازمیان " قرار دارد و یكی از مهم ترین قلاع اسماعیلیه در عصر سلجوقی است . در مورد سال ساخت این بنا در هیچ یك از متون تاریخی ذكری به میان نیامده است . این قلعه به دلیل موقعیت خاص خود ، در دوره تسلط اسماعیلیه اهمیت و شهرت بسیار پیدا كرد و پس از قلعه الموت مهم ترین قلعه آن دوره به شمار می رفت . قلعه لمبسر بالای كوه وسیع و مسطحی قرار دارد و به دلیل وجود رودهای اطراف ، در دامنه های غربی ، شرقی و جنوبی ، از سایر رشته كوه های اطراف جدا مانده است . از این رو ، این قلعه حتی از دژ الموت مستحكم تر بوده است ؛ چرا كه از طرفی از سه جهت دارای پرتگاه های مخوف و غیر قابل نفوذ بود و از طرف دیگر وسعت زیاد آن ، اجازه كشت به اهالی آن را داده بود ، در نتیجه امكان محاصره و تصرف آن بسیار دشوار به نظر می رسید . این قلعه ابعادی در حدود 480 متر در جهت شمالی – جنوبی و 190 متر در جهت شرقی – غربی دارد . در قسمتی از سمت شرقی آن ، دیواری عظیم بنا كرده بودند كه حدود ده متر ارتفاع داشت و هم اكنون بخش هایی از بارو ( دیوار ) ی آن باقی مانده است . در سایر قسمت های این قلعه ، به دلیل عدم نفوذ پذیری طبیعی ، برج و بارویی كوتاه تر ساخته بودند . از استحكامات شمالی قلعه كه تنها راه نفوذ و دسترسی به آن بود ، اثری بر جای نمانده است . اما با توجه به آثار باقی مانده ، این بخش مسلماٌ دارای دروازه و برج و باروهای عظیم بوده است . برای ساخت استحكامات این قلعه از مصالح سنگ با ملاطساروج ( مخلوطی است از آهك و خاكستر یا ریگ كه در آب به مرور جذب انیدرید كربنیك كنند و آهكش به صورت سنگ آهك كه محكم و پایدار است در می آید و از آن در جهت ساختن بنا استفاده می كنند. )و ساروج یك پارچه استفاده شده است . آب قلعه از " نینه رود " كه در فاصله دو فرسنگی آن قرار دارد ، تأمین و توسط آبراهه ای كه در دل سنگ حفر شده بود ، در چندین آب انبار ذخیره می شد . همچنین در پایین دیواره شرقی قلعه ، راهروی سرپوشیده ای به عرض نود و پنج  سانتیمتر قرار داشت كه با پله های ناهموار ، ارتفاع صد و نود متری قلعه تا سطح رودخانه را به هم مرتبط می كرد . قلعه لمبسر یكی از قلعه های بزرگ و قابل توجه دفاعی است .

معرفی قلعه های دیگر استان قزوین (8)

قلعه سمیران

این قلعه مركز حكومت آل جستان و كنگریان و به نوشته " حمدالله مستوفی " جزء قلاع متصرفی اسماعیلیه بود . قلعه سمیران در منطقه ی " طارم " قزوین ، بالای كوهی سنگی قرار دارد و فقط از سمت شمال می توان به آن راه یافت . رودخانه " قزل اوزن " از جنوب این كوه عبور می كند و در آن سوی رود ، ارتفاعات بلند سنگی دیواره مانندی قرار گرفته است . به همین دلیل بیشتر استحكامات این قلعه در سمت شمالی آن ساخته شده است . " ناصر خسرو " نوشته است كه  این قلعه دارای سه حصار است كه هم اكنون دو حصار آن شناسایی شده است . سالم ترین قسمت قلعه ، دیواره شمالی آن است كه چند برج مدور و باروهای كاملاً سالم دارد . ارتفاع این دیواره ، حدود پانزده متر و از سنگ های لاشه و ملاط گچ به ضخامت 40/2 متر شكل گرفته است . همچنین این دیواره دارای یك كلاف چوبی در ارتفاع یك متری است . قسمت غربی قلعه از نظر سبك ساختمانی با بخش شمال شرقی آن متفاوت است . در این بخش فقط بارو به چشم می خورد و برج های مدور دیده نمی شود و با توجه به عدم نفوذ پذیری آن می توان نتیجه گرفت كه داخل آن مسكونی بوده است . در داخل قلعه آثار واحدهای مسكونی قابل مشاهده است ؛ اما امكان تهیه نقشه وجود ندارد . قلعه سمیران نیز مانند سایر دژها و بناهای سبك شهرسازی گذشته ، برای پناه بردن و مقاومت در برابر حملات مختلف ساخته شده بود .

معرفی قلعه های دیگر استان قزوین (8)

 میمون قلعه

این قلعه ی مربع شكل در شهرستان قزوین قرار دارد و با ابعاد تقریبی حدود هفتاد متر ، از خشت های سی سانتی متری ساخته شده است . این بنا دو طبقه دارد . طبقه ی فوقانی آن از یك تالار چلیپایی و اتاق هایی در اطراف تشكیل شده و طبقه زیرین آن شامل یك شبكه راه های ارتباطی است . طبقات توسط پلكانی مارپیچ به هم مرتبط می شوند. نمای این قلعه هشت برجی ، آجری است . از شكل و وضعیت بنا چنین استبناط می شود كه این قلعه ، بنایی نظامی و یا مقر فرماندهی بوده است .

برخی ، این قلعه را از بقایای " مدینه موسی " كه به امر " موسی الهادی " خلیفه عباسی در سال 168 هـ . ق بنا شد و برخی دیگر آن را منسوب به " میمون بن عون كاتب " می دانند. سفالینه های به دست آمده ، قدمت بنا را تنها تا دوره " آل بویه " به عقب می برد.

قزقلعه ( قلعه دختر )

قزقلعه در حوالی ضیاء آباد از توابع شهرستان تاكستان ، روی تك كوهی سنگی قرار دارد و بر تمام نواحی اطراف مشرف است. این قلعه از سه طرف به پرتگاه های  مخوف منتهی و تنها راه دسترسی به آن ، از راه جنوب است . آثار باقی مانده از قلعه بسیار اندك است و نمی توان طرحی از ساختمان آن تصور كرد. از آثار به جای مانده آن ، جرزهای یك چهارطاقی است كه از سنگ و ساروج ساخته شده و طاق آن فرو ریخته است . مشخص نیست كه این چهار طاقی كدام قسمت بنا بوده و فقط می توان احتمال داد كه محل تقاطع دو سرسرای ارتباطی و یا ورودی بنا بوده است . پایه های باقی مانده سترگ این چهار طاقی ، ابعادی در حدود سه متر دارد و فاصله آنها از یكدیگر 80/4 متراست. در برخی از قسمت های این قلعه علاوه بر سنگ ، از آجری مانند آجرهای دوره ساسانی نیزاستفاده شده است .

در هیچ یك از متون تاریخی ، از این قلعه به صورت مشروح سخنی به میان نیامده است و هیچ اطلاعی از گذشته و نحوه زندگی در آن ، در دست نیست؛ ولی باتوجه به سبك معماری بنا ، می توان آن را از آثار اواخر دوره ساسانی یا اوایل اسلام دانست .

معرفی قلعه های دیگر استان قزوین (8)

قلعه چال ( اندج)

قلعه چال در جنوب شرقی روستای " اندج " ، بر روی یك كوه منفرد ، قرار دارد. سمت جنوب و غرب این قلعه را دره های عمیق احاطه كرده و تنها راه دسترسی به آن از طرف شرق است . در كف دره شرقی آن ، بین این كوه و چند كوه دیگر ، محوطه وسیعی وجود دارد كه پوشیده از قبر است . در این محوطه ، سفالینه های لعاب دار مربوط به قرن های پنجم تا هفتم هـ . ق كشف شده است . در این قلعه ، آثار اندكی از یك برج نگهبانی با سنگ های لاشه و ملاط ساروج ، دیده می شود . سطح قلعه به صورت شیب دار از شمال به جنوب كشیده شده و در جنوب آن یك آب انبار به صورت شرقی - غربی در دل سنگ ایجاد شده است . وسعت قلعه در حدود 70×50 متر است . به نظر می رسد این قلعه به عنوان محل نگهبانی مورد استفاده بوده و قبور موجود در دره های شرقی و شمال شرقی آن ، مربوط به همان افرادی است كه آثارشان را می توان در سطح قلعه دید .

منبع: کتاب میراث فرهنگی استان قزوین
[ ششم آبان 1389 ] [ 20:39 ] [ اطلس ایران وجهان ]

پل ها

پل آجی چای

این پل از قدیمی ترین پل های تبریز است كه در  شمال غرب این شهر بر روی " تلخه رود " قرار گرفته است . این پل با 16 دهنه به طول 100 متر و عرض 5 متر همواره بر اثر طغیان های تلخه رود و گاه نیز توسط متجاوزین به شهر تخریب گردیده و پس از چندی دوباره بازسازی شده است . نام این پل را اولین بار درمتون صفویه و در زمان شاه اسماعیل اول در " سفرنامه ونیزیان " می بینیم .

از دیگر پل های قدیمی تبریز كه بر روی نقاط مختلف " مهران رود " بنا شده پل سنگی ، پل قاری ، پل صاحب الامر و پل منجم را می توان نام برد كه هركدام دارای چند چشمه طاق به شیوه سنتی است .

پل خدا آفرین

روی رودخانه ارس دو پل تاریخی به فاصلهحدود100 متر از یكدیگر بنا شده اند كه به نام خداآفرین مشهورند .اولین پل منسوب به قرن ششم هجری ( دوره سلجوقیان ) است . طول این پل 160 متر است كه 120 متر آن متعلق به ایران و 40 متر آن متعلق به جمهوری آذربایجان است . این پل از 15 طاقی جناقی و هلالی با ابعاد نامساوی تشكیل شده است . اتكای پایه طاق ها بر صخره های طبیعی بستر رودخانه ارس ، علت عدم تساوی آنهاست. مصالح ساختمانی این پل  سنگ های قلوه و لاشه در قسمت پایه ها و آجر در ساختمان طاق ها،و ملات آن آهك و گچ است .

پل دومِ خداآفرین حدود 120 متر طول دارد و دارای 10 طاق است . این پل منسوب به دوره ی صفوی است و از سنگ تراشیده با ملات گچ و آهك ساخته شده است .

پل دختر ، میانه

در بین راه زنجان – میانه ، جایی كه رودخانه قزل اوزن به دامنه شرقی قافلان كوه می رسد پل زیبایی واقع شده كه به پل دختر معروف است .

تاریخ بنای این پل روشن نیست؛ باستان شناسان پایه های پل را متعلق به عهد ساسانی یا قبل  از آن می دانند ولی با توجه به معماری پل و ویژگی های آن می توان تاریخ بنای حاضر را متعلق به قرن هشتم هجری دانست.

پل دختر میانه یك بار در دوره ی " آغا محمد خان قاجار " تعمیر شد . اما در 20 آذر سال 1325 قوایبیگانه هنگام عقب نشینی از برابر نیروهای دولتی برای جلوگیری از پیشرفت ارتش ایران طاق چشمه ی وسط پل را با مین منفجر كرد كه هنوز هم به همان صورت باقی است .

پل دختر دارای سه چشمه بزرگ و پایه های سنگی عریض است و دهانه وسطی نسبت به دهانه های طرفین بزرگ تر و دارای طاق بلندتری است .

پل شهر چای

در 12 كیلومتری جنوب شهر میانه در نزدیكی روستای " تازه كند " پل شهر چای بر روی رودخانه شهرچای كه یكی از شاخه های قزل اوزن است ، ساخته شده است. طول این پل 260 مترو عرض آن 9/7 متر و دارای 23 چشمه با طاقی جناغی به ارتفاع حدود 5/5 متر است .

از سایر پل های تاریخی می توان به اسامی زیر اشاره كرد :

پل های منصور و قاری و سنگی تبریز و نیز پل پنچ چشمه و لیلان چای بناب،همچنین پل حسام الدوله مراغه و قلی كندی ملكان .

[ ششم آبان 1389 ] [ 20:18 ] [ اطلس ایران وجهان ]
نگاهی به قلعه های استان مازندران
[ ششم آبان 1389 ] [ 19:16 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه ها

قلعه بيستون : اين قديمي در زمره مجموعه آثار تاريخي بيستون مي باشد كه در ابتداي راه بيستون به سنقر كليايي و مسلط بر بستر دينور آب ، واقع شده است .

قلعه خاموش : قلعه خاموش در ميسر كرمانشاه - ريجاب كرند واقع شده و مربوط به دوره ساساني است .

قلعه زرده : واقع در شمال غربي ريجاب و مربوط به دوره ساساني است . قلعه شاهين نیز واقع در 18 كيلومتري جاده كرمانشاه – قصر شيرين و مربوط به دوران ساساني است .

قلعه ساري اصلان : قلعه ساري اصلان بناي عظيمي است كه در شمال شهر كنگاور قرار دارد . مصالح اصلي اين قلعه از آجر ، گل و گچ است .

قلعه ژيان : قلعه ژيان در اسلام آباد غرب واقع شده و متعلق به دوران ساساني است .
قلعه لا مروان ( قلعه مروان ) : اين قلعه در روستاي كندوله ، مركز دهستان كندوله از توابع بخش دينور شهرستان صحنه قرار دارد و بر بالاي كوه" لمه قه لا" ( سينه قلعه ) در شمال شرق كندوله واقع شده است . در بين اهالي معروف است زماني كه مروان خليفه اموي فراري بود در اين قلعه زندگي مي كرده است .

قلعه لاهجير ( قلعه هژير ) : در قله كوه هژير ( هجير ) در كنار روستاهاي جون آوا ( جيحون آباد) و چمه ( 18 كيلومتري شمال غربي صحنه و چهار كيلومتري شرق راه كرمانشاه – سنقر ) آثار ديوارهاي قلعه قديمي عظيمي مشهود است كه بلندي ديوارهاي آن به سه متر مي رسد .

قلعه لاي بزه رو ( قلعه بزه رود ) : در بالاي دست روستاي بزه رود ، 50 كيلومتري شمال غربي صحنه ، در ميان باغ هاي سيب آثار قلعه قديمي باقي مانده است .

قلعه يزد گرد : مجموعه بناهاي يادماني قلعه يزدگرد در 15 كيلومتري سه راهي ريجاب به سرپل ذهاب قرار گرفته است . براي نخستين بار در سال 1962 م مؤسسه انگليسي تحقيقات ايران شناسي بررسي و كاوش هاي باستان شناسي را در اين منطقه آغاز نمود . اين هيئت براساس گچبري هاي مكشوفه از بناي معروف به گچ گمبد ، زمان ساخت مجموعه را به دوره ساساني نسبت داده است . پس از آن در طي فاصله سال هاي 1975 تا 1979 م طي پنج فصل ، توسط موزه شاهنشاهي انتاريو فعاليت هاي جديدي بر روي اين محل انجام گرفت . در نتيجه كاوش هاي اين هيئت مشخص گرديد بسياري از مجموعه بناهاي اين محوطه متعلق به اواخر دوره اشكاني است . محدوده اي كه تحت عنوان قلعه يزدگرد در ادبيات باستان شناسي شناخته مي شود به وسعت تقريبي 40 كيلومتر مربع است كه شامل چند محوطه در كنار هم مي باشد . اين محوطه ها عبارتند از : ديوار گچ ؛ خطي از استحكامات به طول 5/2 كيلومتر و عرض دو تا چهار متر ، آشپزخانه ، دروازه ؛ دو برج منفرد در ابتداي ديوار دفاعي قرار گرفته كه به نام دروازه شناخته مي شود ، جاي دار ، تپه رش ، قلعه يزدگرد (اين بنا در يكي از بلندترين ارتفاعات قرار گرفته كه نام آن بر روي كل محوطه اطلاق مي شود . اطراف اين قلعه را حصاري با برج هاي نيم دايره اي احاطه كرده است ) ، گچ كمبد ( اين محوطه كه به نام ميدان نيز شناخته مي شود به وسعت تقريبي 400 * 800 متر است . قسمت جنوبي آن پرديس بوده و در قسمت شمالي آن ، كاخي قرار گرفته كه تزئينات گچي زيادي از داخل آن به دست آمده است ) ، قلعه داور ( اين بنا در داخل روستاي بان گمبد قرار دارد . كاوش هاي باستان شناختي نشان داده كه اين بنا آتشكده اي از دوره ساساني بوده و در اوايل اسلام با الحاق فضاهايي به آن تبديل به كارگاه شيشه گري شده است ) ، نقاره خانه ؛ اين بنا در شمال شرقي بناي قلعه يزدگرد و بر روي ارتفاعات قرار گرفته است و آشياب .

قلعه گه جبران : قلعه گه یا قلعه کوچک در ابتدای باغ های ریجاب شهرستان اسلام آباد قرار دارد. اهالی محل این مکان را به نام صاحب آن، قلعه "جیران" می نامند . این قلعه دو طبقه به مرور زمان تخریب شده است . در حال حاضر چند اتاق از طبقه اول و پی طبقه فوقانی آن به جای مانده است . در این محل جاده ساسانی با شیب ملایمی به سوی قلعه کشیده شده است . برای جلوگیری از سقوط، در هر دو طرف این جاده دیواری خشکه چین ساخته اند و بقایای آن هنوز بر جای مانده است .

قلعه شاهین : این بنا در 18 کیلومتری سه راهی سرپل ذهاب – قلعه شاهین در روستای "سراب" قلعه شاهین قرار دارد . در این محوطه آثار قلعه ای بزرگ دیده می شود که بر روی صخره ای ساخته شده است . این صخره 150 متر طول و بین 10 تا 80 متر عرض دارد . ارتفاع این صخره در کوتاه ترین قسمت 10 و در بلندترین نقطه بیش از 100 متر است . در کنار این صخره بقایای چهار پله سنگی به چشم می خورد که راه بالا رفتن از صخره است . در بالای صفه آن نیز آتشدانی به قطر 28 سانتیمتر وجود دارد . متأسفانه به دلیل تخریب زیاد ، وضعیت بناهای روی صفه مشخص نیست .

قلعه سرماج : بقایای این قلعه بزرگ در روستای "سرماج" از توابع هرسین قرار دارد . امروزه خانه های روستاییان بر روی ان ساخته شده است . آن چه از این قلعه باقی مانده ، دیوار بزرگی است که از طول آن 37 متر قابل رویت است . نمای خارجی آن با بلوک های سنگی نسبتاً بزرگ و نمای داخلی بالا شه سنگ و ملاط گچ است . در اطراف این قلعه برج هایی وجود داشت . در حال حاضر قسمت اعظم یکی از این برج ها هنوز باقی مانده است . دور قلعه را خندقی برای ذخیره آب به هنگام تهاجم دشمن محصور کرده است . این قلعه در سده چهارم ه.ق نیز مورد توجه واقع شده است و سلسله حسنویه کرد از آن استفاده کرده اند .

قلعه سرخه دیزه : این قلعه ساسانی در روستای "سرخه دیزه" ، بین کرند و سرپل ذهاب قرار دارد و به وسیله لاشه سنگ و ملاط گچ به همراه آجر ساخته شده است . یکی از دیوارهای این قلعه که نسبتاً سالم است ، دارای طولی در حدود 70/5 متر است . تعداد زیادی از خانه های روستای سرخه دیزه بر روی بقایای این قلعه ساخته شده است . در سده های نخستین اسلامی این منطقه به علت موقعیت طبیعی آن به وسیله جنگل ها محصور بود ، "مرجع القلعه" نام داشت . "یعقوبی" مورخ و جغرافیدان معروف اسلامی ، مرج القلعه را ستورگاه خلفا معرفی کرده است .

قلعه مریم : قلعه مریم یا شکربانو در سرچشمه رودخانه قره بلاغ در ارتفاع یک صدمتری قرار دارد . این بنا با لاشه سنگ و ملاط گچ ساخته شده است . مردم محل بر این باورند که این قلعه را خسرو پرویز برای شکربانو همسر خود ساخته است .

سایر قلاع : قلعه گبري ؛ در سر پل ذهاب مربوط به دوران ساساني ، قلعه منيژه ؛ در راه سرپل ذهاب به ديره ، مربوط به دوره ساساني و قلعه هرسين ؛ مربوط به دوران ساساني از دیگر قلاع استان کرمانشاه هستند .
کاروانسراها

بيستون : اين بنا در شمال كاروانسراي صفوي بيستون و در روبروي فرهاد تراش ، در زير جاده قديمي همدان ، كرمانشاه واقع شده است . بناي مورد بحث كه در جهت شرقي ـ غربي ساخته شده داراي پلاني تقريباً مستطيل شكل بوده و از دو بخش تشكيل شده است . بخش شرقي به ابعاد 80*85 متر مي باشد كه ديوارهاي پيرامون آن به عرض 40/2 متر است . ورودي اين بنا در ضلع شرقي مي باشد . بخش غربي نيز به ابعاد 55*44 متر است كه از طريق يك ورودي به بخش شرقي مرتبط مي شود . اين بخش در حقيقت حياط خلوت مجموعه را شكل مي دهد . در دوره ايلخاني با ساختن 64 اتاق در داخل بنا ، از آن به عنوان كاروانسرا استفاده نموده اند .

 كاروانسراي ايلخاني (بيستون ) : اين كاروانسرا بر روي بقايايي از يك بناي سنگي دوره ساساني ساخته شده است كه به كاخ خسرو معروف مي باشد . به اين ترتيب كه ايلخانيان با الحاق ديوارهايي به ديوارهاي محيطي بناي ساساني ، كاروانسرا را احداث كرده اند . اين كاروانسرا به ابعاد 80 * 85 متر است كه با لاشه سنگ و آجر به همراه ملاط گچ ساخته شده است . درگاه ورودي كاروانسرا در جبهه شرقي بنا قرار دارد . اين درگاه ورودي به حياط مركزي منتهي مي شود . در اطراف حياط نيز مجموعه اي از اتاق ها و ديوارهاي مستطيل شكل قرار دارد . به اين ترتيب كه در سه ضلع شرقي ، شمالي و جنوبي ، رديفي از ايوان ها و اتاق ها قرار گرفته است و به عبارتي ترتيب قرار گرفتن اتاق ها به اين صورت بوده كه در كنار هر ايوان دو اتاق ساخته شده است ولي در ضلع غربي در جلو هر يك از اتاق ها ، ايوان كوچكي وجود دارد .

 كاروانسراي صفوي بيستون : كاروانسراي بيستون در 30 كيلومتري شمال شرقي كرمانشاه و در محل روستاي بيستون كهنه ، واقع شده است . اين كاروانسرا كه به كاروانسراي شاه عباسي نيز معروف است . همانند بسياري از كاروانسراهاي صفوي به سبك چهار ايواني بنا گرديده است . اين بنا به طول 60/83 متر و عرض 50/74 متر است . در چهار گوشه اين بنا ، برج هايي قرار دارد كه برج هاي ضلعي غربي مدور و برج هاي ضلع شرقي هشت ضلعي است . ديوار محيطي اين كاروانسرا در قسمت داخل و بيرون تا كف طاق نماها به وسيله سنگ هاي تراشيده ، و از كف طاق نماها به بالا با آجرهايي به ابعاد5*25*25 سانتي متر ساخته شده است . دروازه ورودي اين كاروانسرا به عرض 50/3 متر در ضلع جنوبي است . در هر طرف اين دروازه هفت طاق نما قرار دارد . در هر يك از اضلاع كاروانسرا ، شش اتاق چهار ضلعي است . جلو هر يك از اتاق ها ، ايواني است كه سطح آنها سنگ فرش است . مقابل درگاه ورودي كاروانسرا ، در ضلع ديگر ، شاه نشين ساخته شده است . در پشت اتاق هاي كاروانسرا ، اصطبل هاي درازي ساخته شده است . اين كاروانسرا به دستور شاه عباس اول صفوي ساخته شده است . با توجه به كتيبه اي كه از شاه سليمان صفوي ( 1105 ـ1077 ه . ق ) باقي مانده است به نظر مي رسد بناي اين كاروانسرا در زمان پادشاهي شاه سليمان و صدارت شيخ عليخان زنگنه خاتمه يافته است .

 كاروانسراي قصرشيرين : اين كاروانسرا در داخل شهر قصرشيرين قرار دارد كه متأسفانه در اثر حملات عرلق آسيب زيادي ديده و تنها قسمت ورودي آن باقي مانده است اين كاروانسرا نيز از نظر پلان تا حدودي شبيه كاروانسراهاي صفوي بيستون و ماهيدشت مي باشد بطوريكه داراي ورودي طاق داري درضلع جنوبي بناست كه در هر طرف ورودي سكويي دراز ايجاد شده است . پس از ورودي ، هشتي گنبد داري قرار دارد كه از طريق آن مي توان وارد حياط مركزي شد . در چهار طرف اين حياط ، ايوانهاي بزرگي با طاق جناغي قرار دارد . همچنين در اطراف ضلع حياط مركزي تعدادي اتاق ساخته شده است در جلو هريك از اين اتاق ها ايوان كوچكي و در پشت اتاق ها ، اصطبل هاي درازي احداث شده است .

كاروانسراي ماهيدشت : اين كاروانسرا نيز در داخل شهر ماهيدشت واقع شده است ، اين كاروانسرا نيز به نام كاروانسراي شاه عباسي معروف است و همانند كاروانسراهاي دوره صفويه به سبك چهار ايواني ساخته شده است . اين بنا به ابعاد 65 *65 متر مي باشد . ورودي آن نيز در قسمت جنوبي بنا است دو سكوي دراز و بلند در طول اين ورودي قرار دارد . گوشه هاي بيروني اين كاروانسرا به صورت مدور مي باشد . در هر طرف ورودي كاروانسرا دو فضاي ايوان مانند دو طبقه قرار دارد . همچنين در نماي جنوبي كاروانسرا نيز در هر طرف ورودي چهار طاق نما با طاق جناغي ساخته شده است . پس از ورودي ، هشتي گنبد داري قرار دارد كه به حياط كاروانسرا منتهي مي شود . در اطراف حياط نيز مجموعه اي از اتاق ها جهت استراحت كاروانيان ساخته شده و در پشت اين اتاق نيز اصطبل هاي سراسري احداث شده است كه در داخل اين اصطبل ها همانند ساير كاروانسراها ، سكوهايي جهت باراندازي وجود دارد . اين كاروانسرا همزمان با كاروانسراي بيستون به دستور شاه عباس اول صفوي احداث شده است و طبق كتيبه بنا در زمان ناصرالدين شاه نيز تعمير گرديده است

پل ها

پل بيستون : پل بيستون در حاشيه شرقي شهر بيستون و بر روي رودخانه دينور آب واقع شده است . اين پل به نام هاي پل كهنه ، پل شاه عباسي ، پل صفوي ، پل نادر آباد و دينور آب معروف است . بر اساس بخش هاي قابل رويت ، اين پل به طول 144 متر و عرض 60/7 متر مي باشد كه با جهت شرقي ـ غربي ساخته شده است . پايه هاي اين پل به صورت شش ضلعي مي باشد كه قسمت داخلي پايه ها به وسيله قلوه و لاشه سنگ به همراه ملاط گچ ساخته شده است ولي روكار آن از سنگ هاي تراشيده مي باشد كه با كمال دقت تراشيده و بر روي هم قرار داده شده است . اين سنگ چيني داراي بندهاي عمودي و افقي باريكي هستند كه ظاهراً بين سنگ ها لايه نازكي از ملاط قرار داده شده است . بر روي برخي از اين سنگ ها علائم سنگ تراشان ساساني به اشكال مختلف نقش شده است . اين پل داراي چهار دهانه است كه به ترتيب دو دهانه آن كوچك و دو دهانه بزرگ مي‌باشد . طاق تمام دهانه ها به جز دهانه سوم از نوع طاق هاي جناغي است ولي دهانه سوم داراي طاقي از نوع طاق هاي هلوچين كند مي باشد . فرم اين نوع طاق ، بيضي نزديك به دايره است ولي در نظر به صورت دايره جلوه مي كند . شواهد و مدارك باستان شناختي نشان مي دهد پايه هاي سنگي اين پل در دوره ساساني ساخته شده و در آن دوره هرگز موفق به تكميل آن نشده اند . در دوره حسنويه كه يكي از سلسله هاي محلي كرد است اقدام به تكميل پل مي نمايند از اين دوره تنها طاق هاي دهانه اول و دوم و همچنين پشتبندهاي مدور آن باقي مانده است پس از حسنويه ها در دوره ايلخاني دهانه چهارم پل كه بزرگترين دهانه است . به همراه پشتبندهاي مثلثي بازسازي مي‌شود و در دوره صفويه نيز اقدام به بازسازي نماي پل مي نمايند . همچنين طاق سوم اين پل در زمان پهلوي ساخته مي شود .


پل خسرو : اين پل در دو كيلومتري جنوب غربي شهر بيستون و بر سر راه قديمي كه از بيستون به تخت شيرين و سرماج مي رود ، بر روي رودخانه گاماسياب ساخته شده است . پل خسرو به طول 80/152 متر و عرض 20/7 متر مي باشد كه شامل 9 پايه و 10 دهانه است . عرض هر يك از پايه ها 20/7 متر و طول آنها 30/14 متر است هر يك از دهانه ها نيز 80/8 متر عرض دارد . از نظر پلان هر كدام از پايه به صورت شش ضلعي مي باشند كه از سه بخش تشكيل شده اند . پل ساساني خسرو در مسير جاده اي از دوره ساساني قرار داشته كه بقاياي آن در دوطرف پل به طول چند كيلومتر ديده مي شود . پهناي جاده 7 متر است كه با قلوه سنگ وملاط فرش شده است .

پل قوزيوند : اين پل در5/3 كيلومتري شمال شرقي شهر بيستون و در مسير جاده آسفالته صحنه به كرمانشاه واقع گرديده است . اين پل كه به نام هاي قوزيوند و اتحاديه معروف است در جهت شرقي ، غربي بر روي رودخانه زرداب ساخته شده است . پل قوزيوند به طول 30/18 متر مي باشد كه شامل سه پايه و دو دهانه است . پايه هاي پل از سه بخش مياني و آبشكن هاي مثلثي در دو طرف آن شكل گرفته اند . اين پايه ها به وسيله لاشه سنگ و ملاط گچ ساخته شده اند ولي روكار آنها به وسيله سنگ ها پلاك به ابعاد متوسط بين 21*30*30 و 15*43*43 سانتي متر چيده شده است .

پل كوچه :اين پل در هفت كيلومتري شرق كنگاور ،در مسير جاده كنگاور به تويسركان ، در روستاي كوچه واقع شده است . پل كوچه بر رويرودخانه خرم رود به جهت شمال شرقي ، جنوب غربي احداث شده است . اين پل به طول 80/68متر و عرض پنج متر مي باشد كه شامل شش پايه سنگي است كه چهار پايه مركزي آن هر يكبه عرض 10/3 متر است . پايه هاي اين پل از دو بخش تشكيل شده است . بخش اول پايه بهصورت مكعب مستطيل است و بخش دوم شامل آبشكن مثلث شكل مي باشد . اين پل داراي چهاردهانه نامساوي است . دهانه اول به عرض 60/4 متر دهانه دوم 80/4 متر ، دهانه سوم 90/4 متر ، دهانه چهارم 70/4 متر و دهانه پنجم 50/4 متر است . طاق تمام اين دهانهاز نوع طاق هاي جناغي است ولي دهانه پنجم كه در گذشته فرو ريخته بود به هنگامبازسازي آن بدون توجه به فرم اوليه ، به جاي استفاده از آجر و ملاط گچ از سنگ لاشهاستفاده كرده . با توجه به ساختار معماري آن و مقايسه با پل هاي صفوي ، به نظر ميرسد كه اين پل نيز در دوره صفويه ساخته شده باشد .

پل كهنه بيستون :اين پل در حاشيه شرقي شهر كرمانشاه ، نزديك روستاي مراد آباد ، بر رويرودخانه قره‌سو احداث شده است . از اين پل در گذشته عابرين مستقيماً به دروازه شهركه " دروازه اصفهان " ناميده مي شد ، وارد مي شدند . بر اساس بخش هاي قابل رويت ،اين پل به طول 186 متر و عرض 9 متر مي باشد كه با جهت شرقي ـ غربي ساخته شده است . پايه هاي اين پل به صورت شش ضلعي مي باشد كه قسمت داخلي آنها با لاشه سنگ و ملاط گچساخته شده ولي روكار آنها با بلوك هاي سنگي مكعب مستطيل تراشيده چيده شده است . هريك از پايه هاي اين پل به عرض 50/3 متر مي باشد . در جلو پايه‌ها در جهت مخالفجريان آب ، آبشكن‌هاي مثلث شكلي با سنگ‌هاي تراشيده ، ساخته شده است . همچنين دركناره هاي پل ، سيل برگردان هايي با سنگ هاي تراشيده ايجاد كرده اند . پل كهنهداراي شش دهانه مي باشد . هر يك از اين دهانه داراي طاق هاي جناغي هستند كه با آجرساخته شده اند . ارتفاع متوسط هر يك از طاق ها از كف رودخانه تا تيزه طاق در حدود 40/4 متر است . حضور دهليزها و پشتبندهاي مدور دو طرف ورودي آنها ، پل كهنه قره‌سورا به صورت يكي از زيباترين پل‌هاي دوره صفوي در آورده است . به نظر مي رسد كه پايههاي سنگي اين پل متعلق به دوره ساساني است و با توجه به آجرهايي از دوره سلجوقي كهدر اطراف پل پراكنده است ؛ اين پل در دوره سلجوقي تعمير گرديده و همچنين در دورهصفويه به شكل كنوني بازسازي شده است .

پل ماهيدشت :اين پل درداخل شهر ماهيدشت ، بر سر راه كرمانشاه به اسلام آباد و بر روي رودخانه دائمي مِرگساخته شده است . بر اساس قسمت هاي قابل رويت اين پل به طول 50 متر و عرض 10/6 مترمي باشد كه با جهت شمالي جنوبي ساخته شده است . پايه هاي اين پل نيز به وسيله لاشهسنگ و ملاط گچ ساخته شده و روكار آن با سنگ هاي مكعب مستطيل تراشيده چيده شده است . اين پل داراي دو پايه سنگي است . هر يك از پايه ها از سه بخش تشكيل شده ، بخش ميانيكه بخشي از يك مكعب مستطيل به طول 10/6 متر مي باشد و در دو جهت آن ، آبشكن هاي چندضلعي ( بخشي از شش ضلعي ) ساخته شده است . پل ماهيدشت داراي سه دهانه مي باشد كهدهانه مياني ، دهانه اصلي محسوب مي شود . اين دهانه به عرض 70/6 متر مي باشد كهداراي طاق جناغي است . ارتفاع اين دهانه از كف رودخانه تا تيزه قوس 80/7 متر ميباشد . در دو طرف دهانه مياني ، دو دهانه كوچكتر ايجاد شده كه كف آنها بلندتر از كفرودخانه مي باشد . هر يك از اين دهانه به عرض دو متر و به ارتفاع 5/2 متر مي باشدكه داراي طاق جناغي مي باشند.

پل ميان راهان :اين پل در جنوبدهكده ميان راهان ، بر سر راه بيستون به سنقر بر روي رودخانه دينور آب ساخته شدهاست . بناي اصلي اين پل منسوب به دوره صفوي است . اين پل به طول 30/47 متر و عرض 85/4 متر است كه با جهت شمالي ـ جنوبي ساخته شده است . پل ميان راهان شامل سه دهانهو چهار پايه مي باشد . پايه هاي پل نيز از سه بخش مياني و آبشكن هاي مثلثي در دوطرف آن شكل گرفته اند . بلندي دهانه شمالي از سنگ فرش كف رودخانه 10/3 متر و دهانهجنوبي 95/3 متر است . عرض دهانه شمالي 70/4 متر ، دهانه مياني 05/8 متر و دهانهجنوبي هفت متر است

پل نوژي وران :اين پل در اراضي روستاينوژي وران ( نجوبران ) و بر سر راه بيستون به سنقر ساخته شده كه بناي اصلي آن منسوببه دوره صفوي است . اين پل آجري به طول 50 متر و عرض 10/4 متر است كه داراي سه پايهسنگي و دو دهانه مي‌باشد . پايه هاي پل سنگي و از سه بخش تشكيل شده ، بخش مياني كهتقريباً‌ بيضي شكل است و آبشكن هاي مدور كه در دو طرف آن شكل گرفته اند ، با توجهبه شكل كنوني آبشكن ها و عدم چفت و بست آن با بدنه پل ، به نظر مي رسد كه ساختمانآنها بعدها به بناي پل الحاق شده باشد . اين پايه ها به وسيله لاشه سنگ و ملاط گچساخته شده اند . بر روي هر يك از پايه ها ، پشتبندهاي مدور آجري ساخته شده كه تاسطح پل بالا آمدند . عرض جان پناه پل نيز در حدود 30 سانتي متر مي باشد

منبع- سایت میراث فرهنگی کرمانشاه
[ پنجم آبان 1389 ] [ 11:42 ] [ اطلس ایران وجهان ]
کاروانسراها

 كاروانسراهاي زنجيره اي كه در مسير راههاي سراسري و گسترده استان لرستان بنا شده اند ، اهميت و ارزش اين شبكه راههاي ارتباطي شمال به جنوب و شرق به غرب را به خوبي نشان مي دهند . از نمونه هاي اين آثار ارزنده و متعدد كه در ادوار مختلف ساخته شده و مورد استفاده قرار گرفته اند ، مي توان به كاروانسراهاي گوشه ، چشمك ، ميشوند ، اوسر ، چارتا و قلعه رزه از دوره صفوي و كاروانسراي ميرزا سيدرضا در شهر خرم آباد را از دوره قاجار و... اشاره كرد .

کاروانسرای چارتا : این کاروانسرا در دامنه جنوبی کوه کیالو و بعد از کاروانسرای سرو گل و قبل از کاروانسرای رزه واقع شده است . اطراف کاروانسرای خالی از سکنه بوده و فقط یک خانوار عشایر در داخل کاروانسرا زندگی می کنند . پلان کاروانسرا مستطیل شکل و به ابعاد 525 × 28/5 با جهت شرقی غربی می باشد . ورودی بنا در قسمت جنوبی می باشد ، مشخص نمودن وضعیت کاروانسرا به علت تخریب امکان پذیر نمی باشد با این وجود به نظر می رسد که کاروانسرا دارای بیش از یک حیاط بوده است . کاروانسرای چارتا در بین کاروانسراهایی که تاکنون شناسایی شده بزرگترین طول را با52/5 متر دارا می باشد . علاوه بر آن کمترین عرض را با 5/28 متر ما بین کاروانسراهایی که تاکنون شناسایی شده به خود اختصاص داده است . این کاروانسرا به جز بخش کوچکی از جنوب شرقی آن کاملاً تخریب شده ، در جنوب شرقی سه اطاق پا برجا می باشد که دارای ورودی قوسی شکل و سقف بنا به دو صورت گنبدی و گهواره ای که از سنگ و گچ می باشد . برخلاف کاروانسراهای گذشته در این کاروانسرا مطلقاً از آجر استفاده نشده و به نظر می رسد که هشتی ورودی کاروانسرا و سقف سه اتاق موجود در جنوب شرقی به صورت گنبدی و در داخل اطاقها طاقچه های متعدد و شومینه تعبیه شده است . در بعضی از اطاقهای تخریب شده اش گوشواره جهت زدن سقف گنبد به چشم می خورد .

کاروانسرای "میشوند" : این کاروانسرا به فاصله حدود 60 متری رودخانه" میشوند" سرحد فاصل کاروانسرای آوسر و کاروانسرای سرو گل در شمال منطقه کوه خرگوشان در رشته کوه کیالو واقع شده است . ارتفاع کاروانسرا از سطح رودخانه حدوداً 20m است . در یک کیلومتری غرب کاروانسرا روستایی به نام مال گه کره واقع شده که خالی از سکنه بـوده است . پلان کـاروانسـرا مستطیل شکل به جهت شرقی غربی می باشد . کاروانسرا با پلان مستطیل شکل چهار برج در چهار گوش می باشد که تنها برج غربی آن پابرجاست و بقیه برجها تخریب شده است . ورودی کاروانسرا در بخش شرقی باطلاق هلالی ( مازه دار ) از آجر زده شده است . حیاط مرکزی کاروانسرا به فاصله 6.2 متری از ورودی واقع شده است . به نظر می رسد کاروانسرا دارای دو یا چند حیاط بوده است . حیاط جنوب شرقی به ابعاد متر مشخص می باشد . در اطراف حیاط مرکزی اتاق های متعددی جهت اسکان مسافران تعبیه شده است . آنچه از بقایای دیوار و اثر آن مشخص می باشد اینکه اصطبل کاروانسرا می بایست در قسمت غربی و شمال غربی کاروانسرا بوده باشد . تمام ورودی ها از سنگ بوده و به نظر می رسد همگی از ابتدای ساخت از جنس سنگ بوده و در دوره های بعدی بازسازی شده در بعضی از قسمتهای آن آجر به کار رفته است . همچنین همه سقفهای اتاق ها از سنگ بوده که در دوره های بعدی از آجر استفاده شده ، سقفها به دو دسته تقسیم می شوند : 1- سقفهای گنبدی 2- سقفهای هلالی پلکانی از سنگ و گچ ساخته شده که امکان دستیابی به پشت بام کاروانسرا را میسر می سازد. در داخل دیوارهای اطراف حیاط مرکزی کاروانسرا کانال هایی جهت انتقال آب پشت بام به پایین ساخته شده است . ارتفاع کاروانسرا از لبه کنگره تا کف حیاط حدود پنج متر می باشد و قطر دیوارها از پایین به بالا کمتر می شده ، مصالح به کار رفته در کاروانسرا عمدتاً از سنگ و گچ می باشد ولی از آجر در دوره های بعدی جهت ساخت در بعضی از ورودی ها و سقف اتاق ها استفاده شده است .

کاروانسرای چمشک : این کاروانسرا در دامنه کوه شخسک در مسیرراه باستانی شاپور خواست به خوزستان در روستای پشت تنگ چشمک واقع در 46 کیلومتری خرم آباد واقع شده است . پلان آن تقریباً مربع و در ساخت آن از سنگ ، آجر و ملات گچ استفاده شده است . ناودانهای آن همه از سنگ و دارای بارویی با کنگره های نیم دایره تزئینی است . طول و عرض باروی این کاروانسرا 43 در 5/47 متر و ورودی آن به سمت جنوب و هلالی شکل است . صحن آن 12 × 25 متر که 15 رواق اطراف آن را احاطه نموده است . شکل اصلی بنا به صورت چهارضلعی و ارتفاع آن به پنج متر می رسد و همچنین دارای 12 اتاق و از دو قسمت ساخته شده که قسمتی برای سکونت کاروانیان قسمتی دیگر جهت نگهبانان و بخش نیز جهت نگهداری چهارپایان مورد استفاده قرارگرفته است . اصطبل این بنا قابل مقایسه با کاروانسرای گوشه است . حصاری با چهار برج دور تا دور کاروانسرا وجود داشته که بقایای آن باقی مانده است به همین خاطر نام دیگر این کاروانسرا قلعه چمشک است . این کاروانسرا دومین منزل از خرم آباد به خوزستان است که پس از آن کاروانسراهای قلعه نصیر ، آوسر میشوند ، چارتا و قلعه رزه واقع شده است . این بنا از لاشه سنگ باملات گچ در دیوارهای خارجی و در بخشهای داخلی تا پارکارطاقها ساخته شده است . طاقها عمدتاً آهنگ و گنبدهای چاربخش است .حصار کاروانسرا با شش متر ارتفاع دارای کنگره های هلالی شکل در لبه دیوار است . در مجموع کاروانسرای چمشک دارای 19 اتاق ، دو اصطبل و سه حیاط می باشد . هر اتاق از دو بخش تشکیل شده که بخش پشتی باری نگهداری حیوانات و بخش برای اقمت کاروانیان بوده است .

کاروانسرای گوشه شینه شاه (شهنشاه ) : کاروانسرای گوشه در حدود 20 کیلومتری جنوب خرم آباد و بعد از کاروانسرای میرزا سید رضا و قبل از کاروانسرای چمشک به فاصله یک منزلی خرم آباد واقع شده است . کاروانسرای گوشه در داخل روستای گوشه به فاصله 50 متری شمال غرب مقبره شجاع الدین خورشید سرسلسله اتاکبان لرکوچک واقع شده است . کاروانسرا چهارضلعی از نوع دو ایوانی است به ابعاد 41.50 ×32.80 متر می باشد ، ورودی کاروانسرا در ضلع جنوبی بوده که بعد از طی راهرویی به طول حدوداً شش متر به حیاط مرکزی کاروانسرا وارد می شویم . در ضلع شمالی کاروانسرا اصطبل سراسری به طول 50/39 و عرض 70/2 متر واقع شده ، کاروانسرای گوشه دو ایوان دارد که درشمال و جنوب واقع و در اطراف ایوان شمالی در هر طرف ایوان نماهایی موجود است . تمام ورودی ها دارای طاق هلالی که به تناوب از سنگ و آجر استفاده شده و لیکن سقف اطاقها همگی از آجر بوده که به صورت گهواره و هلالی زده شده اند . کاروانسرا دارای 18 اتاق و یک شبستان در ضلع شرقی می باشد . حیاط کاروانسرا مستطیل شکل به ابعاد 41.50 × 21.9 متر می باشد . در گوشه جنوب غربی حیاط کاروانسرا پلکانی از سنگ و گچ جهت دستیابی به پشت بام کاروانسرا وجود دارد . در این کاروانسرا از مصالح سنگ و گچ جهت بدنه ها و از آجر برای طاقها و سقف بنا استفاده شده است . بنای موجود کاروانسرای پوشه به نظر می رسد از دوره صفوی بوده و تعمیراتی نیز در دوره قاجار در آنان انجام شده . در حال حاضر قسمتهایی از آن تخریب شده پا برجا ترین و سالمترین کاروانسرای موجود در منطقه کاروانسرای گوشه می باشد ، و دلیل آن هم این است که تا چند سال اخیر جنبه کاربردی داشته است . مردم منطقه این کاروانسرا را به عنوان کاروانسرای شاه عباسی می شناسند

پل ها
پل‌ كرودختر : در غرب‌ سرطرهان‌ بر روي‌ رود سيمره‌ در جاده‌ خرم‌ آباد – انديمشك ‌، پل‌ كرودختر واقع ‌شده‌ است ‌. محل‌ پل ‌، به‌ نام‌ «سي‌ پله‌» مشهور است ‌. اين‌ پل‌ چهار چشمه‌ داشته‌ كه‌ تاق‌ دو چشمه‌ آن‌ باقي‌ مانده‌ است ‌. اندازه‌ دهانه‌ هر تاق‌ يا چشمه‌ 11 متر و ارتفاع‌ آن‌ تا بستر خشك‌ 2/19 متر است ‌. دو پايه‌ شرقي‌ و غربي‌ آن‌ به‌ كوه‌تكيه‌ دارند . طول‌ پل‌ 16 متر است‌ و بعضي‌ از سنگ‌هاي‌ آن‌ نيز بزرگترند . تاريخ‌ بناي‌ اين‌ پل‌ روشن‌ نيست ‌.
پل آجري ( گپ ) : پل آجري در مركز شهر خرم آباد و بر روي رودخانه گلال واقع شده است . اين پل دو قسمت شرقي و غربي شهر را به هم متصل نموده و داراي 24 چشمه طاق است . طول آن بيش از 350 متر ،پنهاي آن 5/8 متر و ارتفاع آن از كف رودخانه تا روگذر پل هشت متر مربع است . مواد و مصالح آن در قسمت پايه ها از سنگهاي تراشيده شده با ملات آهك و گچ و پايه هاي چشمه طاقها از آجر ساخته شده است . برسينه اي شمالي پل كتيبه هاي سنگي نصب شده است كه با حروف مقطعه نوشته شده و به عنوان طلسم معروف است . بخش مياني پل و شاه نشين آن شباهت زيادي با شاه نشين پل خواجو در اصفهان دارد كه در اثر سيل تخريب شده و مجدداً با سيمان مرمت شده است . اين اثر ارزشمند در زمان شاه سلطان حسين صفوي ساخته شده و منسوب به حسين خان والي لرستان مي باشد . در دوره قاجاريه به پل محسنيه معروف گرديد . اين بنا به شماره 2354 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است .
پل‌ خرم‌آبادي :‌ «پل‌ خرم‌آبادي‌» دومين‌ پل‌ بزرگ‌ شهر خرم‌آباد است‌ كه‌ ساختمان‌ آن‌ به‌ هزينه‌ يكي‌ از معاريف‌ شهر (شادروان‌ حاج‌ علي‌ اصغر ناصري‌ خرم‌آبادي‌) در سال‌ 1333 شمسي‌ آغاز در سال‌ 1335 به‌ پايان‌رسيد . اين‌ پل‌ امروزه‌ نيز مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرد .
پل‌ شاپوري‌ : در فاصله‌ دو كيلومتري‌ جنوب‌ غربي‌ خرم‌آباد و در غرب‌ شهر قديمي‌ «ايزدخواست‌» يكي‌ از شاهكارهاي‌ معماري‌ و پل‌سازي‌ دوره‌ ساساني‌ باقيمانده‌ است ‌. اين‌ پل‌ 28 تاق‌ در جهت‌ غربي‌ ، شرقي‌ داشت‌ كه ‌امروزه‌ فقط‌ شش تاق‌ آن‌ باقي‌ مانده‌ است ‌. سطح‌ هر پايه 66 متر (6 *11) و ارتفاع‌ كنوني‌ آن‌ 16 متر است . تاق‌ها باسنگ‌هاي‌ حجاري‌ شده ‌، ساخته‌ شده‌اند . مصالح‌ بنا از سنگ‌ و ملاط‌ تركيبي‌ است‌ كه‌ اكنون‌ نيز جدا كردن‌ آن‌ از سنگ‌ها به‌ سختي‌ امكان‌پذير است‌ .
پل خرم آباد : بر روی رودخانه ای كه از ميان شهر خرم آباد می گذرد پلی از دوره صفويه به يادگار مانده كه هنوز هم مورد استفاده است . اين پل در گذشته دارای 20 چشمه بود كه به جز موج شكن ها و پايه ها ، بقيه آن با آجر و ملاط ساخته شده است . ارتفاع پل 18 متر است . اين پل سنگ نبشته‌ای به طول دو متر دارد و در عرض و حواشی آن نام برخی از سوره های قرآن در دو سطر حك شده است .
پل رودخانه کشکان رود خرم آباد : اين پل بين خرم آباد و انديمشک و بر روی رودخانه کشکان رود قرار دارد و قسمتی از آن خراب شده است بر طبق کتيبه آن که به خط کوفی است ساختمان آن در سال 399 به اتمام رسيده است . اين پل دارای 13 دهانه بوده است . ارتفاع آن درحدود 20 متر است سنگ های پايه آن بسيار بزرگ و تراشيده می باشد . بنای اصلی اين پل را عده ای به دوره ساسانيان منسوب می دارند کتيبه ای به طول و عرض يک متر و ضخامت 75 سانتي‌متر بر روی پل نصب بوده است .
پل كاكارضا سلسله : در مسير راه الشتر به خرم آباد (شاپور خواست) پلي بر رودخانه «ولم» در دره «كاكارضا» وجود داشته است كه خرابه هاي آن هنوز پابرجا هستند . مصالح اين پل از سنگ بود و ساخت پايه هاي آن به دوره پيش از اسلام مربوط مي شود . اين پل ظاهراً در دوره حكم‌راني بدر بن حسنويه ، تعمير و تجديد بنا شده بود .
پل گاوميشان كوهدشت : در خاور سيمره ، نزديك محلي كه آب رود كشگان و سيمره به هم مي پيوندد پايه هاي پلي بزرگ باقي مانده است . اين پل از آن‌جا كه در مسير باستان شناسان يا جهانگردان واقع نشده بود جز در چند مورد نامي از آن به ميان نيامده و معرفي نشده است زيرا از سيمره راهي نزديك تر به طرهان مي رفت و كاروانيان بيشتر از آن راه سفر مي كردند . اكنون تمام رود سيمره از بستر ميان دو پايه پل عبور مي كند كه تاق ان نيز شكسته است . ساير چشمه هاي پل سالم مانده اند . بستر رود سيمره هشت متر پايين تر از كف چشمه هاي پل قرار دارد كه طي چند قرن به وجود آمده است . نزديك به 200 سال پيش ، اين پل را والي پشتكوه مرمت كرده بود .
پل كلهر : در بخش ملاوي شهر ستان پل دختر آثار دو پل تاريخي بر جاي مانده است كه هر دوي آن ها روي رود "كشگان " احداث شده اند . از آن دو يكي پل كلهر است و ديگري پل "كر و دختر" كه در فاصله ۶۵ كيلو متري جنوب پل كلهر قرار دارد . آثار پل مملو يا كلهر در تنگه شمالي دهكده زيباي مملو بر سر راهي كه از طرهان به"ميانكوه" مي رفته ، هنوز باقي است . بناي اوليه پل به قرن چهارم هجري قمري مربوط است .
قلعه ها

قلعه مظفری : قلعه تاریخی مظفری در خيابان 24 متري در امتداد خيابان امام خميني شهر الشتر واقع شده است . اين بناي جنوبي داراي دو طبقه است که در ضلع شرقي آن يك برج دايره شكل متصل به بنا مشاهد مي گردد . قلعه تاریخی مظفری یکی از بناهای زیبا و ارزشمند شهر الشتر است که از دوران قاجاریه به یادگار مانده است . ساختمان قلعه داراي حياطي به ابعاد 20 در 25 متر و زيربنايي به ابعاد 9 در30 متر مي باشد . برج موجود در ضلع شرقي اين مجموعه با مصالح سنگي در پي ديوار تا ارتفاع حدود 5/1 متري ، آجر در نماي برج و چوب و گچ و خاك در قسمت هاي ديگر ساخته شده است . اين برج در طبقه اول داراي تاق مازه دار و در طبقه دوم داراي تيرچوبي است . اتاق هاي طبقات اين ساختمان با برج دايره شكل راه ارتباطي دارد و نماي كلي اين مجموعه با آجر به صورت خفته و راسته تزئين شده است . سردر ورودي راهرو اصلي و سردر پنجره ها به صورت قوس نيم دايره اجرا شده است . مصالح به كار رفته در اين مجموعه آجر ، چوب ، خاك ، گچ ، سنگ در پي ديوار و مقداري پروفيل فلزي است كه در ساختن در و پنجره هاي آهني مورد استفاده قرار گرفته است . پوشش سقف اتاق هاي تحتاني و فوقاني قلعه تاریخی مظفری نیز با تيرچوبي بوده كه زير سقف برخي از اتاق ها با تخته توفال كوبي شده است و سپس با پلاستر گچ اندود شده است . در ضمن سقف اتاق ضلع شمال غربي طبقه همكف داراي مقداري تزئينات گچي است . این بنای قاجاری - پهلوی به شماره 4146 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است .

قلعه فلك الافلاك : قلعه فلك الافلاك بر بلنداي تپه اي باستاني و طبيعي ، در مركز شهر خرم آباد واقع شده است . اين اثر ارزشمند داراي هشت برج و دو حياط مستطيل شكل مي باشد . ارتفاع بلندترين ديوار تا سطح تپه 5/22متر و مساحت كلي آن 5300 متر مربع است . پلان بنا به صورت هشت ضلعي نامنظم است . ورودي آن در جبهه شمالي ودر برج جنوب غربي ساخته شده است كه عرض آن10/2و ارتفاع آن سه متر است . در ساخت اين بنا از مصالحي چون خشت ، آجر(قرمز وبزرگ) ،‌ سنگ و ملات استفاده شده است . از نكات قابل تامل در اين بناي سترگ وجود چاه قلعه به عمق42 متردر حياط اول و گريزگاه اضطراري در حياط دوم مي توان اشاره نمود . از زمان برپايي بنا در عهد ساساني تا دوره هاي متأخر الحاقاتي به آن اضافه شده است(به خصوص دوره صفوي و قاجاري ) اين اثر همان دژ معروف شاپور خواست مي باشد كه در تاريخ ذكر شده است . به لحاظ موقعيت استراتژيكي خود در قرن چهارم ه.ق به عنوان مقر حكومت آل حسنويه و گنجور اين سلسله در زمان آل بويه در آمد . از قرن ششم هجري پس از ساخته شدن شهر جديد خرم آباد اين قلعه نيز بنام خرم آباد معروف شد . احتمالاً نام فلك الا فلاك در دوره قاجار بر آن اطلاق شده است . از بدو شكل گيري اين بناي عظيم و ديدني تا به حال داراي كاربريهاي سياسي ، نظامي ، خزانه سلطنتي ، مقر حكومتي ، پادگان نظامي و زندان سياسي داشته است . اكنون نيز به عنوان موزه باستانشناسي ، مردم شناسي و آزمايشگاه مرمت اشيا و چايخانه سنتي از آن استفاده مي شود . اين بناي كم نظير مربوط به دوره ساساني وبه شماره 883 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است .

قلعه كوهزاد ( وزنيار ) : اين بنا در شهرستان كوهدشت و در بخش رومشگان واقع شده است . تمامي قسمتهاي برجاي مانده بنا از سنگ و ملاط است و قسمت شمالي آن سالم تر از ساير قسمت هاست . سبك طاق اين قلعه شباهتهايي با قلعه زاخه در همين منطقه دارد . ورودي قلعه به سمت شرق مي باشد و در قسمت شمال پنجره ايي به ابعاد 90* 80 * 100 تعبيه گرديده است . طول و عرض آن 205* 85/3 متر و بلندي طاق 75/2 سانتيمتر است . طول حصار قلعه 60 متر و عرض آن 24 متر و آثار هشت اتاق به خوبي پيداست . موقعيت قلعه بصورتي است كه چشم انداز بسيار زيبايي از درة سيمره و منطقه طرهان و رومشكان را در برمي گيرد . اين اثر منسوب به آيين مهر پرستي و مربوط به دوره اشكاني (پارتي) مي باشد كه به شماره 3760 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است .

قلعه زاغه (زاخه) : اين دژ در شهرستان كوهدشت و در بخش رومشگان واقع شده و تماماً از سنگ ساخته شده است . سبك و نوع طاق آن با ساير آثار موجود در استان متفاوت است سنگهاي بكارگرفته شده در اين بنا بصورت حجاري شده و قلوه سنگ مي باشد . دمورگان اين اثر را از آثار دوره ايلامي مي داند اما بنا بيشتر خصوصيات معماري ساساني را دارد . بيشتر قسمتهاي آن در زير خاك مدفون است . به احتمال زياد در قسمت جنوبي آن آتشكده اي وجود داشته است .

قلعه منگره : اين قلعه يكی از دژهای مهم و تاريخی خرم آباد است كه روی قله ای به نام «دز» در باختر روستای گرداب ساخته شده و به نيمه دوم قرن پنجم مربوط است . مساحت قلعه نزديك به 2000 متر مربع و سطح اختصاصی ان شامل 12 اتاق است كه طول و عرض هر يك از آن‌ها 50/4×50/5 متر است . در ضلع خاوري، چهار مخزن برای ذخيره آب كنده شده كه ديوار آن‌ها را با ملاط سنگ ساخته اند و روی ان را با نوعی ساروج پوشانده اند . اين قلعه تا سال 795 هجری قمري ، يعنی تا هنگام حمله امير تيمور به لرستان ، اهميت نظامی خود را حفظ كرده بود . اكنون از قلعه منگره تنها ديوار تاق های فرو ريخته آن به جای مانده است ...... ادامه مطلب 

منبع- میراث فرهنگی استان لرستان
[ دوم آبان 1389 ] [ 17:29 ] [ اطلس ایران وجهان ]
پل ها
پل مشير : پل كه امروزه به پل مشیر معروف است با فرمی تركیبی از پل های مثلثی و پل های خطی و تركیب دو نوع قوس ضربی و رومی در طاق پل بنا گردیده و دارای ۱۳۰ متر طول می باشد . ارتفاع بلندترین دهانه آن 40/11 متر و عرض آن 50/10 متر است . این پل دارای شش دهانه می باشد . با طاق زنی از دو طرف كه به‌وسیله طاق های تیزه داری كه مابین پایه ساخته شده است ، بوجود آمده اند . دهانه و طاق ها به علت زوج بودن دهانه وسطی پل در سمت جنوب ساخته شده به همین دلیل در دو سوی بزرگ‌تر ، سمت جنوب دو و سمت شمال سه دهانه ساخته شده است . این پل مانند تمامی پلهای قدیمی بصورت وزنی كار می كند كه به عبارتی وزن پل ، یعنی تمام وزن طاق های دهانه ها و بارهای وارده بر پل از طریق پایه ها به بستر رودخانه منتقل می شود . معمار برای ارتباط بهتر و بیشتر پل و ساحل اقدام به ساخت چند اطاق ظاهراً با كاركرد معماری ولی در عین حال با كاركردی سازه ای كرده است. كه این اطاق ها و فضاها را در دو سوی پل می توان مشاهده كرد . روی پل قبل از اولین دهانه تا آخرین دهانه با سنگ های تراش چهارگوش مفروش است كه زیبایی قابل تحسینی دارد . بر روی طاق چهار منار با نوك مخروطی دو عدد در سمت راست و دو عدد در سمت چپ جاده بنا گردیده است . چهار منار نه تنها به خاطر زیبایی بیشتر پل طراحی و اجرا گردیده بلكه به هنگام فشار بیش از ظرفیت ، سازه لرزش پیدا می كند . در فاصله بین ستون ها یك شكستگی كه از بالاترین نقطه طاق ها به "رویه " پل سرایت كرده اجرا گردیده تا فشار و سنگینی را بهتر مهار كند . در فاصله بین هر دو دهانه باز هم از از هر دو جهت ستون‌های مقاوم ، حامی و بشكل مخروط كه تقریباً از 5/1 متری نوك مخروط با دایره ای یكنواخت به كف رودخانه می‌رسد . این ستونهای مخروطی به بصورت طولی نصب شده است كه نیمه بیرونی آن در ظاهر به چشم می‌آید . با ورود و هجوم تازیان به ایران بسیاری از سدها ، پل‌ها و جاده‌ها به علت نا آگاهی امیران عرب از بین رفته باشند و ایرانیان نیز دیگر آن حوصله و اتفاق نظر را برای آبادانی میهن در دل خود احساس نمی كردند . آن چنان كه مورخان گفته اند بسیاری از آنان نابود شدند . از جمله همین پل كه چون سده ها گذشت بار دیگر به مخروبه های آن توجه شد. دقیقاً نمی توان حدث زد در روزگار كدامین سلسله پل مذكور ترمیم شده باشد اما كاروانسرای شمال پل كه می توان گفت ساختمانی بوده برای مامورین دولتی تا حافظ پل باشند و هم سلامت عبور و مرور كاروانها و قافله ها را تا پاسگاه دیگر بر عهده داشته اند و هم به علت كثرت اطاقها محل اطراق و استراحت مسافران بوده است . این پل در زمان ناصرالدین شاه قاجار به دستور میرزا ابوالحسن‌خان مشیرالملك و با معماری حاج محمد رحیم شیرازی بصورت كامل مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و تا اواخر دوران پهلوی اول مورد استفاده قرار می گرفت . طی قرنها كاروانهای حامل مسافر و كالا از روی آن گذشته‌اند . سیلاب ها و رودخانه‌های طغیان كرده نتوانستند بر آن آسیبی وارد كنند . وقتی سازمان آب منطقه ای فارس و بوشهر بدون مطالعات لازمه و مذاكره و كسب مجوز از سازمان میراث فرهنگی وقت مبادرت به انتقال لوله های فلزی و بسیار سنگین آب از روی پل نمود ، وجود لوله های آب علت رفت و آمد وسائط نقلیه سنگین موتوری همچون جرثقیل و تانكر و تریلرهای سازمان آب بر روی پل گردید . عدم توجه به ظرفیت پل و فشار بیش از حد كامیون‌های سنگین به مرور باعث گردید سقف بعضی از دهانه های پل فرو ریزد . این اثر تاریخی در فهرست آثار تاریخی ایران به شماره ۲۵۴۶ مورخ 8/10/۷۸ به ثبت رسیده است . این پل قدیمی ترین پل استان بوشهر است .
قلاع و برج ها

قلعه هلندی‌ها : قلعه هلندی‌ها در شمال شرقی جزیره خارک قرار دارد . این قلعه سابقاً برج و بارویی داشته که اکنون از بین رفته است . این قلعه به وسیله "بارون کینپ هاوزن" در سال 1747 بنا گردیده و به قلعه هلندی‌ها معروف است . در سال 1748 ميلادی مقارن با حكومت دوره صفوی كه ايران مورد حمله افاغنه قرار گرفت ، هلندی ها پس از تعطيلی دار التجاره بندرعباس ، جزيره خارک را مركز خود قرار داده و اين قلعه را احداث كردند .

قلعه زائرخضرخان : این قلعه در شمال منطقه اهرم واقع شده و به زائر خضرخان تنگستانی منسوب است و در حال حاضر نیز اعقاب و فرزندان او در آن سکونت دارند . اين قلعه در زمان جنگ انگليس و ايران در بوشهر مورد استفاده قرار گرفت و جای اصابت گلوله توپ بر برج باختری آن هنوز هم باقی است . قلعه مشتمل بر چهار برج و بارو و قلعه ميانی است و هم چنين دارای تأسيسات خصوصی برای ساكنين قلعه می باشد . ساختمان قلعه از خشت خام و گل ساخته شده است .

برج قلعه خورموج : این برج بقایای قلعه عظیم خورموج است که در منطقه خورموج قرار دارد . سبک معماری آن سلجوقی و متأثر از سبک قلعه‌سازی دوره ساسانی است كه با استفاده از طاق نماها و گچبری در آرايش ديوارها و درون اتاق ها بنا شده است . قلعه خورموج يكی از آثار شكوهمند تاريخی استان بوشهر است كه طی زمان تغيير يافته و رو به ويرانی گذاشته است و در حال حاضر يكی از برج های آن باقی مانده است .

دژ برازجان : دژ برازجان که در مرکز شهر برازجان قرار دارد تا مدت‌های مدیدی به عنوان زندان مورد استفاده قرار می‌گرفت و در اصل کاروانسرایی از دوره قاجاریه است . این کاروانسرا ویژگی‌های منحصر به فردی دارد و به همین جهت به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده است .

قلعه حصار ( آقاخان لیرادی) : این قلعه در قلعه حصار ( آقاخان لیرادی ) دیلم قرار دارد و توسط آقا خان لیرادی و حاکم دهقان لیرادر ساخته شده است . مساحت قلعه 4000 متر مربع و دارای چهار برج که محل نگهبانی تفنگ چیان خارک بوده است . این قلعه همچنین دارای 15 اتاق و یک حمام بوده است .

برج خان بندر ريگ گناوه : برج خان در شهر بندر ريگ از بنادر استان بوشهر واقع شده است . بنای برج خان متعلق به خانعلی حيات داوودی است که قدمتی 230 ساله دارد و به اسم مالک برج معروف است .

قلعه نصوری كنگان : قلعه نصوری در بندر طاهری در کرانه خليج فارس قرار دارد . اين قلعه در خاور استان بوشهر و در 2500 کيلومتری آن قرار گرفته است . قلعه نصوری به «قلعه شيخ» مشهور بوده و متعلق به اوايل قاجاريه است . ساخت قلعه به امر شيخ جبار نصوری حدود 180 سال پيش انجام يافته و معمار آن علی اضعر شيرازی بوده است . مصالح به کار رفته ، سنگ های بزرگ و ملاط آن گل و گچ است

قلاع و برج ها

قلعه هلندی‌ها : قلعه هلندی‌ها در شمال شرقی جزیره خارک قرار دارد . این قلعه سابقاً برج و بارویی داشته که اکنون از بین رفته است . این قلعه به وسیله "بارون کینپ هاوزن" در سال 1747 بنا گردیده و به قلعه هلندی‌ها معروف است . در سال 1748 ميلادی مقارن با حكومت دوره صفوی كه ايران مورد حمله افاغنه قرار گرفت ، هلندی ها پس از تعطيلی دار التجاره بندرعباس ، جزيره خارک را مركز خود قرار داده و اين قلعه را احداث كردند .

قلعه زائرخضرخان : این قلعه در شمال منطقه اهرم واقع شده و به زائر خضرخان تنگستانی منسوب است و در حال حاضر نیز اعقاب و فرزندان او در آن سکونت دارند . اين قلعه در زمان جنگ انگليس و ايران در بوشهر مورد استفاده قرار گرفت و جای اصابت گلوله توپ بر برج باختری آن هنوز هم باقی است . قلعه مشتمل بر چهار برج و بارو و قلعه ميانی است و هم چنين دارای تأسيسات خصوصی برای ساكنين قلعه می باشد . ساختمان قلعه از خشت خام و گل ساخته شده است .

برج قلعه خورموج : این برج بقایای قلعه عظیم خورموج است که در منطقه خورموج قرار دارد . سبک معماری آن سلجوقی و متأثر از سبک قلعه‌سازی دوره ساسانی است كه با استفاده از طاق نماها و گچبری در آرايش ديوارها و درون اتاق ها بنا شده است . قلعه خورموج يكی از آثار شكوهمند تاريخی استان بوشهر است كه طی زمان تغيير يافته و رو به ويرانی گذاشته است و در حال حاضر يكی از برج های آن باقی مانده است .

دژ برازجان : دژ برازجان که در مرکز شهر برازجان قرار دارد تا مدت‌های مدیدی به عنوان زندان مورد استفاده قرار می‌گرفت و در اصل کاروانسرایی از دوره قاجاریه است . این کاروانسرا ویژگی‌های منحصر به فردی دارد و به همین جهت به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده است .

قلعه حصار ( آقاخان لیرادی) : این قلعه در قلعه حصار ( آقاخان لیرادی ) دیلم قرار دارد و توسط آقا خان لیرادی و حاکم دهقان لیرادر ساخته شده است . مساحت قلعه 4000 متر مربع و دارای چهار برج که محل نگهبانی تفنگ چیان خارک بوده است . این قلعه همچنین دارای 15 اتاق و یک حمام بوده است .

برج خان بندر ريگ گناوه : برج خان در شهر بندر ريگ از بنادر استان بوشهر واقع شده است . بنای برج خان متعلق به خانعلی حيات داوودی است که قدمتی 230 ساله دارد و به اسم مالک برج معروف است .

قلعه نصوری كنگان : قلعه نصوری در بندر طاهری در کرانه خليج فارس قرار دارد . اين قلعه در خاور استان بوشهر و در 2500 کيلومتری آن قرار گرفته است . قلعه نصوری به «قلعه شيخ» مشهور بوده و متعلق به اوايل قاجاريه است . ساخت قلعه به امر شيخ جبار نصوری حدود 180 سال پيش انجام يافته و معمار آن علی اضعر شيرازی بوده است . مصالح به کار رفته ، سنگ های بزرگ و ملاط آن گل و گچ است

کاروانسراها Minimize

کاروانسرای دالکی دشتستان : در 23 کیلومتری شمال شهر برازجان در کنار راه قدیمی شیراز به بوشهر و در وسط دهستان دالکی آثار زیبایی از اواخر دوره قاجار بر جای مانده است که به کاروانسرای «دالکی» معروف است . این اثر ارزشمند به دستور مشیرالدوله والی وقت فارس و توسط شخصی به نام محمد رحیم بنا شد . این کارونسرا از جمله بناهای حیاط دار چهار ایوانی است که فرم رایج معماری وقت در آن رعایت شده است . حیاط مرکزی آن دارای ابعادی در اندازه 7/30 × 30/60 است . پیرامون کاروانسرا دو ردیف بنا وجود دارد که در بخش پیشین اطاق هایی موجود است که بدون واسطه به داخل حیاط راه می یابند . این اطاق ها یک اطاقک کوچک را نیز در پیش دارند . در بخش پشتی تالارهای ستونداری است که به منظور نگهداری چهار پایان یا اصطلاحاً اصطبل ایجاد شده است .

[ دوم آبان 1389 ] [ 11:37 ] [ اطلس ایران وجهان ]
 منبع-
قلاع

قلعه قهقهه : اين قلعه در سه کيلومتري غرب روستاي کئچوبه بخش ارشق شهرستان مشگين شهر برفراز يک تپه سنگي مرتفع مشرف بر دره ها و دشتهاي همجوار ايجاد گرديده است . تپه اي که قلعه بر بالاي آن احداث گرديده نزديک به 1000 متر از سطح زمينهاي اطراف ارتفاع دارد . از پاي تپه سنگي که قلعه روي آن واقع شده تا ورودي آن که در شمال قلعه بصورت طاق قوسدار هلالي آجري نمايان است قرار دارد حدود سه کيلومتر فاصله دارد که با پيمودن جبهه شمالغربي مسير مي توان به قلعه دسترسي پيدا نمود که اين راه هر چه به قسمت قلعه نزديک شود تنگتر و باريکتر مي گردد . اين قلعه داراي 11 استخر (حوض آب) است که در بدنه کوه کنده شده است و در سمت بالا (شرق) در قله کوه اطاقهايي با پايه هاي قطور آجري و سنگي ساخته شده احتمال مي رود مخصوص فرمانده قلعه بوده باشد . قلعه داراي فضاي تقريباً مستطيل شکل در منتهي اليه ضلع شرقي است که براساس شواهد تاريخي و معماري که در بدنه صخره و کوه ايجاد گرديده از آن به عنوان زندان بهره مي بردند از اين قلعه در دوره اسماعيليان براي مقاصد نظامي استفاده مي شده و تعدادي از شاهزادگان و بزرگان صفوي در اين محل زنداني بوده اند.

قلعه اولتان : اولتان روستای بزرگی در سه کیلومتری جنوب پارس آباد است و قلعه اولتان در 500 متری این روستا در کنار رود ارس قرار دارد . وضع ظاهری قلعه ساختمان قلعه ای نظامی را القا می کند . بانی این قلعه اشکانیان بودند ولی به واسطه استحکام و موقعیت مناسب تا قرن 12 هجری مورد استفاده قرار می گرفت .

آغجه قلعه : این قلعه از مصالح سنگ ، خشت ، ملاط گچ و آهک ساخته شده است و در سینه کش کوه سنگی ، حوالی چتین دره و قریه قره قیه مشکین شهر قرار دارد .

قلعه ديو (ديو قلعه سي) : اين قلعه در پنج کيلومتري جنوب غرب دهکده کويج از شهرستان مشگين شهر و بر روي دامنه هاي شمالي سبلان ساخته شده است . مطالعات باستان شناسي اوليه اي که انجام گرفته، ساخت آنرا به دوره هخامنشيان نسبت داده اند .

نارين قلعه : اين قلعه که در درون شهر اردبيل قرار داشت ، کهندژ يا ارک شهر اردبيل بود . نارين قلعه در کنار رودخانه بالخلو قرار داشت و داراي برج و باروي محکمي بود . نارين قلعه که از قدمت و تاريخ ساخت آن اطلاع دقيقي در دست نيست ، دژ حکومتي شهر اردبيل بود و در جنگهاي ايران و روس مرکز ذخيره لوازم جنگي بشمار مي رفت . اين قلعه در سال 1315 تخريب شد و متأسفانه بناي قابل توجهي از آن برجاي نمانده است .

قلعه هير: اين قلعه در شهر هير واقع در 25 کيلومتري جنوب اردبيل قرار دارد .

قيزقلعه سي (قلعه دختر) : قيزقلعه سي (قلعه دختر) در روستاي انجيللو در فاصله 17 کيلومتري گرمي به بيله سوار کنار رودخانه برزند مربوط به دوران اشکاني و ساساني در شهرستان بيله سوار واقع شده است .

 

قلعه ارشق مشگين شهر : به فاصله 35 کيلومتري شمال غرب مشگين شهر ، دهستان دشت ، بخش مرکزي در ساحل غربي رودخانه ارشق داراي برجها و باروهاي متعددي است که در اثر گذشته زمان تخريب و ويران گشته است .

برج يا گنبد شاطر: این برج در روستای صومعه و 5/8 کیلومتری اردبیل در یک فضای وسیع و گسترده بنا شده است . در حوالی برج به فواصل گوناگون ، تپه های باستانی قرار دارد . بیشتر آنها مربوط به دوره های پیش از اسلام به ویژه دوره اشکانی است . از کتیبه و پوشش بنا چیزی برجای نمانده است ولی از شیوه معماری برج و شباهت آن با مقبره چلبی اوغلو در سلطانیه چنین برمی آید که احتمالاً از بناهای قرن هشتم هجری باشد .

برج قارلوجا : این برج در قشلاق قارلوجا در کنار رود ارس در مسیر راه خمارلو- اصلاندوز واقع شده است . مصالح ساختمانی آن از سنگ تراشیده شده است . این برج منسوب به دوره مغولی و متعلق به سده هشتم هجری است .

خانه های سنگی در کوه : خانه های سنگی در دل کوهی در ویند کلخوران اردبیل قرار دارد .

دخمه سنگی ویند : در دو کیلومتری شمال غرب روستای ویند کلخوران واقع شده است .

قلعه کهنه : در ارتفاع شرقی دره باغ نوروز مشکین شهر قلعه ای است با شیبی تند به رودخانه خیاو چای منتهی می شود . در مقابل ارتفاع سنگ نبشته ای پهلوی ساسانی قرار گرفته است . ارتفاع حصار در داخل بیش از چهار متر ولی از خارج بیش از هشت متر است . در این قلعه چون از دیرباز در تملک ارتش و سربازخانه دولتی بوده اجازه هیچ گونه کند و کاو و حفاری داده نشده است ولی احتمال می رود قلعه کهنه در محل همان قلعه باستانی ساسانی بنا شده باشد که در کتیبه خطی داخل دره ، از قول نارسه هرمزد به آن اشاره شده است . 

پل ها

پل الماس : بر روي رودخانه بالخلو در غرب شهر اردبيل و بر سر راه اردبيل به سراب ساخته شده است . تا قبل از احداث پل جديد رفت و آمد وسايط نقليه از روي اين پل انجام مي گرفت .
دوجاق : اين پل بر روي رودخانه قره سو بنا شده و دارای یک دهانه و ساخته شده با مصالح آجری و نمای سنگی می باشد . پل دوجاق در سال 1317 ه.ش بر روي یک پل قديمي تر در مشگين شهر ، جاده قديم مشگين شهر به اردبيل (گردنه معروف دوجاق ) مابين روستاي ارباب کندي و گنديشمن در ضلع غربي رودخانه قره سو ساخته شده که تاريخ احداث آن بر روي کتيبه اي در نماي آن ذکر شده است .

 
پل ابراهيم آباد : اين پل در ابتداي کوچه ابراهيم آباد بر روي رودخانه بالخلو در شهر اردبيل ساخته شده و متعلق به دوره صفويه است . آدام اولئاريوس مي نويسد که رودخانه بالخلو در شهر اردبيل به دو شاخه شده و از درون شهر مي گذرد . ظاهراً پل ابراهيم آباد نيز از جمله پل هايي است که پيترودولاواله در سفرنامه خود به آن اشاره کرده است .

 
پل قره سو (زاغالان) : اين پل بر روي رودخانه بالخلو ساخته شده و داراي هفت دهنه است. بناي آن را به دوره صفويه نسبت داده اند . ظاهراً پل توسط شخص خيري بنام مسير حمزه ننه کران مورد بازسازي قرار گرفته است .


فيروزآباد : اين پل بر روي رودخانه فيروزآباد واقع در بخش فيروزآباد شهرستان کوثر که يکي از سرشاخه هاي فرعي قزل اوزن است ، بنا شده است . پل فيروزآباد داراي يک دهانه با قوس بيضوي شکل مي باشد که در هر طرف با چهار طاق با ارتفاع متفاوت پوشش داده شده است . مصالح ساختماني پل سنگهاي رسوبي حکمي است که در سالهاي اخير دست اندازهاي سنگي آن را با ديواره بتني پوشش داده اند .


گيلانده : این پل در کيلومتر 15 جاده اردبيل به آستارا جنب روستاي گيلانده واقع شده است . پل گيلانده در مسير ارتباط جاده اردبيل به آستارا بر روي رودخانه بالخلي چاي بنا شده است . اين پل پلي چهار چشمه با پايه هاي سنگي و طاق و بدنه آجري مي باشد . پل گيلانده يادگار دوران صفويه بوده و در سال 1373 ه.ش عمليات مرمتي بر روي اين پل صورت گرفته است .

يدي گوز (هفت چشمه) : پل يدي گوز (هفت چشمه) نیز یکی دیگر از پل های تاریخی استان اردبیل است که در ميدان پانزده خرداد ابتداي خيابان ساحلي این شهر قرار گرفته است . اين پل بر روي رودخانه بالخلي چاي بنا شده است . پل يدي گوز داراي هفت چشمه با پايه هاي سنگي و طاق هاي ضربي جناقي آجري مي باشد . اين پل حالت تقارن داشته و دهانه وسطي ، باعث زاويه دار بودن عرشه پل شده است . پل يدي گوز (هفت چشمه) يادگار دوره صفويه بوده و از سال 1374 ه. ش عمليات مرمتي آن شروع گرديده است.

پل ججين يا (داش کسن) : اين پل در داخل شهر اردبيل و بر روي رودخانه بالخلو ساخته شده است . پل ججين داراي هفت چشمه است و هم اکنون نيز مورد استفاده مردم قرار مي گيرد .

پل کلخوران : اين پل بر روي رودخانه کلخوران در روستايي به همين نام ساخته شده و داراي شش دهنه است . بناي اصلي آنرا به دوره سلجوقي و ايلخانيان نسبت مي دهند که گويا در دوره صفويه تعمير شده است.
پل کلخوران ، پلي سه چشمه و اجرا شده با پي هاي سنگي و ملات آهکي در ازاره و آجر 20×20 و ملات گچي در طاقها مي باشد . دهانه وسطي پل بزرگتر از دهانه هاي جانبي مي باشد که بصورت متقارن در دو طرف اين دهانه قرار گرفته اند . بزرگتر بودن اين دهانه ، باعث زاويه دار بودن عرشه پل شده است .

نادري : پل نادري که در شهرستان اردبیل واقع شده ، بر روي رودخانه بالخلي چاي بنا شده است . این پل ، پلي چهار چشمه با پايه ها و نماي سنگي و طاق هاي آجري مي باشد . پل نادري در دوره پهلوي دوم بر روي پلي به يادگار مانده از دوره صفوي که عامل ارتباطي جاده اردبيل به تبريز مي باشد ، بنا شده است .

پرديسان (پرديس) : پل پرديسان (پرديس) در روستاي پرديسان بخش فيروزآباد خلخال واقع شده است. اين پل بر روي رودخانه قزل اوزن و در دوران صفویه بنا شده است . پل پرديسان ارتباط سرشاخه هاي راه کارواني اردبيل – زنجان را فراهم مي کند . در سال انهدام پل دختر قافلانکوه توسط گروه فرقه دموکرات آذربايجان دهانه وسطي پل منهدم شده است .

ساميان : پل سامیان در کيلومتر 15 جاده قديم اردبيل به مشگين شهر در مسير ارتباطي شهر اردبيل به مغان و قفقاز بر روي رودخانه قره سو واقع گرديده است . پل ساميان پلي شش چشمه و اجرا شده با بدنه آجري پايه طاق سنگي مي باشد . دهانه مياني ، پل بزرگتر از دهانه هاي جانبي مي باشد که بصورت متقارن در دو طرف اين دهانه قرار گرفته اند . بزرگتر بودن دهانه وسطي باعث زاويه دار بودن دست انداز و عرشه پل شده است . به نظر مي رسد که اين پل قبلاً داراي هفت چشمه و بصورت متقارن بوده که به مرور زمان يکي از دهانه ها از بين رفته است . اين پل يادگار دوره صفويه مي باشد که در مسير ارتباطي شهر اردبيل به مغان و ارمنستان از طريق جاده قديم مشگين شهر بنا شده است .

پل سيدآباد : در ابتداي کوچه سيدآباد بر روي رودخانه بالخلو در محله پير مادر ساخته شده و داراي 5 دهنه با تاق ضربي و آجري است. پل سيدآباد پلي سه چشمه و ساخته شده با سنگهاي تراش يافته و ملات آهکي در ازاره و آجر 20×20 و ملات گچي در طاقها مي باشد . دهانه وسطي پل بزرگتر از دهانه هاي جانبي مي باشد که بصورت متقارن در دو طرف اين دهانه قرار گرفته اند بزرگتر بودن دهانه وسطي پل باعث زاويه دار بودن عرشه پل شده است . اين پل يادگار دوره صفويه مي باشد که مسير ارتباطي جاده قديم طالش و خلخال به دروازه ورودي اردبيل را تأمين مي کند .

پل يعقوبيه : اين پل نيز متعلق به دوره صفويه است و بر روي رودخانه بالخلو در ابتداي کوچه يعقوبيه ساخته شده است. داراي پنج دهانه با تاقهاي ضربي و آجري و پي سنگي است . پل يعقوبيه داراي پنج چشمه با طاق و نماي آجري و موج شکنهاي سنگي مي باشد . اين پل حالت تقارن دارد . دهانه وسطي پل بزرگتر از دهانه هاي جانبي است . بزرگتر بودن پل باعث زاويه دار بودن عرشه پل شده است . اين پل يادگار دوره صفويه بوده و در سال 76-1375 ه.ش عمليات مرمتي آن شروع شده است .

پل خدا آفرین : بر روی رودخانه ارس ، دو پل تاریخی به فاصله ای اندک(100 متر) از یکدیگر بنا شده اند که به نام خدا آفرین مشهورند.


پل نير : اين پل درمركز بخش نير در 40 كيلومتري جنوب غربي اردبيل بر روي رودخانه آغلاغان بنا شده و منسوب به دوره صفويه است كه در دوره هاي بعد تعميراتي در آن صورت گرفته وتا همين اواخر مورد استفاده بوده است. امروزه بخشي از اين پل از جمله يك دهانه آن ويران شده است پل در اصل 70 متر طول 10/5 متر عرض و 4 دهانه داشته است ولي امروزه تنها 43 متر از طول پل و3 دهانه آن برجاي مانده است. 3دهانه اصلي رودخانه 56/6 ،80/7 ،76/6 متر عرض دارند بستر رودخانه در محل بر پايي پل نير سنگ فرش شده وسپس پايه هاي پل تا ارتفاع 40/1 متري با سنگهاي تراشيده آهكي بر روي آن قرار گرفته است طاقهاي پل از آجرهايي به ابعاد 5/4 ×22 ×22 سانتي متر ساخته شده وبقيه بدنه پل باآجر وقلوه سنگ بالا آمده است پايه هاي پل در دوجهت داراي موج شكنهايي است در دوره اخير براي تردد وسايل نقليه ،پل بتوني جديدي ساخته اند اين بنا به شماره 2558 به ثبت تاريخي رسيده است.


پل بالاچاي : اين پل در 10 كيلومتري شمال شرق اردبيل به سمت آستارا برروي شاخه اي از رود قره سو قرار گرفته است و از آثار دوره قاجاريه است. امروزه در كنار اين پل ، پل بتوني جديدي ساخته اند كه جاده آسفالته اردبيل - آستارا از روي آن مي گذرد طول پل با احتساب دوقسمت انتهاي آن حدود 41 متر و عرض آن با احتساب جان پناه ها 80/4 متر است. پل داراي چهار چشمه يا دهانه با طاق جناغي است . براي ساخت اين پل بستر رودخانه را در محل برپايي پل به عرض 10/7 متر سنگ فرش كرده و سپس پايه هاي پل را با دو انتهاي مثلثي شكل و طول برابر با عرض قسمت سنگ فرش شده بر روي آن ساخته اند. مصالح مورد استفاده در پايه ها ، سنگهاي تراشيده شده ، و در طاق و بدنه آجرهايي به ابعاد 5/4 ×22 ×22 سانتي متر است براي ساخت پايه ها از قطعات سنگ قبرهاي قديمي نيز استفاده كرده اند در ميانه بدنه پل وحد فاصل طاقها فضاهايي توخالي براي كاهش وزن پل تعبيه كرده اند

کاروانسراها

کاروانسراي عباسي نقدي کندي : اين کاروانسرا در 200 متري حاشيه شمالي جاده آسفالته اردبيل – مشکين شهر و به فاصله 35 کيلومتري اردبيل در کنار رودخانه نقدي و مشرف به دره نقدي کندي کم عمق و سرسبز و پردرخت آن قرار گرفته است . کاروانسراي عباسي نقدي کندي از لحاظ سبک و پلان به نقشه کوهستاني مشابهت دارد. ابعاد آن 29 × 30 متر و از مصالح لاشه سنگ و ملاتهاي آهکي بنا گرديده است . در ازاره بنا از سنگهاي رتوش شده نوع خاراي خاکستري بهره برده شده است . ورودي بنا در قسمت غرب واقع شده که پس از وارد شدن از اين قسمت با دو اطاق در جناحين راهرو روبرو مي شويم . پس از آن وارد تالار مي شويم که در اضلاح شمالي و جنوبي آن چهار حجره تعبيه شده اس ت. دسترسي به پشت اين غرفه ها و حجره ها از قسمت شرقي است .اين بنا از ابنيه باقيمانده عصر صفويان است . در 100 متري شرق کاروانسرا يک تپه طبيعي قبرستان کوچکي قرار دارد که احتمالاً مربوط به دوره اي است که کاروانسرا داير بوده است . با توجه به موقعيت خاص آن و واقع شدن در مسير جاده آسفالته اردبيل – مشکين شهر مي توان از آن به عنوان کافه سنتي استفاده نمود . البته اين کار نياز به مرمت و واگذاري آن به بخش خصوصي دارد . از خصوصيات مهم بنا مي توان به پلان نوع کوهستاني آن اشاره کرد . مراحل مستندسازي و ثبت آن در فهرست آثار تاريخي و ملي در حال پيگيري است . ضمناً کاروانسرا در ملک شخصي بنام حاج سلطان علي جعفري اهل و ساکن روستاي نقدي کندي واقع شده است .


کاروانسراي سربازوطن (قانلي بلاغ) : کاروانسراي سربازوطن در روستاي به همين نام ، از دهستان ارشق شمالي در فاصله حدود 800 متري نوار مرزي ايران و جمهوري آذربايجان و با فاصله 20 کيلومتري شمال مرکز بخش (رضي) واقع شده است . فاصله آن از مرکز شهرستان مشکين شهر 95 کيلومتر است . کاروانسراي قانلي بلاغ به سبک و شيوه چهار ايواني فرم متداول دوره اسلامي صفويه بنا گرديده است . نماي خارجي کاروانسرا شامل يک دروازه ورودي در ضلع شرقي به عرض چهار متر و ارتفاع 5/3 متر و سه اطاق در جناحين آن مي باشد . نماي خارجي کاروانسرا فاقد طاقنما و تزئينات کاشيکاري است . تنها عناصر تزئيني در نماي خارجي ديوار ضلع شمالي دروازه اصلي تزئيناتي به شکل لوزي است که با آجرهاي سوخته اين تزئينات صورت گرفته است . حيات مرکزي کاروانسرا به ابعاد 5/27 × 5/27 در اطراف آن حجره هايي به تعداد 21 عدد در طرفين ايوان ها تعبيه گرديده که راه ورود به اين حجره ها هم از طريق درهاي تعبيه شده در عرض ايوانهاست . اندازه کوچکترين اطاق 4 × 3 متر و بزرگترين آن 3× 10 متر است . قسمت غربي کاروانسرا به کلي تخريب و فقط پي و داغ پي در بعضي قسمتها باقي مانده است . مصالح اين بخش و قسمتهاي تخريب شده توسط اهالي روستا در طول زمان جهت ساخت وساز شخصي مورد استفاده قرار گرفته است . مصالح کاروانسرا آجر 5× 21 × 21 و ملاتهاي آهکي است . اين کاروانسرا فاقد ازاره سنگي است . فرم طاق ايوانها به سبک جناقي و سقف حجره ها داراي گنبدهاي کوتاه مي باشد . در ضلع جنوبي کاروانسرا اطاقي بزرگتر از اطاقهاي ديگر احداث شده که احتمالاً جهت نياز يا اصطبل استفاده مي شده است . همچنين داخل اطاقها محلهايي به عنوان رف و محل بخاري تعبيه گرديده است . ايوانهاي چهارگانه آن از خارج به شکل پنج ضلعي و حالت برج پنج ضلعي به خود گرفته است . اين اثر معماري با توجه به پلان و مصالح بکار گرفته در آن متعلق به عصر باشکوه صفويه است . از خصوصيات بارز بنا کاربرد آجر سوخته در تزئين آن و سبک چهار ايواني آن است که تنها کاروانسراي نوع چهار ايواني باقي مانده از عصر صفويان در استان اردبيل مي باشد . فعلاً از اين بنا با توجه به تخريب بخش هايي از آن استفاده خاصي بعمل نمي آيد ولي در صورت مرمت و تعمير مي توان از آن به عنوان مرکز آموزش جهت روستائيان يا بازارچه مرزي بهره برد . در حال حاضر تحت مراقبت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري است و کليه امور ثبتي آن در دست اقدام مي باشد . با توجه به اينکه اين بنا تنها کاروانسرا و بناي چهار ايواني در استان اردبيل است مطالعات آسيب شناسي ، تهيه طرح ، ساماندهي ، مرمت ، حفظ و نگهداري و استحکام بخشي از آن جهت مطالعات باستانشناسي حائز اهميت مي باشد . همچنين با توجه به اينکه اين اثر باستاني قسمتي از تاريخ گذشته و خاطره دفاع مخلصانه از خاک ميهن اسلامي را در بر دارد ، در خصوص ثبت آن در فهرست آثار ملي اهتمام ويژه بعمل آيد .

کاروانسرای شورگل : اين کاروانسرا در جنوب شرقي روستاي شورگل از دهستان شورگل، دشت بيله سوار واقع شده است . کاروانسرای شورگل در محوطه اي به ابعاد 200×150 متر در روي تپه اي به ارتفاع سه متر از زمين هاي اطراف قرار گرفته است . ابعاد اين کاروانسرا 29×20 متر مي باشد . ورودي بنا در ضلع جنوبي است که پس از اين وروردي راهروئي به طول شش متر تعبيه شده که از طريق اين راهرو وارد حياط مرکزي به ابعاد 9×18 متر مي شويم . در اين کاروانسرای سفالهائي از دوران اسلامي و نيز دوران تاريخي (اشکاني) جمع آوري گرديد که بر اساس آنها انتساب آن به دوران بين قرن پنجم تا اواخر قرن هشتم ه.ق قطعي است .

سایت میراث فرهنگی استان اردبیل
[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 21:9 ] [ اطلس ایران وجهان ]
کاروانسراها
كاروانسراي اميرآباد (سپهسالار) : اين بنا درشهر اميريه يا اميرآباد در 15 كيلومتري جنوب غربي شهر دامغان واقع است . در دوره قاجار به دليل موقعيت كشاورزي و زمين هاي حاصل خيز از موقعيت خوبي برخوردار بوده است . كاروانسراي سپهسالار كه در اواسط دوره قاجار ساخته شده است از نظر پلان و معماري بسيار شبيه كاروانسراي صفوي مي باشد و چهارايواني است و داراي حجره ها و ايوان هاي متعدد و باربند و شاه نشين است . مصالح به كار رفته در بنا آجر و خشت مي باشد . اين بنا داراي يك هشتي است كه در آن دو راه پله به سمت بالا دارد . سردر ورودي و سقف اين بنا ناتمام مانده است . اين بنا در تاريخ 6/9/1362 به شماره 1647 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است . ابعاد اين بنا حدود 74.90 x 67.20متر مي باشد . فقط يك دوره تعميرات اضطراري و موقت شامل حذف درهاي اضافي الحاقي و تعميرات موضعي مختصر انجام شده است .
كاروانسراي قوشه دامغان : اين بنا در 35 كيلومتري غرب دامغان در مسير جاده دامغان به سمنان واقع شده است . كاربري قبلي بنا كاروانسرا مي باشد و براي كاربري پيشنهادي بنا به علت پاره اي عنواني پيشنهاد نگرديده است . اين بنـــا مربوط به دوره صفوي است و نسبت به كاروانسراهاي ديگر آن دوره كوچكتر ساخته شده است . اين بنا داراي 12 حجره و چهار ايوان و سردر ورودي و شاه نشين در اشكوب دوم با معماري جالبي ساخته شده است . در مقابل در ورودي اين بنا آب انبار زيبايي به چشم مي خورد كه مسافرين تشنه لب را سيراب نموده و جايگاه مناسبي براي مسافرين خسته بوده است . حياط مركزي اين بنا نسبت به كاروانسراهاي مشابه كوچكتر بوده و داراي چهار باره بند و برجك در اطراف مي باشد .اين بنا در تاريخ 8/2/1353 به شماره 970 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .
كاروانسراي آهوان : اين كاروانسرا در 42 كيلومتري شرق جاده سمنان به دامغان قرار گرفته است . كاروانسراي شاه عباسي آهوان از جمله مهمترين كاروانسراهاي استان سمنان در دوره صفويه است كه در منطقه سردسير و كوهستاني آهوان با پلان چهار ايواني احداث گرديده است .
كاروانسراي سنگي آهوان (رباط انوشيرواني) : د منطقه آهوان كه يك منطقه ييلاقي و سردسير است و گاه در زمستان با باد و سرما و كولاك مدتي جاده بسته مي شده است و امكان عبور و مرور نبوده و لذا مسافرين در كاروانسرا اتراق مي كردند تا هوا مناسب شود و در اين مديريت مسافران جديد به مسافران قبلي مي پيوستند . اين بنا معماري جالبي دارد به طوريكه حجره ها به داخل دالاني باز مي شود تا سرماي زمستان كمتر هواي گرم حجره ها را تحت الشعاع قرار دهد (خصوصيت پلان هاي كوهستاني و سردسير ) . از ديگر ويژگيهاي اين بنا چهار ايواني بودن آن با ديوارهاي مرتفع و سقف اوليه اين بنا در تاريخ 21/8/1317 به شماره 320 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .
كاروانسراي بدشت (شاهرود) : این کاروانسرا حدود ۸۰ درصد تخریب شده است ، ولی تا حدود سال ۱۳۴۰ هجری شمسی نسبتاً سالم بوده است . یعنی تا نزدیک به ۳۳۰ سال پس از احداث توانسته بود بخوبی در مقابل حوادث طبیعی مقاومت نماید . اما متاسفانه در ۴۰ ساله اخیر ، رو به ویرانی نهاده و علت عمده تخریب این بنا ، به عوامل انسانی باز می گردد . گویا اهالی روستای بدشت یا روستاهای مجاور برای ساخت مدرسه و یا خانه ها از آجرهای این بنا استفاده می کرده اند و بدون هیچ محدودیتی در نقاط مختلف کاروانسرا حفره ها و سوراخهایی بدین ترتیب ایجاد کرده اند . کندن آجرهای سقف ها و گنبد ها نیز به همین طریق صورت گرفته است . بدنبال این تخریب ها که اینک نیز بصورت محدودتری ادامه دارد ، عوامل طبیعی نیز فرصت پیدا کرده است تا در زوال این مجموعه نقش بیشتری را بازی کند و بر سرعت تخریب آن بیافزاید . اکنون از عمر این بنا بیش از ۳۷۰ سال می گذرد اما با وجود این شنیده هایی از کهنسالان روستا حکایت از آن دارد که این بنا تا حدود سال ۱۳۴۰هجری شمسی (۴۴ سال پیش) نسبتاً سالم بوده است . اغلب تخریب های این بنا از سال ۱۳۴۰ به بعد و عمدتاً توسط عوامل انسانی صورت گرفته است. نقل می شود که از آجرهای این کاروانسرا برای ساخت مدرسه یا منازل در این روستا و روستاهای مجاور استفاده شده است ... ادامه مطلب
پل ها
پل بُزي : بناي پل بزي كه به بُز پل دامغان نيز مشهور است در 14 كيلومتري شمال غربي دامغان و در مسير جاده دامغان – چشمه علي ، بر روي رودخانه چشمه علي ساخته شده و منسوب به دوره‌ قاجاريه است . پل بُزي به طول 16 متر داراي يك دهانه بزرگ با طاق جناغي بوده است . اين پل با شماره 154 به ثبت تاريخي رسيده است .

سد آب پخشان : سد آب پخشان از سدهاي قديمي منطقه دامغان است كه در دو كيلومتري شمال دامغان و در محلي به نام آب پخشان ، واقع شده است . در گذشته بر روي رودخانه چشمه علي سدي برپا بوده كه متأسفانه از بين رفته ولي ظاهراً از آثار دوره ساساني بوده و وظيفة اصلي آن، بالا بردن سطح آب و تقسيم و هدايت آن به جهات و آبادي‌هاي مختلف بوده است . امروزه بر روي اين رودخانه و بر روي سد قديمي بند جديدي برپا شده است .

پل سرچشمه شاهرود : پل سرچشمه در مجاورت شهر شاهرود و در مسير شاهرود – مشهد ؛ بر روي رودخانه شاهرود ساخته شده و منسوب به اواخر دوره قاجاريه است . وجه تسميه پل سرچشمه ، به خاطر ورودي رودخانه شاهرود و مظهر قنواتي است كه در كنار پل وجود دارد .

پل ابريشم شاهرود : اين پل در مسير جاده شاهرود – سبزوار در حدود 150 كيلومتري خاور شاهرود بر روي شاخه‌اي از رودخانه كال شور ، بين دو كاروان‌سراي عباس‌آباد و صدرآباد واقع شده و از ساخته‌هاي دوره قاجار است . پل دوره قاجاريه كه به پل ابريشم بالا (در مقابل بقاياي پل قديمي‌تر به نام پل ابريشم پايين) معروف است ، چندين بار تعمير و بازسازي شده است . درازاي پل كنوني حدود 30 ، پهنا 70/8 متر و پهناي دهانه‌هاي آن 80/4 ، 35/5 و 80/4 متر است . پايه‌هاي پل در جهت مخالف جريان رودخانه داراي موج شكن‌هاي مثلثي شكل است . طاق دهانه‌هاي پل داراي قوس جناغي خوابيده است و آجرچيني بالاي طاق‌هاي كناري به شيوه تزييني صورت گرفته است
ها
پل بُزي : بناي پل بزي كه به بُز پل دامغان نيز مشهور است در 14 كيلومتري شمال غربي دامغان و در مسير جاده دامغان – چشمه علي ، بر روي رودخانه چشمه علي ساخته شده و منسوب به دوره‌ قاجاريه است . پل بُزي به طول 16 متر داراي يك دهانه بزرگ با طاق جناغي بوده است . اين پل با شماره 154 به ثبت تاريخي رسيده است .

سد آب پخشان : سد آب پخشان از سدهاي قديمي منطقه دامغان است كه در دو كيلومتري شمال دامغان و در محلي به نام آب پخشان ، واقع شده است . در گذشته بر روي رودخانه چشمه علي سدي برپا بوده كه متأسفانه از بين رفته ولي ظاهراً از آثار دوره ساساني بوده و وظيفة اصلي آن، بالا بردن سطح آب و تقسيم و هدايت آن به جهات و آبادي‌هاي مختلف بوده است . امروزه بر روي اين رودخانه و بر روي سد قديمي بند جديدي برپا شده است .

پل سرچشمه شاهرود : پل سرچشمه در مجاورت شهر شاهرود و در مسير شاهرود – مشهد ؛ بر روي رودخانه شاهرود ساخته شده و منسوب به اواخر دوره قاجاريه است . وجه تسميه پل سرچشمه ، به خاطر ورودي رودخانه شاهرود و مظهر قنواتي است كه در كنار پل وجود دارد .

پل ابريشم شاهرود : اين پل در مسير جاده شاهرود – سبزوار در حدود 150 كيلومتري خاور شاهرود بر روي شاخه‌اي از رودخانه كال شور ، بين دو كاروان‌سراي عباس‌آباد و صدرآباد واقع شده و از ساخته‌هاي دوره قاجار است . پل دوره قاجاريه كه به پل ابريشم بالا (در مقابل بقاياي پل قديمي‌تر به نام پل ابريشم پايين) معروف است ، چندين بار تعمير و بازسازي شده است . درازاي پل كنوني حدود 30 ، پهنا 70/8 متر و پهناي دهانه‌هاي آن 80/4 ، 35/5 و 80/4 متر است . پايه‌هاي پل در جهت مخالف جريان رودخانه داراي موج شكن‌هاي مثلثي شكل است . طاق دهانه‌هاي پل داراي قوس جناغي خوابيده است و آجرچيني بالاي طاق‌هاي كناري به شيوه تزييني صورت گرفته است
[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 18:22 ] [ اطلس ایران وجهان ]
پل شاه عباسي کرج
پل شاه عباسي در مدخل ورودي شهر، روي رودخانه کرج زده شده است. جاده کرج – چالوس در ضلع شرقي اين پل واقع است ، و پل جديدي که در مدخل شهر ساخته شده ، در ضلع جنوبي اين پل قرار دارد.

پل قديمي کرج در گذشته ارتباط ميان ري و تهران را با قزوين و غرب کشور ميّسر مي ساخت . در سفرنامه ها و اسناد تاريخي بسيار از آن سخن رفته است . حمدالله مستوفي از اين پل ياد کرده است.

طول پل 20/61 و عرض آن 80/8 متر است. پل از ابتداي ساخت مورد بهره برداري قرار گرفت ولي در سال 1330 که بر اثر عبور و مرور بسيار به پل خسارات زيادي وارد آمد، با ساخت پل جديد ، رفت و آمد براي حفاظت از اين پل تاريخي ، ممنوع شد.

پل داراي دو دهانه است و آب رودخانه از زير طاق چشمه شرقي عبور مي کند. در دوره قاجار و در زمان حکومت فتحعلي شاه ، در داخل جرز قطور بين دهانه کوچک و بزرگ پل ، حجره اي در دو طبقه با طاق نمايي در سمت شمال و جنوب طراحي شد که از آن به عنوان چايخانه و تفرجگاه استفاده مي شد.

اين پل به دوره صفويه تعلق دارد و بخشي از آن در دوره قاجار مرمت و بازسازي شده است. هر چند براساس شواهد موجود در گوشه شرقي پل ، احتمالاً احداث آن به دوران پيش از صفويه باز مي گردد. قديمي ترين تصويري که از اين پل به جاي مانده ، تصويري است که توسط «اوژن فلاندن» طراحي شده است.

پل بادامک

اين پل در مسير جاده تهران- شهريار و مجاور روستاي بادامک شهريار، روي يکي از شعب فصلي رودخانه کرج واقع شده و به نظر مي رسد از آثار دوره قاجاريه باشد. در اوايل دوره اخير ، در کنار پل قديمي ، پل سنگي يک دهانه اي ساخته شد که جاده تهران – شهريار از روي آن مي گذشت. در سال هاي اخير به قصد تعريض اين جاده ، پل قديم و جديد را با مصالح بتوني به يکديگر اتصال دادند و سطح جاده را روي آنها گسترش دادند. بدين ترتيب ، پل قديمي در زير قسمتي از جاده کنوني قرار گرفت و با توجه به ترافيک سنگين اين جاده و همچنين سوراخ هاي بزرگي که در پايه هاي پل ايجاد شده ، اميد نمي رود که ماندگاري زيادي داشته باشد.

پل باقرآباد

اين پل در 25 کيلومتري جنوب غربي تهران و در مسير جاده تهران – ورامين ، روي يکي از شاخه هاي رودخانه جاجرود قرار دارد. وجه تسميه پل به جهت مجاورت آن با روستاي باقرآباد است.

جهت رودخانه در اين قسمت ، از شمال شرقي به جنوب غربي است و پل با حالت تقريباً عمود بر جريان رودخانه ، در جهت شمال غربي به جنوب شرقي احداث شده است. طول کلي پل حدود 55 متر و کمي بيشتر از عرض مجراي رودخانه در اين قسمت است.

پل جاجرود

اين پل در 30 کيلومتري شمال شرقي تهران روي رودخانه جاجرود واقع شده و ظاهراً از آثار دوره صفويه است که در دوره قاجاريه و بعد از آن بازسازي و تعمير شد.

پل در مسير مهم ارتباطي تهران – آمل قرار دارد. امروزه اين جاده متروک شده و جاده جديد نيز از چند صد متري شمال پل قديم جاجرود عبور مي کند. به نوشته منابع تاريخي ، پل جاجرود در زمان ناصرالدين شاه قاجار به دست «حاج ميرزا بيک نوري» - فرّاش خلوت شاه – با هزينه بيست و چهار هزار تومان بازسازي شد.

به نظر مي رسد که طاق غربي ، تنها طاق اصلي و صفوي پل است و سه طاق ديگر در دوره قاجاريه و بعد از آن روي شالوده و پايه هاي قديمي ، بازسازي و تعمير شده اند.

پل صفوي حسن آباد

اين پل روي رودخانه شور( قره سو) ، در مسير جاده کاروان رو تهران – قم واقع و از آثار دوره صفوي است که در دوره هاي بعد بازسازي شده و گسترش يافته است. آب رودخانه که امروزه از جنوب پل مي گذرد ، در بهار به قدري زياد است که ساخت اين پل را ايجاب مي کرد.

با توجه به نقشه ي پل و آثار و شواهد موجود ، عرض و پهناي اوليه پل در ميانه 20/5 و در دو انتها 40/4 متر بوده که بعداً – در دوره صفويه يا قاجاريه – به پهناي آن در جهت بالا دست اضافه شده است. همچنين به نظر مي رسد که هم زمان با اين کار ، از دو طرف بر طول پل و تعداد دهانه هاي آن اضافه شده باشد. در جنوب پل ، بقاياي يک کوره آجر پزي به چشم مي خورد که احتمالاً براي تهيه آجرهاي مورد نياز پل بوده است.

پل قاجاري حسن آباد

اين پل در 10 کيلومتري جنوب غربي حسن آباد و مجاور پل جديد ، روي رودخانه شور واقع شده و ظاهراً از ساخته هاي اواخر دوره قاجاريه است که در دوره پهلوي مرمت شده و با افزودن دهانه هايي گسترش يافته است. راه کاروان رو و قديمي تهران ، از طريق اين پل به طرف علي آباد ، منظريه و غرب درياچه قم کشيده مي شد.

بر روي دو پايه مياني ، براي کاهش وزن و فشار وارد بر پايه ها ، دهانه ها يا فضاهايي توخالي تعبيه کرده اند که از نظر شکل ، آن را با ديگر پل هاي قديمي ايران متفاوت ساخته است.

پل دختر ، کرج

اين پل در شهرستان کرج ، روي رودخانه کرج که از ارتفاعات توچال سرچشمه مي گيرد، بنا شده و از آثار دوره صفويه است که احتمالاً بر بقاياي پل قديم تري ساخته شده است.

حمدالله مستوفي ، از رودخانه کرج و پل يک طاقه ، معروف به پل خاتون که به يادبود زبيده – زن هارون الرشيد – نام گذاري شده بود ، ياد کرده است. با توجه به اين که پل کرج به «پل دختر» معروف است و بخش اصلي آن شامل يک دهانه طاق دار بزرگ است، مي توان احتمال داد که همان پل مورد نظر حمدالله مستوفي است که در دوره صفوي با تغييرات اندکي بازسازي شده است . از اين پل ، طرحي مربوط به سال 1841 م موجود است که توسط اوژن فلاندن – نقاش فرانسوي – کشيده شده است . دهانه هاي دو طبقه مياني ، اختلافي با طرح فلاندن دارد که احتمالاً مربوط به تعميرات و تغييراتي است که درصد سال گذشته روي اين پل صورت گرفته است.

پل رودشور

بقاياي اين پل روي رودخانه شور ، در نزديکي مردآباد کرج واقع است. ظاهراً اين پل در دوره پادشاهي ناصرالدين شاه قاجار توسط آصف الدوله برپا شده و بدين جهت به پل آصف الدوله نيز معروف بوده است. امروزه نيمه شمالي پل مشتمل بر دو دهانه ، به کلي تخريب شده ؛ اما با توجه به بقاياي پايه ها مي توان نقشه آن را بازسازي کرد.

پل رومي

در قرن 19 يکي از سفيران دولت عثماني در منطقه الهيه تهران باغ و عمارتي ساخت که امروزه نيز به دولت ترکيه تعلق دارد . با توجه به پيشينه تاريخي دولت عثماني که جانشين امپراتوري روم شرقي شد، نام پل را «رومي» نهادند. اين پل اگر چه داراي ابعاد کوچکي است ، اما در خور حفظ و نگهداري است.

پل فيلستان

اين پل در منطقه خروجي فيلستان، 12 کيلومتري شمال ورامين و در مسير جاده خراسان ، روي شاخه اي از رودخانه جاجرود واقع شده و از آثار دوره قاجاريه است.

پل کبود گنبد

بقاياي اين پل در منطقه پاکدشت ، بين خاتون آباد و ايوانکي ، در بستر رودخانه جاجرود و مجاور روستاي کبود گنبد واقع شده و ظاهراً از آثار دوره صفويه است. بقاياي موجود ، تنها مربوط به پايه مياني پلي است که 60/2 پهنا و 7 متر طول دارد و با توجه به شواهد موجود ، به نظر مي رسد که در قسمت پايين رود ، به شکل نيم دايره بوده و پلي که بر روي اين پايه قرار مي گرفت ، حدود 50/4 تا 5 متر پهنا داشته است. اين پل در مسير راه کاروان رو قديمي تهران – ري – سمنان و نيز در مسير يک راه فرعي از دماوند به ورامين قرار داشته است و در نزديکي آن، بقاياي کاروانسرايي از دوره صفويه وجود دارد.

پل کـُردان

اين پل در دو کيلومتري شمال غربي روستاي کردان ، در 27 کيلومتري شمال غربي کرج و در مسير روستاي وليان واقع شده و از آثار دوره صفوي است.

پل کردان داراي يک دهانه اصلي بزرگ و يک دهانه فرعي و کوچک است. مصالح به کار رفته در بنا ، سنگ و آجر با ملات آهکي است. پل کردان عليرغم ويراني دهانه فرعي آن ، از تناسب و استحکام خوبي برخوردار است.

«آهنين راه » گچسر

دو کيلومتر پس از گچسر ، در جاده اصلي به طرف تونل کندوان در کنار رودخانه ، آثاري از يک پل سنگي قديمي ديده مي شود که با نزديک شدن به آن راهي قديمي به عرض 160 سانتي متر که در دل صخره کنده شده ، مشاهده مي شود. با کمي دقت مي توان آثار ديلم و کلنگِ سازندگان آن را در جاي جاي سنگ ها ديد. به اين ترتيب اين تصور به وجود مي آيد که چون راه توسط ابزار آهني چون ديلم و کلنگ ايجاد شده به اين نام خوانده شده است. استحکام زياد پل و رنگ صخره که شباهت بسيار به آهن دارد، نيز مي تواند دليل اين نام گذاري باشد.

پل سنگي گچسر

دو کيلومتر پس از گچسر در ادامه و متصل به پل صخره اي معروف به «آهنين راه » يک چشمه از پل سنگي به عرض 330 سانتي متر وجود دارد که گذر ايام و طغيان رودخانه در تخريب و فرسودگي آن نقش بسزايي داشته است. با وجود اين هنوز پايه و سقف يکي از چشمه هاي پل در ميان دره و کوه هاي اطراف برجا مانده است. مصالح به کار رفته در اين پل قلوه سنگ هايي از جنس سنگ هاي آهنين راه است که با ملات ساروج به هم متصل شده اند. هيچ نشانه و مدرکي از تاريخ ساخت اين پل به دست نيامده است.

پل فيروز کوه

اين پل قديمي در ده کيلومتري جاده اصلي فيروزکوه به تهران قرار دارد. آنچه از شواهد برمي آيد اين است که در اين نقطه پل قديمي تري وجود داشت که تخريب گرديده، و پل حاضر جايگزين آن شده است. بناي فعلي پل مربوط به سال 1306 هـ . ق است و از سنگ ، آجر و ملات ساخته شده است. از ديد معماري ، اين پل داراي 9 دهانه با قوس گهواره اي و دست انداز يک متري در اطراف پل است. تاريخ ساخت اين پل به پهلوي اول باز مي گردد.

کاروانسراي ديرگچين
اين کاروانسرادر جنوب ورامين قرار دارد و دژ و کاروانسرايي بسيار استوار است که به نام هاي دژ کردشير، دير الجص ، قصرالجص و دير گچين در منابع مختلف از آن ياد شده است. مطالعات مقدماتي صورت گرفته توسط محققين ، قدمت اين بنا را به دوره ساساني نسبت مي دهد ، ولي به احتمال زياد اين اثر از سابقه طولاني تري برخوردار است. ديرگچين ، در دوره صفويه به صورت اساسي تجديد بنا شد و آنچه امروز برجاست، بنايي صفوي را نمايان مي سازد.

اين دير بر سر يکي از راه هاي اصلي ري به قم ، تا اواسط دوره قاجار مورد استفاده بود. دور تا دور حياط مرکزي 40 اتاق براي مسافران وجود داشت. در اين کاروانسرا آسياب ، مسجد و ساختمان هشت ضلعي براي اقامت خواص در چهار گوش بنا موجود بود.


کاروانسراي رباط کريم
کاروانسراي فتحعلي شاهي رباط کريمدر مسير جاده تهران – ساوهقرار گرفته و به سبک دو ايواني است. ورودي کاروانسرا از ايوان غربي است. ايوان شرقي به عنوان شاه نشين کاربرد داشت. اين کاروانسرا داراي يک حياط مرکزي با اتاق هايي ايوان دار است که دور تا دور اين حياط احداث شده اند. در پشت اتاق ها سالن هاي طولاني به عنوان بارانداز تعبيه شده که دسترسي به آنها از طريق ورودي هايي که چهار کنج حياط قرار دارد، ميّسر است. مصالح به کار رفته در اين بنا سنگ ، آجر ، ملات گل و گچ است و تنها تزئينات کاروانسرا آجرکاري است.

کاروانسراي رباط کريم داراي دو کتيبه است که روي يکي از آنها تاريخ 1240 هـ . ق و نام باني «آقا کمال» حک شده است.

کاروانسراي شاه عباسي کرج
کاروانسراي شاه عباسي کرجدر شاهراه ارتباطي شرق به غرب ايران در دوران باستان ، يعني خراسان به قزوين قرار دارد. اين بنا متعلق به دوران صفوي است و به سبک چهار ايواني ساخته شده ؛ مساحت کل بنا 3000 متر مربع و مساحت حياط مرکزي 900 متر مربع است. ورودي کاروانسرا از ايوان شمالي است. دور تا دور حياط مرکزي آن 21 حجره ايواندار براي استراحت مسافرين تعبيه گرديده؛ همچنين 5 بارانداز براي نگهداري کالا و استقرار همراهان و نگهبانان کاروان ها طراحي شده است.

کاروانسراي شاه عباسي در طول حيات خود کاربري هاي متنوعي داشت؛ ابتدا به عنوان پناهگاه براي استراحت کاروانيان و حيوانات آنها به کار مي رفت و در اوايل دوره قاجار به عنوان اردوگاه نظامي استفاده مي شد. در اواخر دوره قاجار هم با تغييرات و تعميراتي که در بنا به وجود آمد به عنوان اولين مدرسه برزگران ايران مورد بهره برداري قرار گرفت. در دوران پهلوي با انتقال مدرسه برزگران به محل دانشکده کشاورزي فعلي ، بنا به عنوان انبار غله اداره کشاورزي کرج مورد استفاده قرار گرفت.

با تأسيس اداره ميراث فرهنگي کرج و استقرار آن در محل کاروانسرا ، عمليات حفاظت و مرمت بنا آغاز شد و انبار غله به جاي ديگري انتقال يافت.

کاروانسراي عين الرشيد
اين کاروانسرادر 152 کيلومتري جنوب شرقي تهران ، در محدوده پارک ملي کوير مرکزي ايران ، بر سر راه کاروان روي اصفهان به فرح آباد ساري قرار دارد.

کاروانسراي عين الرشيد داراي نقشه مربع شکل به صورت چهار ايواني ، شامل يک حياط مرکزي با چهار ايوان و اتاق هايي در اطراف آنها است. در چهارگوشه ي بنا چهار برج مدور و حد فاصل برج ها در جهات شمالي ، جنوبي و غربي داراي يک نيم برج است. کاروانسرا داراي دو ورودي در جهات شرقي و غربي است. ورودي اصلي بنا در شرق قرار دارد و داراي سردري رفيع با تزيينات آجري و کاشي است.

در داخل بنا 22 حجره در چهار گوشه حياط مرکزي مشاهده مي شود. مصالح کاروانسرا آجر ، سنگ و گچ ، و نماي داخلي و خارجي آن از آجر و سکوسازي اطراف ، از قلوه سنگ هاي آذرين است.

تزيينات بنا شامل آجرکاري ، کاشيکاري و تلفيقي از آجر و کاشي است که سر در ورودي را نيز تزيين نموده است. بقاياي يک آب انبار در مجاورت بنا به چشم مي خورد.

کاروانسراي قصر بهرام
اين کاروانسرادر فاصله 3 کيلومتري شمال شرقي کاروانسراي عين الرشيد و در 154 کيلومتري تهران قرار دارد. بناي کاروانسرا از دوران صفوي به جاي مانده و به نام عباس آباد نيز شهرت دارد.

نقشه اين کاروانسرا به صورت چهار ايواني است و اتاق ها در اطراف حياط مرکزي و اصطبل ها در پشت آن قرار دارند . در چهار گوشه بنا نيز چهار برج بزرگ و در حد فاصل آنها دو نيم برج با پلان 16 وجهي به چشم مي خورد . ورودي هاي کاروانسرا در دو سمت شمالي و جنوبي با سردري بزرگ است.

حياط مرکزي به صورت هشت ضلعي با 24 اتاق در اطراف است. اتاق بزرگ معروف به شاه نشين ، برخلاف ديگر قسمت ها در دو طبقه بنا گرديده است. در مرکز حياط حوض آبي قرار دارد که امتداد آن از طريق آبراهه ي سنگي به سمت جنوب تا 5/7 کيلومتري بنا به چشمه اي به نام «چشمه سياه» کشيده شده است.

کاروانسراي ينگه امام
در روستاي ينگه امام به فاصله 100 متري جاده کرج – قزوين، کاروانسراي شاه عباسي ينگه امام قرار دارد. طرح کلي کاروانسرا مستطيل شکل است. از چهار ضلع کاروانسرا تنها ضلع شرقي وضعيت اصلي خود را حفظ کرده و مي توان گفت نماي اصلي کاروانسرا در اين سو قرار داشت.

داخل کاروانسرا حياط وسيعي وجود دارد که با صُفـّه ( ايوان ) هايي در چهار گوشه بنا ، به هشت ضلعي تبديل شده و چنان مي نمايد که در بناي آن از طرح مساجد يا مدارس چهار ايواني پيروي شده باشد .

از داخل کاروانسرا ، نماي جنوبي ، سر در ورودي را که طاق قسمت جلوي آن فرو ريخته ، نشان مي دهد . در هر سوي سر در ، سه صفه يا ايوان و فضاهايي در پشت آنها قرار دارد.

نکته ي جالب ، به کار بردن آجرهاي تراش دار در نبش اغلب جرزها است که به صورت هلال در آمده و جرزها جلوه اي جالب تر يافته اند.

[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 18:22 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه قیصر - اسفراین این قلعه در نزدیکی اسفراین و در روستای بید واقع شده است



در سال*های قبل، آثار استودان*هایی در این دهکده وجود داشت که اهالی آن ها را به زرتشتی*ها نسبت می*دادند. گفته می*شود که قدمت این قلعه به پیش از اسلام مربوط می*شود.



قلعه کهنه - اسفراین این قلعه در حاشیه روستای حسن آباد در شمال شرقی اسفراین بر روی یک پشته طبیعی بنا شده است و طول آن 140 متر و عرض آن 70 متر است.



قسمتی از حصار سنگی و چینه*ای قلعه هنوز هم پا برجاست و بلندی آن به 4 متر می*رسد. واحدهای درون حصار فروریخته*اند. لیکن بلندی برخی از دیوارهای آن در بخش*های سالم به یک متر می*رسد. مجموعه قلعه یادگاری از ادوار اولیه اسلامی در این منطقه است



قلعه صعولک - اسفراین در دامنه*های ارتفاعات آلاداغ که در باختر اسفراین واقع شده است



بر فراز قله*ای خرابه*ای چهار گوش و آسیابی از سنگ قرار دارد که به نام قلعه صعولک نامیده می*شود. موقعیت و ساختمان این قلعه جالب توجه است .

نارین قلعه - بجنورد بر روی تپه کهنه کند قرار دارد و از بناهای زیبا و دیدنی است



سبک معماری ساختمان نارین قلعه نشان می*دهد که بنای آن باستانی و شاید از آثاری است که از شهر «بیژن گرد» بر جای مانده است

آیینه خانه مفخم بیرجند - بجنورد این خانه به سردار مفخم یکی از سرداران اواخر دوره قاجاریه تعلق داشته است.



آیینه کاری و کاشی کاری*های درون بنا از زیبایی خاصی برخوردارند و شیوه معماری همان دوران را به ذهن متبادر می*سازند. این بنا در شهر

آرامگاه باباتوکل - بجنورد آرامگاه بابا توکل؛ مدفن یکی از شاعران قرن چهارم هجری است و در شمال خاوری شهرستان بجنورد قرار گرفته است


آرامگاه تیموری - شیروان
این بنای تاریخی در 6 کیلومتری شیروان و در قسمت شمال خاوری مقبره امام زاده حمزه رضا (ع) واقع شده است.


بنای مقبره، مربوط به دوران تیموریان و حدود سال 785 هـ.ق. است. ساختمان مقبره خشتی و نمای خارجی آن هشت ضلعی است. قسمت داخلی بنای مذکور ، چهار گوشه است. این مقبره گنبدی دارد که ارتفاع آن از قسمت فوقانی بنا ، 5/2 متر است . مقبره تیموری، *متعلق به یکی از سرداران معروف امیر تیمور گورکانی است و دارای سنگ قبر سیاه رنگی بوده که دزدیده شده است . بر دو روی سنگ، خطوطی حک شده بوده که به علت ساییدگی دقیقاً خوانده نمی*شده؛ اما کلمه «عید خواجه» تا اندازه*ای واضح*تر از بقیه خطوط بوده است . (در کتب تاریخی ، از عید خواجه به عنوان یکی از سرداران تیمور نام برده شده است )مقبره تیموری شیروان، در زیر ، دارای نقب*هایی به طرفین است. عده*ای از آگاهان معتقدند که یکی از این نقب*ها تا روستای قلعه زو ، در 20 کیلومتری بنای مقبره ، امتداد داشته است که آثار آن دقیقاً*مشخص نمی*شود ؛ ولی تا فاصله 200 متری ادامه دارد . عده دیگری از محققان اعتقاد دارند که این بنا ، احتمالاً از دوره شاهرخ میرزا ـ فرزند تیمور ـ بر جای مانده است . ضمناً قسمت داخلی بنا ، گچ بری و بالای سردرها ، دور تا دور ، به رنگ فیروزه*ای ، گچ بری و کتیبه* نویسی شده است که آثار آن به خوبی مشاهده می*شود. البته بعضی از معمرین ، مقبره مذکور را به شیخ تیمور نسبت می*دهند که نمی*تواند مورد قبول باشد ؛ زیرا طبق وقف نامه موجود امام زاده حمزه رضا (ع) به تاریخ « شهر ذیقعده الحرام سنه 1045 هـ.ق.» که با خط بسیار زیبایی نگاشته شده است. واقف املاک ، شخصی به نام امیر محمد شیخ تیموری ـ ولد شیخ حسن تیموری ـ از اعقاب میر درویش حسن زیارتی ، متولی و خادم حضرت امام زاده حمزه رضا (ع) ذکر شده که بیش از 20 نفر از بزرگان و معتمدان محلی وقت ، این وقف نامه با ارزش را امضاء و مهر کرده*اند . البته این احتمال وجوددارد که جنازه میردرویش حسن ـ جد بزرگ شیخ تیمور ـ را داخل مقبره تیموری دفن کرده باشند.


آرامگاه شیخ شاه علی اسفراینی - اسفراین این مقبره که متعلق به عارف بزرگ، شیخ شاه علی اسفراینی از اقطاب سلسله ذهبیه است ، در باغ شخصی آن بزرگوار در محله قلعه نو خواجه*ها قرار دارد



این بقعه در زمینی به مساحت 500 متر مربع احداث شده است. در حال حاضر ، ستون گلی روی مقبره آن فرو ریخته است. این عارف معروف، داماد و شاگرد شیخ رشیدالدین محمد بیدوازی است.

بقعه شیخ محمد رشیدالدین - اسفراین این بقعه در 32 کیلومتری شمال شرقی شهرستان اسفراین و در حاشیه روستای بیدواز قرار گرفته است



در قسمتی از کتیبه گچ بری بقعه که در ضلع شرقی باقی مانده است ، شیخ محمد رشیدالدین نواده « شیخ همام و نبیره شیخ احمد غزالی» معرفی شده است . شیخ احمد غزالی ، برادر امام محمد غزالی و از فیلسوفان و اندیشمندان بزرگ اسلامی در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری قمری است . صندوق چوبی این بقعه یکی از باارزش*ترین صندوق*های باقی مانده از اواخر قرن نهم هجری قمری است

بقعه شیخ رشیدالدین محمد - شیروان این بفعه در 34 کیلومتری جنوب باختری شهرستان شیروان و در حاشیه روستای بیدواز واقع است . بنای شیخ محمد رشیدالدین دارای طرحی هشت ضلعی است که گنبدی بر روی آن استوار شده است.



اندازه اضلاع بیرونی بنا 5/3 متر است و اضلاع داخلی به صورت جرزهای عمودی بالا رفته*اند و به دو ردیف کتیبه گچ بری تفیس ختم می*شوند. این بنا در اصل ، دارای سه در ورودی در جبهه*های شمالی، خاوری و باختری بوده*که دو*تای اول را مسدود کرده*اند و از ورودی باختری استفاده می*شود. از مجموع سه جفت درب چوبی این امام زاده، در حال حاضر دو جفت در بسیار نفیس و عالی در درون بقعه نگه*داری می*شود که در بدنه آن ها نقوش اسلیمی و ختایی به طرز زیبایی کنده کاری شده است. درب اصلی بقعه به موزه آستان قدس رضوی منتقل شده است. صندوق چوبی این بقعه به ابعاد 12/1 × 62/1 متر *یکی از با ارزش*ترین صندوق*های باقی مانده از اواخر قرن نهم هجری است. بنای شیخ رشیدالدین محمد کلا از قلوه سنگ و ملاط گچ و آهک بنا شده و احتمالاً از آثار قرن هشتم و نهم هجری است. در دوره صفوری، قسمت*های بالای گنبد تعمیر و به وسیله کلاف چوبی مستحکم شده است


بازمانده*های شهر بلقیس - اسفراین شهر بلقیس که در حقیقت خرابه*های شهر قدیمی اسفراین است ، در 3 کیلومتری شهر فعلی و سمت راست جاده سبزوار ـ اسفراین واقع شده است.



در جریان حفاری*هایی که در این شهر خرابه صورت گرفته،**سفال*هایی به دست آمده است که به دوران صفویان تعلق دارند. لیکن با توجه به این که شهر قدیم اسفراین پیش از اسلام نیز وجود داشته و حتی پس از اسلام هم شهری آباد بوده است، به نظر می*رسد که شهر بلقیس بسیار پیش*تر از دوران صفویه ساخته شده باشد. کشف آثار به دست آمده که مربوط به دوره صفویه است ، نمی*تواند دلیلی بر ساخت این شهر در دوران صفوی باشد. به احتمال زیاد ، در این دوره شهر مجدداً بازسازی شده و تا زمان نادرشاه به حیات خود ادامه داده است .


تپه ارگ - شیروان در بخش باختری شهر پیشین شیروان و در جنوب باختری شهر کنونی شیروان قرار دارد



از هزاره 5 و 4 پ.م. تخمین زده شده است و در شیروان به تپه نادری سرشناس است.

تپه سارمران - اسفراین این تپه در 500 متری جنوب روستای سارمران در غرب اسفراین واقع شده است .



آثار سفالی پراکنده بر روی این تپه ، مبین دوره*های تاریخی اوایل اسلام است و سفال*های مطالعه شده به دست آمده از آن، اکثراً بدون لعاب و بعضاً از نوع لعابدار ساده اوایل دوره اسلامی است.

آیینه - بجنورد یکی دیگر از دیدنی های بجنورد را تالار آیینه این شهر تشکیل می دهد.



این تالار محل ستاد فرماندهی یار محمد خان بوده است و امروزه از دیدنی های منطقه به شمار می آید.


حمام قدیمی - جاجرم بنای حمام قدیمی در جاجرم واقع شده و قدمت آن به اواخر دوره تیموری برمی*گردد


این حمام تا چند دهه پیش نیز مورد استفاده بوده است. این حمام از سنگ و ساروج ساخته شده و دارای فضاهای مختلف هشت ضلعی برای رخت*کن، گرمخانه و خزینه، با پوشش*های گنبدی است.


زادگاه نوشیروان (فقت دژ) - اسفراین در شمال خاوری*اسفراین، روستای نوشیروان زادگاه سلطان انوشیروان واقع شده است.



در قسمت خاوری آن حصاری محکم که به نام «فقت دژ» معروف است، وجود دارد . بنای این محل را به قباد فیروز نسبت می*دهند. آثار خرابه*های آن در حال حاضر، بر روی تپه*ای که بین قریه نوشیروان و دنج قرار دارد ، به چشم می*خورد و بین اهالی آن منطقه به نام «علیقیچ نوشیروان» معروف است. آثار مکشوفه ناشی از حفاری*های انجام شده در این ناحیه به دوران*های قرون اولیه اسلامی و مغول تعلق دارند. از آن جمله می*توان به مجسمه بودا که جنس آن از مفرغ است و هم چنین به کاسه عودسوزی که با اشکال هندسی و خط کوفی تزیین شده ، اشاره نمود.



سد مهار - اسفراین این سد در سه کیلومتری جنوب خاوری*دهکده کلاته سنجر، در جنوب شهرستان اسفراین، بر روی رودخانه کال شور ـ که امروزه خشک شده است ـ احداث شده و اکنون تنها بقایای بخش میانی آن بر جای مانده و ظاهراً از آثار دوره ایلخانی ـ تیموری است


بند مهار سه دوره تاریخی ساسانی ، سلجوقی و مغول را در بردارد.

در مأخذ و منابع، از این بند ذکری به میان نیامده ؛ اما در تعدادی از اسناد و قباله*های محلی دوره تیموری و روایات افواهی بومی ، نام بانی آن را خواجه نجم الدین انصاری ذکر کرده*اند. این شخص همانی است که مقبره*اش در دهکده زیر آباد جوین است.دیواره سد به صورت مستقیم و در جهت شرقی ـ غربی بنا شده و در ساخت آن از سنگ*های قلوه*ای رودخانه، آجر و ملات آهک استفاده شده است. به نظر می**رسد که قدمت بخش سنگی سد بیش از قسمت آجری آن باشد و ظاهراً از آجر بعدها برای مرمت قسمت*های آسیب دیده استفاده شده است . در این تعمیرات، ردیف*های آجر که به صورت عمودی چیده شده*اند ، در میان بخش*های سنگی به کار رفته*اند . در حال حاضر ، دو ردیف از این آجرها دیده می*شود.نکته*ای که این سد را از دیگر سدهای قدیمی منطقه خراسان متمایز می*سازد ، احداث آن در میان دشت و بین تپه*های نسبتاً کم ارتفاع است ؛ در حالی که دیگر سدها در میان دره*های کم عرض و در میان کوه*ها احداث شده*اند. سد مهار اسفراین، به عنوان مخزنی برای ذخیره آب*های روان فصلی که از ارتفاعات سرازیر می*شده، کاربرد داشته است. در کنار سد، آثار ساختمان خرابه*ای از آجر مشهود است که احتمال دارد محل زندگی کسانی بوده که مسؤولیت نگهبانی و تقسیم آب بند را بر عهده داشته*اند. هم*چنین در قسمت شمالی و جنوبی سد، آثار نهرهایی قدیمی که وظیفه انتقال آب سد را بر عهده داشته*اند ،* دیده می*شود.
 تاریخی جرمگان بیرجند - بجنورد در جنوب شهر بجنورد آثار بسیاری از یک شهر تاریخی*نمایان است


این شهر به نام جرمگان یا جرمقان،* سرشناس بوده و یکی از شهرهای آباد و بزرگ خراسان به شمار می*رفته و به دست سپاهیان مغول به کلی ویران شده است.




غار کافر قلعه - شیروان این غار همان گونه که از اسمش پیداست ، غاری مسکونی است و در زمان*های گذشته از آن به عنوان پناه*گاه استفاده می*شده است


چون در اطراف آن آثاری از سنگ چین و دیوارهای سنگی به چشم می*خورد و در راستای این غار در پای کوه (جنوب غار) گورستان قدیمی کوچکی قرار دارد که مسکونی بودن آن را به اثبات می*رساند. غار کافر قلعه در ارتفاع 50 متری سطح دره در 5 کیلومتری جنوب باختری روستای گلیان در قسمت راست دره وسیعی که راه برزلی از آن می*گذرد واقع است و دهانه غار عمومی به سمت زمین و به صورت شکافی سنگی است که پس از 3 متر به کف غار و به منطقه تقریباً وسیعی به ابعاد 6 × 8 متر با ارتفاع 5/1 متر که انسان ناچار است خمیده راه برود. سابق بر این در قسمت مسدود شده چاهی به عمق 4 متر وجود داشته که به سمت خاور منتهی می*شد و دارای سالن*ها وفضاهای وسیعی بود و حتی اجناس عتیقه و کتاب*های خطی نیز از این غار به دست آمده است. نکته جالب توجه این که در مدت بازدید از این غار یک جمجمه انسان و یک تکه سنگ سیاه تراشیده شده به دست آمد. غار مذکور در صورت درست بودن روایت روستاییان غار جالبی خواهد بود ولی در غیر این صورت دیدنی و جالب نیست. در گلیان غار دیگری نیز وجود دارد که به علت وصل شدن فاضل آب منازل به غار غیر قابل بازدید است.روستای استخری (اسطرخی) شیروان هم دارای غاری کوچک اما دیدنی می*باشد که در کنار آبشار بلند روستا
کاروانسراي ديرگچين
اين کاروانسرادر جنوب ورامين قرار دارد و دژ و کاروانسرايي بسيار استوار است که به نام هاي دژ کردشير، دير الجص ، قصرالجص و دير گچين در منابع مختلف از آن ياد شده است. مطالعات مقدماتي صورت گرفته توسط محققين ، قدمت اين بنا را به دوره ساساني نسبت مي دهد ، ولي به احتمال زياد اين اثر از سابقه طولاني تري برخوردار است. ديرگچين ، در دوره صفويه به صورت اساسي تجديد بنا شد و آنچه امروز برجاست، بنايي صفوي را نمايان مي سازد.

اين دير بر سر يکي از راه هاي اصلي ري به قم ، تا اواسط دوره قاجار مورد استفاده بود. دور تا دور حياط مرکزي 40 اتاق براي مسافران وجود داشت. در اين کاروانسرا آسياب ، مسجد و ساختمان هشت ضلعي براي اقامت خواص در چهار گوش بنا موجود بود.


کاروانسراي رباط کريم
کاروانسراي فتحعلي شاهي رباط کريمدر مسير جاده تهران – ساوهقرار گرفته و به سبک دو ايواني است. ورودي کاروانسرا از ايوان غربي است. ايوان شرقي به عنوان شاه نشين کاربرد داشت. اين کاروانسرا داراي يک حياط مرکزي با اتاق هايي ايوان دار است که دور تا دور اين حياط احداث شده اند. در پشت اتاق ها سالن هاي طولاني به عنوان بارانداز تعبيه شده که دسترسي به آنها از طريق ورودي هايي که چهار کنج حياط قرار دارد، ميّسر است. مصالح به کار رفته در اين بنا سنگ ، آجر ، ملات گل و گچ است و تنها تزئينات کاروانسرا آجرکاري است.

کاروانسراي رباط کريم داراي دو کتيبه است که روي يکي از آنها تاريخ 1240 هـ . ق و نام باني «آقا کمال» حک شده است.

کاروانسراي شاه عباسي کرج
کاروانسراي شاه عباسي کرجدر شاهراه ارتباطي شرق به غرب ايران در دوران باستان ، يعني خراسان به قزوين قرار دارد. اين بنا متعلق به دوران صفوي است و به سبک چهار ايواني ساخته شده ؛ مساحت کل بنا 3000 متر مربع و مساحت حياط مرکزي 900 متر مربع است. ورودي کاروانسرا از ايوان شمالي است. دور تا دور حياط مرکزي آن 21 حجره ايواندار براي استراحت مسافرين تعبيه گرديده؛ همچنين 5 بارانداز براي نگهداري کالا و استقرار همراهان و نگهبانان کاروان ها طراحي شده است.

کاروانسراي شاه عباسي در طول حيات خود کاربري هاي متنوعي داشت؛ ابتدا به عنوان پناهگاه براي استراحت کاروانيان و حيوانات آنها به کار مي رفت و در اوايل دوره قاجار به عنوان اردوگاه نظامي استفاده مي شد. در اواخر دوره قاجار هم با تغييرات و تعميراتي که در بنا به وجود آمد به عنوان اولين مدرسه برزگران ايران مورد بهره برداري قرار گرفت. در دوران پهلوي با انتقال مدرسه برزگران به محل دانشکده کشاورزي فعلي ، بنا به عنوان انبار غله اداره کشاورزي کرج مورد استفاده قرار گرفت.

با تأسيس اداره ميراث فرهنگي کرج و استقرار آن در محل کاروانسرا ، عمليات حفاظت و مرمت بنا آغاز شد و انبار غله به جاي ديگري انتقال يافت.

کاروانسراي عين الرشيد
اين کاروانسرادر 152 کيلومتري جنوب شرقي تهران ، در محدوده پارک ملي کوير مرکزي ايران ، بر سر راه کاروان روي اصفهان به فرح آباد ساري قرار دارد.

کاروانسراي عين الرشيد داراي نقشه مربع شکل به صورت چهار ايواني ، شامل يک حياط مرکزي با چهار ايوان و اتاق هايي در اطراف آنها است. در چهارگوشه ي بنا چهار برج مدور و حد فاصل برج ها در جهات شمالي ، جنوبي و غربي داراي يک نيم برج است. کاروانسرا داراي دو ورودي در جهات شرقي و غربي است. ورودي اصلي بنا در شرق قرار دارد و داراي سردري رفيع با تزيينات آجري و کاشي است.

در داخل بنا 22 حجره در چهار گوشه حياط مرکزي مشاهده مي شود. مصالح کاروانسرا آجر ، سنگ و گچ ، و نماي داخلي و خارجي آن از آجر و سکوسازي اطراف ، از قلوه سنگ هاي آذرين است.

تزيينات بنا شامل آجرکاري ، کاشيکاري و تلفيقي از آجر و کاشي است که سر در ورودي را نيز تزيين نموده است. بقاياي يک آب انبار در مجاورت بنا به چشم مي خورد.

کاروانسراي قصر بهرام
اين کاروانسرادر فاصله 3 کيلومتري شمال شرقي کاروانسراي عين الرشيد و در 154 کيلومتري تهران قرار دارد. بناي کاروانسرا از دوران صفوي به جاي مانده و به نام عباس آباد نيز شهرت دارد.

نقشه اين کاروانسرا به صورت چهار ايواني است و اتاق ها در اطراف حياط مرکزي و اصطبل ها در پشت آن قرار دارند . در چهار گوشه بنا نيز چهار برج بزرگ و در حد فاصل آنها دو نيم برج با پلان 16 وجهي به چشم مي خورد . ورودي هاي کاروانسرا در دو سمت شمالي و جنوبي با سردري بزرگ است.

حياط مرکزي به صورت هشت ضلعي با 24 اتاق در اطراف است. اتاق بزرگ معروف به شاه نشين ، برخلاف ديگر قسمت ها در دو طبقه بنا گرديده است. در مرکز حياط حوض آبي قرار دارد که امتداد آن از طريق آبراهه ي سنگي به سمت جنوب تا 5/7 کيلومتري بنا به چشمه اي به نام «چشمه سياه» کشيده شده است.

کاروانسراي ينگه امام
در روستاي ينگه امام به فاصله 100 متري جاده کرج – قزوين، کاروانسراي شاه عباسي ينگه امام قرار دارد. طرح کلي کاروانسرا مستطيل شکل است. از چهار ضلع کاروانسرا تنها ضلع شرقي وضعيت اصلي خود را حفظ کرده و مي توان گفت نماي اصلي کاروانسرا در اين سو قرار داشت.

داخل کاروانسرا حياط وسيعي وجود دارد که با صُفـّه ( ايوان ) هايي در چهار گوشه بنا ، به هشت ضلعي تبديل شده و چنان مي نمايد که در بناي آن از طرح مساجد يا مدارس چهار ايواني پيروي شده باشد .

از داخل کاروانسرا ، نماي جنوبي ، سر در ورودي را که طاق قسمت جلوي آن فرو ريخته ، نشان مي دهد . در هر سوي سر در ، سه صفه يا ايوان و فضاهايي در پشت آنها قرار دارد.

نکته ي جالب ، به کار بردن آجرهاي تراش دار در نبش اغلب جرزها است که به صورت هلال در آمده و جرزها جلوه اي جالب تر يافته اند.
[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 18:21 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه قیصر - اسفراین این قلعه در نزدیکی اسفراین و در روستای بید واقع شده است



در سال*های قبل، آثار استودان*هایی در این دهکده وجود داشت که اهالی آن ها را به زرتشتی*ها نسبت می*دادند. گفته می*شود که قدمت این قلعه به پیش از اسلام مربوط می*شود.



قلعه کهنه - اسفراین این قلعه در حاشیه روستای حسن آباد در شمال شرقی اسفراین بر روی یک پشته طبیعی بنا شده است و طول آن 140 متر و عرض آن 70 متر است.



قسمتی از حصار سنگی و چینه*ای قلعه هنوز هم پا برجاست و بلندی آن به 4 متر می*رسد. واحدهای درون حصار فروریخته*اند. لیکن بلندی برخی از دیوارهای آن در بخش*های سالم به یک متر می*رسد. مجموعه قلعه یادگاری از ادوار اولیه اسلامی در این منطقه است



قلعه صعولک - اسفراین در دامنه*های ارتفاعات آلاداغ که در باختر اسفراین واقع شده است



بر فراز قله*ای خرابه*ای چهار گوش و آسیابی از سنگ قرار دارد که به نام قلعه صعولک نامیده می*شود. موقعیت و ساختمان این قلعه جالب توجه است .

نارین قلعه - بجنورد بر روی تپه کهنه کند قرار دارد و از بناهای زیبا و دیدنی است



سبک معماری ساختمان نارین قلعه نشان می*دهد که بنای آن باستانی و شاید از آثاری است که از شهر «بیژن گرد» بر جای مانده است

آیینه خانه مفخم بیرجند - بجنورد این خانه به سردار مفخم یکی از سرداران اواخر دوره قاجاریه تعلق داشته است.



آیینه کاری و کاشی کاری*های درون بنا از زیبایی خاصی برخوردارند و شیوه معماری همان دوران را به ذهن متبادر می*سازند. این بنا در شهر

آرامگاه باباتوکل - بجنورد آرامگاه بابا توکل؛ مدفن یکی از شاعران قرن چهارم هجری است و در شمال خاوری شهرستان بجنورد قرار گرفته است


آرامگاه تیموری - شیروان
این بنای تاریخی در 6 کیلومتری شیروان و در قسمت شمال خاوری مقبره امام زاده حمزه رضا (ع) واقع شده است.


بنای مقبره، مربوط به دوران تیموریان و حدود سال 785 هـ.ق. است. ساختمان مقبره خشتی و نمای خارجی آن هشت ضلعی است. قسمت داخلی بنای مذکور ، چهار گوشه است. این مقبره گنبدی دارد که ارتفاع آن از قسمت فوقانی بنا ، 5/2 متر است . مقبره تیموری، *متعلق به یکی از سرداران معروف امیر تیمور گورکانی است و دارای سنگ قبر سیاه رنگی بوده که دزدیده شده است . بر دو روی سنگ، خطوطی حک شده بوده که به علت ساییدگی دقیقاً خوانده نمی*شده؛ اما کلمه «عید خواجه» تا اندازه*ای واضح*تر از بقیه خطوط بوده است . (در کتب تاریخی ، از عید خواجه به عنوان یکی از سرداران تیمور نام برده شده است )مقبره تیموری شیروان، در زیر ، دارای نقب*هایی به طرفین است. عده*ای از آگاهان معتقدند که یکی از این نقب*ها تا روستای قلعه زو ، در 20 کیلومتری بنای مقبره ، امتداد داشته است که آثار آن دقیقاً*مشخص نمی*شود ؛ ولی تا فاصله 200 متری ادامه دارد . عده دیگری از محققان اعتقاد دارند که این بنا ، احتمالاً از دوره شاهرخ میرزا ـ فرزند تیمور ـ بر جای مانده است . ضمناً قسمت داخلی بنا ، گچ بری و بالای سردرها ، دور تا دور ، به رنگ فیروزه*ای ، گچ بری و کتیبه* نویسی شده است که آثار آن به خوبی مشاهده می*شود. البته بعضی از معمرین ، مقبره مذکور را به شیخ تیمور نسبت می*دهند که نمی*تواند مورد قبول باشد ؛ زیرا طبق وقف نامه موجود امام زاده حمزه رضا (ع) به تاریخ « شهر ذیقعده الحرام سنه 1045 هـ.ق.» که با خط بسیار زیبایی نگاشته شده است. واقف املاک ، شخصی به نام امیر محمد شیخ تیموری ـ ولد شیخ حسن تیموری ـ از اعقاب میر درویش حسن زیارتی ، متولی و خادم حضرت امام زاده حمزه رضا (ع) ذکر شده که بیش از 20 نفر از بزرگان و معتمدان محلی وقت ، این وقف نامه با ارزش را امضاء و مهر کرده*اند . البته این احتمال وجوددارد که جنازه میردرویش حسن ـ جد بزرگ شیخ تیمور ـ را داخل مقبره تیموری دفن کرده باشند.


آرامگاه شیخ شاه علی اسفراینی - اسفراین این مقبره که متعلق به عارف بزرگ، شیخ شاه علی اسفراینی از اقطاب سلسله ذهبیه است ، در باغ شخصی آن بزرگوار در محله قلعه نو خواجه*ها قرار دارد



این بقعه در زمینی به مساحت 500 متر مربع احداث شده است. در حال حاضر ، ستون گلی روی مقبره آن فرو ریخته است. این عارف معروف، داماد و شاگرد شیخ رشیدالدین محمد بیدوازی است.

بقعه شیخ محمد رشیدالدین - اسفراین این بقعه در 32 کیلومتری شمال شرقی شهرستان اسفراین و در حاشیه روستای بیدواز قرار گرفته است



در قسمتی از کتیبه گچ بری بقعه که در ضلع شرقی باقی مانده است ، شیخ محمد رشیدالدین نواده « شیخ همام و نبیره شیخ احمد غزالی» معرفی شده است . شیخ احمد غزالی ، برادر امام محمد غزالی و از فیلسوفان و اندیشمندان بزرگ اسلامی در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری قمری است . صندوق چوبی این بقعه یکی از باارزش*ترین صندوق*های باقی مانده از اواخر قرن نهم هجری قمری است

بقعه شیخ رشیدالدین محمد - شیروان این بفعه در 34 کیلومتری جنوب باختری شهرستان شیروان و در حاشیه روستای بیدواز واقع است . بنای شیخ محمد رشیدالدین دارای طرحی هشت ضلعی است که گنبدی بر روی آن استوار شده است.



اندازه اضلاع بیرونی بنا 5/3 متر است و اضلاع داخلی به صورت جرزهای عمودی بالا رفته*اند و به دو ردیف کتیبه گچ بری تفیس ختم می*شوند. این بنا در اصل ، دارای سه در ورودی در جبهه*های شمالی، خاوری و باختری بوده*که دو*تای اول را مسدود کرده*اند و از ورودی باختری استفاده می*شود. از مجموع سه جفت درب چوبی این امام زاده، در حال حاضر دو جفت در بسیار نفیس و عالی در درون بقعه نگه*داری می*شود که در بدنه آن ها نقوش اسلیمی و ختایی به طرز زیبایی کنده کاری شده است. درب اصلی بقعه به موزه آستان قدس رضوی منتقل شده است. صندوق چوبی این بقعه به ابعاد 12/1 × 62/1 متر *یکی از با ارزش*ترین صندوق*های باقی مانده از اواخر قرن نهم هجری است. بنای شیخ رشیدالدین محمد کلا از قلوه سنگ و ملاط گچ و آهک بنا شده و احتمالاً از آثار قرن هشتم و نهم هجری است. در دوره صفوری، قسمت*های بالای گنبد تعمیر و به وسیله کلاف چوبی مستحکم شده است


بازمانده*های شهر بلقیس - اسفراین شهر بلقیس که در حقیقت خرابه*های شهر قدیمی اسفراین است ، در 3 کیلومتری شهر فعلی و سمت راست جاده سبزوار ـ اسفراین واقع شده است.



در جریان حفاری*هایی که در این شهر خرابه صورت گرفته،**سفال*هایی به دست آمده است که به دوران صفویان تعلق دارند. لیکن با توجه به این که شهر قدیم اسفراین پیش از اسلام نیز وجود داشته و حتی پس از اسلام هم شهری آباد بوده است، به نظر می*رسد که شهر بلقیس بسیار پیش*تر از دوران صفویه ساخته شده باشد. کشف آثار به دست آمده که مربوط به دوره صفویه است ، نمی*تواند دلیلی بر ساخت این شهر در دوران صفوی باشد. به احتمال زیاد ، در این دوره شهر مجدداً بازسازی شده و تا زمان نادرشاه به حیات خود ادامه داده است .


تپه ارگ - شیروان در بخش باختری شهر پیشین شیروان و در جنوب باختری شهر کنونی شیروان قرار دارد



از هزاره 5 و 4 پ.م. تخمین زده شده است و در شیروان به تپه نادری سرشناس است.

تپه سارمران - اسفراین این تپه در 500 متری جنوب روستای سارمران در غرب اسفراین واقع شده است .



آثار سفالی پراکنده بر روی این تپه ، مبین دوره*های تاریخی اوایل اسلام است و سفال*های مطالعه شده به دست آمده از آن، اکثراً بدون لعاب و بعضاً از نوع لعابدار ساده اوایل دوره اسلامی است.

آیینه - بجنورد یکی دیگر از دیدنی های بجنورد را تالار آیینه این شهر تشکیل می دهد.



این تالار محل ستاد فرماندهی یار محمد خان بوده است و امروزه از دیدنی های منطقه به شمار می آید.


حمام قدیمی - جاجرم بنای حمام قدیمی در جاجرم واقع شده و قدمت آن به اواخر دوره تیموری برمی*گردد


این حمام تا چند دهه پیش نیز مورد استفاده بوده است. این حمام از سنگ و ساروج ساخته شده و دارای فضاهای مختلف هشت ضلعی برای رخت*کن، گرمخانه و خزینه، با پوشش*های گنبدی است.


زادگاه نوشیروان (فقت دژ) - اسفراین در شمال خاوری*اسفراین، روستای نوشیروان زادگاه سلطان انوشیروان واقع شده است.



در قسمت خاوری آن حصاری محکم که به نام «فقت دژ» معروف است، وجود دارد . بنای این محل را به قباد فیروز نسبت می*دهند. آثار خرابه*های آن در حال حاضر، بر روی تپه*ای که بین قریه نوشیروان و دنج قرار دارد ، به چشم می*خورد و بین اهالی آن منطقه به نام «علیقیچ نوشیروان» معروف است. آثار مکشوفه ناشی از حفاری*های انجام شده در این ناحیه به دوران*های قرون اولیه اسلامی و مغول تعلق دارند. از آن جمله می*توان به مجسمه بودا که جنس آن از مفرغ است و هم چنین به کاسه عودسوزی که با اشکال هندسی و خط کوفی تزیین شده ، اشاره نمود.



سد مهار - اسفراین این سد در سه کیلومتری جنوب خاوری*دهکده کلاته سنجر، در جنوب شهرستان اسفراین، بر روی رودخانه کال شور ـ که امروزه خشک شده است ـ احداث شده و اکنون تنها بقایای بخش میانی آن بر جای مانده و ظاهراً از آثار دوره ایلخانی ـ تیموری است


بند مهار سه دوره تاریخی ساسانی ، سلجوقی و مغول را در بردارد.

در مأخذ و منابع، از این بند ذکری به میان نیامده ؛ اما در تعدادی از اسناد و قباله*های محلی دوره تیموری و روایات افواهی بومی ، نام بانی آن را خواجه نجم الدین انصاری ذکر کرده*اند. این شخص همانی است که مقبره*اش در دهکده زیر آباد جوین است.دیواره سد به صورت مستقیم و در جهت شرقی ـ غربی بنا شده و در ساخت آن از سنگ*های قلوه*ای رودخانه، آجر و ملات آهک استفاده شده است. به نظر می**رسد که قدمت بخش سنگی سد بیش از قسمت آجری آن باشد و ظاهراً از آجر بعدها برای مرمت قسمت*های آسیب دیده استفاده شده است . در این تعمیرات، ردیف*های آجر که به صورت عمودی چیده شده*اند ، در میان بخش*های سنگی به کار رفته*اند . در حال حاضر ، دو ردیف از این آجرها دیده می*شود.نکته*ای که این سد را از دیگر سدهای قدیمی منطقه خراسان متمایز می*سازد ، احداث آن در میان دشت و بین تپه*های نسبتاً کم ارتفاع است ؛ در حالی که دیگر سدها در میان دره*های کم عرض و در میان کوه*ها احداث شده*اند. سد مهار اسفراین، به عنوان مخزنی برای ذخیره آب*های روان فصلی که از ارتفاعات سرازیر می*شده، کاربرد داشته است. در کنار سد، آثار ساختمان خرابه*ای از آجر مشهود است که احتمال دارد محل زندگی کسانی بوده که مسؤولیت نگهبانی و تقسیم آب بند را بر عهده داشته*اند. هم*چنین در قسمت شمالی و جنوبی سد، آثار نهرهایی قدیمی که وظیفه انتقال آب سد را بر عهده داشته*اند ،* دیده می*شود.
 تاریخی جرمگان بیرجند - بجنورد در جنوب شهر بجنورد آثار بسیاری از یک شهر تاریخی*نمایان است


این شهر به نام جرمگان یا جرمقان،* سرشناس بوده و یکی از شهرهای آباد و بزرگ خراسان به شمار می*رفته و به دست سپاهیان مغول به کلی ویران شده است.




غار کافر قلعه - شیروان این غار همان گونه که از اسمش پیداست ، غاری مسکونی است و در زمان*های گذشته از آن به عنوان پناه*گاه استفاده می*شده است


چون در اطراف آن آثاری از سنگ چین و دیوارهای سنگی به چشم می*خورد و در راستای این غار در پای کوه (جنوب غار) گورستان قدیمی کوچکی قرار دارد که مسکونی بودن آن را به اثبات می*رساند. غار کافر قلعه در ارتفاع 50 متری سطح دره در 5 کیلومتری جنوب باختری روستای گلیان در قسمت راست دره وسیعی که راه برزلی از آن می*گذرد واقع است و دهانه غار عمومی به سمت زمین و به صورت شکافی سنگی است که پس از 3 متر به کف غار و به منطقه تقریباً وسیعی به ابعاد 6 × 8 متر با ارتفاع 5/1 متر که انسان ناچار است خمیده راه برود. سابق بر این در قسمت مسدود شده چاهی به عمق 4 متر وجود داشته که به سمت خاور منتهی می*شد و دارای سالن*ها وفضاهای وسیعی بود و حتی اجناس عتیقه و کتاب*های خطی نیز از این غار به دست آمده است. نکته جالب توجه این که در مدت بازدید از این غار یک جمجمه انسان و یک تکه سنگ سیاه تراشیده شده به دست آمد. غار مذکور در صورت درست بودن روایت روستاییان غار جالبی خواهد بود ولی در غیر این صورت دیدنی و جالب نیست. در گلیان غار دیگری نیز وجود دارد که به علت وصل شدن فاضل آب منازل به غار غیر قابل بازدید است.روستای استخری (اسطرخی) شیروان هم دارای غاری کوچک اما دیدنی می*باشد که در کنار آبشار بلند روستا
کاروانسراي ديرگچين
اين کاروانسرادر جنوب ورامين قرار دارد و دژ و کاروانسرايي بسيار استوار است که به نام هاي دژ کردشير، دير الجص ، قصرالجص و دير گچين در منابع مختلف از آن ياد شده است. مطالعات مقدماتي صورت گرفته توسط محققين ، قدمت اين بنا را به دوره ساساني نسبت مي دهد ، ولي به احتمال زياد اين اثر از سابقه طولاني تري برخوردار است. ديرگچين ، در دوره صفويه به صورت اساسي تجديد بنا شد و آنچه امروز برجاست، بنايي صفوي را نمايان مي سازد.

اين دير بر سر يکي از راه هاي اصلي ري به قم ، تا اواسط دوره قاجار مورد استفاده بود. دور تا دور حياط مرکزي 40 اتاق براي مسافران وجود داشت. در اين کاروانسرا آسياب ، مسجد و ساختمان هشت ضلعي براي اقامت خواص در چهار گوش بنا موجود بود.


کاروانسراي رباط کريم
کاروانسراي فتحعلي شاهي رباط کريمدر مسير جاده تهران – ساوهقرار گرفته و به سبک دو ايواني است. ورودي کاروانسرا از ايوان غربي است. ايوان شرقي به عنوان شاه نشين کاربرد داشت. اين کاروانسرا داراي يک حياط مرکزي با اتاق هايي ايوان دار است که دور تا دور اين حياط احداث شده اند. در پشت اتاق ها سالن هاي طولاني به عنوان بارانداز تعبيه شده که دسترسي به آنها از طريق ورودي هايي که چهار کنج حياط قرار دارد، ميّسر است. مصالح به کار رفته در اين بنا سنگ ، آجر ، ملات گل و گچ است و تنها تزئينات کاروانسرا آجرکاري است.

کاروانسراي رباط کريم داراي دو کتيبه است که روي يکي از آنها تاريخ 1240 هـ . ق و نام باني «آقا کمال» حک شده است.

کاروانسراي شاه عباسي کرج
کاروانسراي شاه عباسي کرجدر شاهراه ارتباطي شرق به غرب ايران در دوران باستان ، يعني خراسان به قزوين قرار دارد. اين بنا متعلق به دوران صفوي است و به سبک چهار ايواني ساخته شده ؛ مساحت کل بنا 3000 متر مربع و مساحت حياط مرکزي 900 متر مربع است. ورودي کاروانسرا از ايوان شمالي است. دور تا دور حياط مرکزي آن 21 حجره ايواندار براي استراحت مسافرين تعبيه گرديده؛ همچنين 5 بارانداز براي نگهداري کالا و استقرار همراهان و نگهبانان کاروان ها طراحي شده است.

کاروانسراي شاه عباسي در طول حيات خود کاربري هاي متنوعي داشت؛ ابتدا به عنوان پناهگاه براي استراحت کاروانيان و حيوانات آنها به کار مي رفت و در اوايل دوره قاجار به عنوان اردوگاه نظامي استفاده مي شد. در اواخر دوره قاجار هم با تغييرات و تعميراتي که در بنا به وجود آمد به عنوان اولين مدرسه برزگران ايران مورد بهره برداري قرار گرفت. در دوران پهلوي با انتقال مدرسه برزگران به محل دانشکده کشاورزي فعلي ، بنا به عنوان انبار غله اداره کشاورزي کرج مورد استفاده قرار گرفت.

با تأسيس اداره ميراث فرهنگي کرج و استقرار آن در محل کاروانسرا ، عمليات حفاظت و مرمت بنا آغاز شد و انبار غله به جاي ديگري انتقال يافت.

کاروانسراي عين الرشيد
اين کاروانسرادر 152 کيلومتري جنوب شرقي تهران ، در محدوده پارک ملي کوير مرکزي ايران ، بر سر راه کاروان روي اصفهان به فرح آباد ساري قرار دارد.

کاروانسراي عين الرشيد داراي نقشه مربع شکل به صورت چهار ايواني ، شامل يک حياط مرکزي با چهار ايوان و اتاق هايي در اطراف آنها است. در چهارگوشه ي بنا چهار برج مدور و حد فاصل برج ها در جهات شمالي ، جنوبي و غربي داراي يک نيم برج است. کاروانسرا داراي دو ورودي در جهات شرقي و غربي است. ورودي اصلي بنا در شرق قرار دارد و داراي سردري رفيع با تزيينات آجري و کاشي است.

در داخل بنا 22 حجره در چهار گوشه حياط مرکزي مشاهده مي شود. مصالح کاروانسرا آجر ، سنگ و گچ ، و نماي داخلي و خارجي آن از آجر و سکوسازي اطراف ، از قلوه سنگ هاي آذرين است.

تزيينات بنا شامل آجرکاري ، کاشيکاري و تلفيقي از آجر و کاشي است که سر در ورودي را نيز تزيين نموده است. بقاياي يک آب انبار در مجاورت بنا به چشم مي خورد.

کاروانسراي قصر بهرام
اين کاروانسرادر فاصله 3 کيلومتري شمال شرقي کاروانسراي عين الرشيد و در 154 کيلومتري تهران قرار دارد. بناي کاروانسرا از دوران صفوي به جاي مانده و به نام عباس آباد نيز شهرت دارد.

نقشه اين کاروانسرا به صورت چهار ايواني است و اتاق ها در اطراف حياط مرکزي و اصطبل ها در پشت آن قرار دارند . در چهار گوشه بنا نيز چهار برج بزرگ و در حد فاصل آنها دو نيم برج با پلان 16 وجهي به چشم مي خورد . ورودي هاي کاروانسرا در دو سمت شمالي و جنوبي با سردري بزرگ است.

حياط مرکزي به صورت هشت ضلعي با 24 اتاق در اطراف است. اتاق بزرگ معروف به شاه نشين ، برخلاف ديگر قسمت ها در دو طبقه بنا گرديده است. در مرکز حياط حوض آبي قرار دارد که امتداد آن از طريق آبراهه ي سنگي به سمت جنوب تا 5/7 کيلومتري بنا به چشمه اي به نام «چشمه سياه» کشيده شده است.

کاروانسراي ينگه امام
در روستاي ينگه امام به فاصله 100 متري جاده کرج – قزوين، کاروانسراي شاه عباسي ينگه امام قرار دارد. طرح کلي کاروانسرا مستطيل شکل است. از چهار ضلع کاروانسرا تنها ضلع شرقي وضعيت اصلي خود را حفظ کرده و مي توان گفت نماي اصلي کاروانسرا در اين سو قرار داشت.

داخل کاروانسرا حياط وسيعي وجود دارد که با صُفـّه ( ايوان ) هايي در چهار گوشه بنا ، به هشت ضلعي تبديل شده و چنان مي نمايد که در بناي آن از طرح مساجد يا مدارس چهار ايواني پيروي شده باشد .

از داخل کاروانسرا ، نماي جنوبي ، سر در ورودي را که طاق قسمت جلوي آن فرو ريخته ، نشان مي دهد . در هر سوي سر در ، سه صفه يا ايوان و فضاهايي در پشت آنها قرار دارد.

نکته ي جالب ، به کار بردن آجرهاي تراش دار در نبش اغلب جرزها است که به صورت هلال در آمده و جرزها جلوه اي جالب تر يافته اند.
[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 18:21 ] [ اطلس ایران وجهان ]
برج و باروي قديمي يزد

براساس کهن ترين اسناد در باره حصار يزد مي توان گفت که حصار گرد اين شهر، توسط "ابويعقوب اسحاق ديلمي"، "ابو مسعود بدر بهشتي"، "ابو جعفر (کيانرسو)" و "ابو يوسف"، چهار سرهنگ از اعضاي حکومت "امير عضدالدين علاء الدوله ابو جعفر کاکويه"، در سال 432هـ. ق ساخته شد.

همچنين در اين زمينه مي توان از چهار دروازه به نام هاي "دروازه قطريان (دروازه شاهي)"، "دروازه کوشک نو"، دروازه مهريجرد (مهريز)" و "دروازه کيا (حظيره)" در يزد ياد کرد.

با جاري شدن سيل عظيمي در سال 673 هـ. ق، قسمت هاي بسياري از شهر از جمله حصار آن خراب شد. هنگامي که "اتابک يوسف شاه بن طغيان (طغي شاه)" به سلطنت يزد رسيد (سال هاي 714 . 658 هـ. ق)، به مرمت حصر ويران شده پرداخت و آن را باز سازي کرد. "مبارزالدين" در سال 747 هـ. ق تعدادي از محلات خارج شهر را جزء محدوده شهر کرد و از دروازه "قطريان (دروازه شاهي)" تا دروازه "مادر امير" باروي نوکشيد و خندق حفر کرد. حصار جديد داراي هفت دروازه شد: مهريجرد، قطرين، ايلچي خانه، کوشک نو، مادر امير، سعادت و نو، او همچنين برج هاي متعدد ديگري ايجاد کرد و طبق مندرجات کتاب "تاريخ يزد"، در دوران حکومت او، مساحت شهر به بيش از دو برابر تصرفات "محمد بن مظفر" افزايش يافت.

امروزه از حصار يزد و برج هاي گسيخته و متصل به آن که در عهد "جامع جعفري" تعداد نود برج بود و هر برج، بيست مستحفظ داشت، قسمت هايي به شرح ذيل باقي مانده است:

1- قسمتي از ديوار و برج هاي محله "لب خندق".

2- قسمتي از برج ها و حصار مقابل مقبره "سيد گل سرخ،.

3- قسمتي از ديوار و برج دروازه "مهريز"، در ابتداي بازارهاي "خان"، "افشار" و "صدري".

4- ديوار و برج هاي دروازه "شاهي".

5- ديوار و برج هاي "شازده فاضل".

6- قسمتي از ديوار حصار و برج نزديک باغ "گندم".

7- ديوار برج هاي حدود "فهادان" و "مالمير".

8- ديوار و برج هاي واقع در خيابان "فرمانداري".

برج ارجنان

اين برج در روستاي "ارجنان"، در بيست کيلومتري جنوب غربي شهرستان اردکان واقع و از برج هاي دوره قاجاري است. ارتفاع اين برج هشت متر و ساختمان آن از ارتفاع سه متري شروع شده و داراي سه اتاقک است. اين برج در سمت شمال جاده و رو به روي رباط "ارجنان" قرار دارد. در گذشته که اين روستا در کنار جاده يزد- نايين قرار داشت، اين برج از رونق بسيار برخوردار بود و کاروانسراي مجاور آن محل استراحت رهگذران بود. ولي اکنون به علت دور افتادن روستا از جاده اصلي، کل روستا و محدثات آن به صورت مترو که در آمده است.

برج پاگنده

اين برج از مجموعه آبادي هاي روستاي "ميرزا حکيم"- از کلانتران شهريزد، معزول شده به سال 1046 هـ. ق- شهرستان اردکان است.

برج پاگنده با قطر تقريبي نه متر و نماي ساده آجري و کنگره هايي برلبه بام، در دو طبقه ساخته شده است. در طبقه اول، صفه اي با پوشش طاق و تويزه بنا شده است. هر چند پوسته بيروني برج تماماً از آجر است، ليکن در قسمت هاي داخلي از خشت و اندود کاهگل استفاده شده است.

برج خواجه نعمت

برج خواجه نعمت يا "ديوار خواجه نصير" مجاور بقاياي حصار قديمي روستاي عقدا از توابع شهرستان اردکان قرار دارد.

اين برج ساختماني سه طبقه از مصالح خشت و گل يا به کارگيري آجر فرش در بام، شرفي بام، پوشش چليپايي سقف غرفه هاي داخلي و کف است. هر سه طبقه بنا در فاصله هاي يک متري، داراي روزنه هاي ديده باني و تيرکش است. ورودي اصلي بنا در ضلع شرقي و در ارتفاع چهار متري زمين قرار دارد.

داخل برج، حياطي مربع شکل و غرفه هايي در اطراف آن دارد و پوشش سقف غرفه ها به صورت طاق و تويزه و بعضاً از اندود کاهگل پوشيده شده و با گچ سفيد کاري شده است. در کف طبقات در قسمت مشرف به حياط، در بعضي از قسمت ها اثراتي از شبکه آجي بر جاي مانده است.

[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 17:27 ] [ اطلس ایران وجهان ]
كاروانسرا ها

كاروانسراي افضل : كاروانسراي افضل در ضلع غربي خيابان طالقاني که در دوره قاجاريه ساخته شده در گذشته مركز توزيع غله بوده است . اين كاروانسرا به سبك معماري سنتي بصورت دوره ساز بنا شده و شامل يك طبقه يا شبستان (زير زمين) مي باشد . مساحت كل بنا 1000 متر مربع و بخش آجري نوساز در ضلع جنوبي 350 متر است . كاروانسراي افضل يكي از سالم ترين كاروانسراهاي شوشتر بوده و تا حد زيادي از دخل و تصرفات مصون مانده است . سرای افضل ، متعلق به خاندان افضل بوده است . کاروانسرا تا دوره پهلوی دوم به کار خود ادامه می داد اما به مرور زمان نقش تجاری خود را با توسعه راهها ، گسترش و پیشرفت حمل و نقل و رونق اهواز به عنوان مرکز استان از دست داد . این مکان بعدها به عنوان انبار استفاده شد و در سالهای اخیر متروک مانده است . این مکان از جهت امکانات فضایی و موقعیت مکانی آن در بافت و نزدیکی آن به بازار شهر در شرایط مطلوبی بسر می برد . پلان معماری داخل کاروانسرا نیز شامل زیرزمین ، همکف و نیم طبقه است . اتاق های همکف بر روی سکویی به ارتفاع 50 تا 70 سانتیمتر قرار دارند . بر بالای پنجره های زیر زمین از سنگ یک تکه تزئین شده استفاده می شود . استفاده ایوان و تارمه در این بنا بسیار معمول می باشد و در معماری تمام کاوانسرا ها از این ستون استفاده شده است . كاروانسراي افضل به شماره 7940 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .

كاروانسرای دهدز : كاروانسرای دهدز در شهر دهدز از توابع شهرستان ایذه در استان خوزستان ، واقع شده و دارای نما و معماری بسیار زیبا و متعلق به دوره ایلخانی است .
 

كاروانسرا و ساباط المعين التجار اهواز : اين كاروانسرا كنارپل سفيد و در بافت قديمي اهواز قرار گرفته است و در زماني كه كار كشتيراني تجاري در رود كارون از خرمشهر به اهواز و بالعكس رونق يافته ، شخصي به نام معين التجار اين كاروانسرا و ساباط را بنا نمود . ناصرالدين شاه قاجار در سال 1306 هجري قمري به منظور پيشرفت كار بازرگاني ، كارون جنوبي را كه از اهواز تا به دريا راه داشت براي كشتي راني بيگانگان آزاد ساخت . برادران لينچ كه بازرگاناني انگليسي بودند جزو نخستين كساني هستند كه كشتي هاي تجاري خويش را در قسمت جنوبي كارون به كارون به كار انداختند و در اين منطقه كه دهكده اي بيش نبود و قومي از اعراب به نام كعبيان در آن مي زيستند ، مكان هايي براي اسكان كاركنان و غلامان خود ساختند . غلامان هندي با دستارهايي بر سر و لكاته هايي پيچيده به دور كمر ، با جثه اي نحيف و پاهاي برهنه ، صندوق ها و بسته هاي كشتي اربابان خود را بر كمرگاه سنگي ساحل بندر ناصري مي نشاندند تا بازرگانان شوشتري ، دزفولي ، اصفهاني و تجار ديگر شهرها كه هر كدام خانه يا كوشكي در آن منطقه پر رونق تجاري براي خود فراهم كرده بودند ، آن كالا را بخرند و متاع خود را اگر انگليسي ها خريدار باشند ، بفروش برسانند .
با ورود كشتي ها برادران لينچ به كارون ، بازار تجارت و داد و ستد خارجي آنقدر رونق گرفت كه شخصي به نام حاج معين التجار بازار و كاروانسرا در اين منطقه بنا ساخت و براي حمل كالاي كشتي در سوي كمره سنگي بندر ناصري خط آهن نصب كرد و يك واگن بر روي آن به راه انداخت .
کاروانسراهای دزفول : آثار ویرانه چند کاروانسرا در شهر دزفول وجود دارند که متعلق به دوره صفویه اند . کاروانسراهای افضل و قندی از جمله کاروانسراهایشهر دزفول هستند که مورد استفاده پیشه وران ، انبارداران و بازرگانان دزفول اند .

 

تاريخچه:
سراي معين التجار يکي از بناهاي دوره قاجار مي باشدکه توسط حاج محمد تقي معين التجار بوشهري و با همکاري  محمد حسن خان سعد الدوله ساخته شده است و به شماره ثبت 2158 مورخ 20/8/77 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .
سراي معين التجار داراي يک راسته بازار بوده است که اين مجموعه در قديم تا پشت بيمارستان جندي شاپور وسعت داشته و يک مکان تجاري به حساب مي آمده تا اينکه در سال 1313 با ساختن پل، بازارنصف شد و رونق اصلي بازار و داد و ستد نيز در قسمت سرا همچنان ادامه داشته است. به گفته يکي از کارکنان قديمي بانک ملي اهواز اولين بانک ملي در خوزستان در سال 1307 در سراي معين التجار تاسيس شد و تا سال 1332 در اين مکان فعاليت داشته است . با تخليه اين محل جنبه اداري از اينجا برچيده شد . بعد ازبانک اين مکان تبديل به گمرک مي شود. در سال 1332 کشتي هاي تجاري به اينجا مي آمدند و بارهاي خود را در سراي معين التجار تخليه مي کردند.در اين اواخر از سراي معين التجار به صورت غرفه ، غرفه و يا به عنوان انبار از آن استفاده مي کردند.
در سال 74 به علت آتش سوزي قسمت اعظم آن از بين رفت و بيشتر ستونهاي آن و سقف متوجه آسيب قرار گرفت. آنچه مسلم است اينکه سراي معين التجار واقع در پشت راسته بازار و کنار رود کارون يکي از بناهاي دوره قاجار بوده که بيشتر جنبه اقتصادي داشته است و رونق خاصي به بازار مي داده است .
عمده مصالح به کار رفته در اين بنا آجر، تير چوب جهت اجراي سقفها و ستونهاي آجري ، وشفته آهک جهت اجراي پي ها و گچ و خاک جهت گيرايي مي باشد .
در حال حاضر مراحل انتهایی مرمت آن در دست اقدام می باشد
پل ها
در ايران و بالاخص استان خوزستان ، پل بندها (شادروان) نيز همچون پل نقش حياتي ايفا كرده‌اند . پل‌بندهايي كه هخامنشيان بر تنگه‌ها و رودها بستند مانند بند سيوند كه گمان مي‌رود از دوران كوروش بزرگ باشد ، به همان اندازه نقش پل را ايفا كرده‌اند . مهم‌ترين نمونه‌هاي اين پل بند ، "شادروان" در شوشتر واقع است . پل شادوران در شوشتر مهم‌ترين نمونه و پل‌هاي خواجه و "الله‌وردي خان" نيز زيباترين نوع از اين پل‌ها محسوب مي‌شوند. اگرچه اثري از ساختمان‌ سالم پلي مربوط به دوران پيش از هخامنشيان پيدا نشده اما از پژوهش‌هاي باستان‌شناسان بر مي‌آيد كه در دو منطقه پل‌هايي پيش از اين دوره پل وجود داشته است . الواح به دست آمده از شوش مربوط به تمدن ايلام الواح بابل مربوط به تمدن‌هاي بين‌النهرين و نشانه‌هايي از دوره مادها گواه از آن دارد كه بر رودخانه كرخه و رودخانه‌هايي ديگر بنا شده است . براي ساخت پل روش‌هاي مختلفي در دوران باستان وجود داشته كه مطالعات درباره آن بسيار جالب است اما در زمين‌هاي سست پل‌هايي كه از زمان‌هاي پيش به جا مانده و بيشتر آنهايي هستند كه روي بستر سنگي رودخانه‌ها بنا شده‌اند كه پل ساساني دزفول كه روي مرج(زميني با كناره‌هاي سخت بلند) و شادروان شوشتر كه روي ماسه سنگ ساخته شده از آن جمله مسحوب مي‌شوند . اما پراكندگي پل‌هاي زمان ساسانيان به ويژه در غرب و جنوب‌غربي ايران قابل توجه است . بدون ترديد پل بند شادورن شوشتر از نمونه‌هاي بارز معماري پل‌سازي در اين دوران محسوب مي‌شود . از ديگر پل‌هاي دوره ساساني موجود در خوزستان مي‌توان به پل‌ بندهاي "ميزان" ، "گرگر" ، "نفس‌كش" و "شادروان" در شوشتر ، "پل‌بندهاي "بالارود" ، "اسيوكله" و پل‌هاي كرخه ، "اوسور" و "دزفول" پل بند "حميديه" در اهواز ، پل بند "ايذج" و پل‌هاي "سوسن"، "جوي‌بياره"، "منجنيق" و "شالو" ، "نزديك" ايذه ، پل "سفلي" خيرآبد در غرب روستاي علي چنگوئي و پل علياي خيرآباد در روستايي به همين نام در بهبهان اشاره كرد .
قلعه ها
قلعه شوش : در سال 1897 ميلادي "ژان ماري ژاك دومورگان" براي تحقيق و اكتشاف به شوش آمد و دولت فرانسه را متقاعد كرد محلي امن و مناسب براي هيات باستان شناسي فرانسه در شوش ايجاد كند . به همين منظور بلندترين نقطه تپه هاي شوش يعني اكروپل براي اين منظور انتخاب و قلعه اي با يك طرح قرون وسطايي اروپا بر فراز آن ساخته شد . ساختمان اين قلعه كه با نظارت حاج مصطفي دزفولي وبا مصالح محلي از جمله خشت بنا شد ، تا سال 1912 ميلادي به انجام رسيد .قلعه باستاني شوش از مصالح تپه باستاني شوش توسط باستان‌شناسان فرانسوي ساخته شده در ساختار اين بنا ، آجر كتيبه‌هايي از كليه آثار باستاني در شهر شوش از جمله چغازنبيل ديده مي‌شود . اين قلعه بسيار زيبا يكي از منحصر به فردترين آثار تاريخي در ايران است كه با هنر‌مندي تمام روي تپه باستاني شوش و در كنار كاخ آكروپل ساخته شده است . پلان قلعه ذوزنقه شكل است كه قاعده كوچك آن در سمت شمال واقع شده است . دور تا دور آن را راهرويي احاطه كرده ورديف اتاقهايي به سمت حياط ، برگرد آن قرار گرفته اند . بنا بر این گزارش ، قلعه آكروپل يا شوش روى بلندترين نقطه شهر شوش بنا شده و شباهت بسيار زيادى به زندان باستيل فرانسه دارد . اين قلعه با استفاده از آجرهاى به دست آمده از كاخ داريوش و تعدادى از آجرهاى منقوش به خط ميخى چغازنبيل ، به دست استادان دزفولى بنا شده است . تقسیم بندی کلی قلعه با دو حیاط و فضاهای پیرامون این حیاط شکل می¬گیرد . قلعه دارای سه ورودی است که یکی از آنها در حال حاضر مسدود می¬باشد .
 
قلعه سلاسل شوشتر : قلعه سلاسل كه در اثر جنگهاي متمادي و حوادثي چون سيل و زلزله بكلي ويران شده است در خيابان شريعتي دربخش غربي شهر روي يك بلندي مشرف بر رودخانه شطيط در مركز تقسيم آب مجموعه آبشارهاي شوشتر قرار دارد . قلعه سلاسل دژي است بسيار بزرگ داراي حياط ها ، سربازخانه ها، طويله ها ، حمام ها ، شبستان ها ، برج ها ، باغچه ها ، قورخانه ، نقاره خانه ، آشپزخانه ، قاپي هاي متعدد و حوض هاي بزرگ ، حصار و خندق كه اكنون بيشتر آن ويران و ساختمانها بر هم ريخته شده است . شكل قلعه بيضي غير منظم و جايش بسيار با صفا روي قطعه سنگي مشرف بر رود كارون واقع شده است . در درون قلعه فضاهای مختلفی قرار داشته و اکنون شواهدی از این گونه فضاها از جمله دروازه¬ها ، شوادون¬ها ، بقایایی از ساختمان¬ها و حوضچه¬ها و تنبوشه¬های سفالی انتقال آب و باغچه¬ها و ... موجود است . قلعه دارای استحکامات عالی و چندین طبقه بوده که دارای ابعاد گوناگون بوده و در ساخت آنها از ماسه سنگ ، آجر و ساروج و خشت استفاده شده و حیاطهای متعدد قلعه بوسیله قلوه سنگ فرش شده بود که اکنون بقایای از آنها نیز موجود است . شواهد نشان مي‌دهد كه زندگي بطور مداوم از دوران ساساني تا دوران معاصر در اين قلعه جريان داشته‌است اما متون تاريخي آن را به دوران هخامنشي نسبت مي‌دهند . طبق اسناد تاریخی قلعه سلاسل دولت نشین بوده که بصورت محصور در دل خود فضاهای مختلفی را جای داده است . با توجه به موقعیت قرارگیری و وجود منابع آبی در آن ، محلی مناسب برای مقاومت در برابر هجوم دشمنان بوده است . برخی می¬گویند در قرن چهارم هجری شخصی بنام سلاسل اقدام به مرمت این کهندژ نموده است و نام او بر قلعه ماندگار شده است. این بنای تاریخی که به شماره 1117 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
 

قلعه شاداب

 

قلعه شاداب در 40 كيلومتري شمال شهرستان دزفول در دهستان شهيون با ارتفاع 700 الي 800 متر از سطح درياواقع گردیده است. از ضلغ غربي مشرف به درياچه سد دز و از شمال به روستاهاي اسلام آباد، پامنار و از جنوب به رودخانه دز و از شرق به روستاهاي بيشه بزان منتهي مي گردد.

اين قلعه با دارا بودن حدود 10 كيلومتر طول و 4 كيلومتر عرض يكي از بزرگترين قلعه هاي طبيعي ايران ميباشد.  ديواره هاي آن در دوره چهارم زمين شناسي و به سبب ريزش يكپارچه و عمودي ديواره هاي بنا و همچنين فرسايش ناشي از طغيان رودخانه به وجود آمده است. در دوره ساسانيان و قبل از آن به نامهاي "دژ انوشبرد" يا "گيلي گردا " و يا " دژ فراموشي " معروف بوده و در آن آثاري شامل آسياب بادي ، حوض آب انبار  و غارهايي كه جهت زندگي و يا انبار غلات و مواد غذايي منطقه بوده وجود داشته است .این قلعه دارای جاذبه های متنوع تاريخي ،طبيعي ،ورزشي و ...  میباشد .

 

قلعه سروستان

 

قلعه سروستان در شهرستان  باغملک و در بخش مرکزی بین کوههای " منگشت" و در نزدیکی "دره زیکی" و "زرگه" قرار دارد.

آثار باقیمانده از قلعه که افراد محلی آن را مربوط به دوره اسماعیلیان می دانند چندان چشمگیر نیست ولی آنجه این منطقه را علاوه بر چشم اندازهای طبیعی (باغات فراوان، کوه و...) و فرهنگی (عشایر، آداب و رسوم و...) خاص نموده است وجود سروهای هزاران ساله است  که شکوهی خاص به منطقه بخشیده است. این منطقه خصوصاً با بهره برداری از جاده جدید باغملک به امامزاده عبداله از مناطق بسیار مستعد در امر گردشگری محسوب می گردد.

 

[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 16:11 ] [ اطلس ایران وجهان ]
ها Minimize

پل محرابی (زرنج) : این پل در 24 كیلوتری كركویه و 18 كیلومتری زرنج از توابع شهرستان زاهدان واقع بوده و امروزه به صورت ویرانه‌ای در آمده و در میان جنگل انبوهی از درختان گز محصور شده است . این پل از آجر ساخته شده و قدمت آن از مناره قاسم آباد ـ مربوط به قرن 6 ق. بیشتر به نظر می‌رسد . پل مزبور دارای دو دهانه به عرض 96/3 متر است كه با پایه‌ای به عرض 40/3 متر از یكدیگر جدا شده است . در ساختمان پل بیش از حد مصالح ساختمانی به كار رفته و در نتیجه ، زیبایی ، قربانی استحكام بیش تر آن شده است .

تخته پل زاهدان : تخته پل با پل محرابی در 24 كیلومتری كركویه و 18 كیلومتری زرنج واقع است . آثار این پل با جنگل انبوه گز محصور شده و در ناحیه زرخیزی به شكل درهم شكسته كنونی به جای مانده است . این پل آجری است و قدمت آن از مناره قاسم آباد بیش تر به نظر می‌رسد . در ساختمان پل بیش از حد مصالح ساختمانی به كار رفته در نتیجه زیبایی پل قربانی استحكام بیشتر آن شده است .

کاروانسراها Minimize
كاروانسرای رباط شورگز زاهدان : كاروانسرای رباط شورگز کاروانسرا در جاده زاهدان به نصرت آباد واقع شده است و قدمت آن به دوره سلجوقی و صفوی می رسد .
قلعه ها Minimize

قلعه چهل دختران : در بالای دره سوخته و در کف عریض هامون جنوب غربی در نیکشهر ، ویرانه ای از ساختمان مشهور به چهل دختر قرار دارد .

قلعه تیمور : این قلعه در جنوب غربی زاهدان کهنه و در بخش پشت آب زابل واقع شده است و به دوره های مغول و صفویه مربوط است .

قلعه سه کوهه : در روستای سه کوهه حدود 30 کیلومتری جنوب شهر زابل بر روی تپه ای طبیعی قلعه ای عظیم و زیبا خودنمایی می کند . در مورد وجه تسمیه سه کوهه برخی ریشه آن را بر گرفته از حکومت سکایی ها در منطقه می دانند . ولی آنچه بیشتر مورد قبول است اینکه سه کوهه برگفته از سه قلعه بلند و مرتفع در روستای مذکور است که یکی قلعه کهنه و دوتای دیگر برج فلک سر و ارگ قدیم سه کوهه می باشند که از دور دست در دشت هموار سیستان به صورت سه نقطه مرتفع و سه کوه نزدیک به هم مشاهده می شوند . سه کوهه یکی از قلعه های معروف سیستان می باشد که در دوران افشاریه تا اواخر دوران ناصرالدین شاه قاجار آباد و معمور بوده و به عنوان اخرین کرسی نشین سیستان در متون به ثبت رسیده است .
بنیانگذاران آن "خاندان سربندی" بوده اند که در فرآیند مهاجرت در دوره نادرشاه وارد سیستان می شوند . اوج حیات سیاسی و نظامی این قلعه مربوط به زمان ناصرالدین شاه قاجار است . به گونه ای که در جریان تکاپوهای استعماری دولت انگلستان و جداسازی بخش هایی از ایران نقش بازدارنده مهمی را ایفا نموده و در لشکر کشی به هرات نقش فعالی را عهده دار بوده است . سردار علیخان سربندی اولین کسی بود که به حکومت مرکزی دولت ایران گردن نهاد و پرچم ایران را در سال 1852میلادی -1231 هـ ش بر فراز قلعه سه کوهه بر افراشت . حاکم قلعه در زمان افشاریه ( میر قنبرخان) بوده و پس از وی به ترتیب پسرش "میر کوچک خان" نوه اش " محمدرضا خان" و بالاخره فرزند شخص اخیر "میرخان" به حکومت می رسد . میرخان نیز دارای پنج فرزند بنامهای محمدرضا خان ، علیخان ، شاه نوازخان ، سردار خان و محمدخان بوده است . محمدرضا خان " حاکم وقت " دارای هفت پسر " پسر ارشد لطف علیخان " بوده که پس از لطف علیخان " علیخان " حاکم قلعه می گردد .... ادامه مطلب

[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 16:10 ] [ اطلس ایران وجهان ]

قلعه پرتغالي ها در جزيره هرمز : اين قلعه در ضلع شمالي جزيره قرار دارد و به فرمان آلفونسوآلبركرك، دريانورد پرتغالي در سال 1507 ميلادي به شكل چند ضلعي نامنظم احداث شده است . ساختمان قلعه بسيار محكم و ديوارهايي به قطر 3/5 متر با چند برج به ارتفاع 12 متر دارد . در زمان شاه عباس كه به استعمار پرتغالي هاي در ايران خاتمه داده شد اين قلعه نيز به دست امام قلي خان از سرداران شاه عباس ، فتح گرديد. چند لوله زنگ زده از توپهايي كه در قلعه ها استفاده مي شده است ، هنوز وجود دارد . قلعه به شكل چندضلعي نامنظم با ساختماني بسيار مستحكم است . تأسيسات آن شامل انبارهاي تسليحات ، آب انبار ، كليسا و اتاق هايي با سقف هلالي است .

قلعه پرتغالي هاي قشم : اين قلعه قديمي در انتهاي شمال شرقي جزيره قشم واقع شده و در سال 1030 ه.ق به دستور پادشاه اسپانيا ساخته شده است . دو حصار و چهار برج ديده باني و خندق دارد و مصالح آن سنگ هاي مرجاني و ملات ساروج است . آب مصرفي قلعه ازطريق آب باران و آب چاه تأمين مي شده كه توسط كانالي زيرزميني در بركه ها و حوض هاي قلعه جمع مي گرديده است . اين قلعه همزمان با قلعه هرمز توسط لشكريان شاه عباس صفوي از چنگ نيروهاي اشغال گر خارجي آزاد شد .

قلعه تاريخي حاجي آباد : اين قلعه در ورودي شهر حاجي آباد قرار دارد و قدمت آن به دوران ايلخانان ، تيموريان و صفويه مي رسد و احتمالاً در دورة صفويه نيز از آن استفاده مي شده است .

قلعه خمیر : در نزدیکی بندر خمیر به سبک قلعه های اروپایی ساخته شده و یک قرن قدمت دارد .

قلعه سيريك : قلعه تاریخی سيريك در بخش سيريك واقع شده و به نام كلات ميرحاجي نيز معروف است. اين قلعه ، اميرنشين بوده و در قرن هشتم تا دهم هجري استفاده مي شده و در آن سكونت داشته اند .

قلعه شاداب : اين قلعه در 68 كيلومتري جنوب غربي ميناب و بر فراز صخره هايي بلند در روستاي كنارجو قرار دارد . از اين قلعه سفال هاي رنگارنگي مربوط به قرون متأخر اسلامي به دست آمده و به نظر مي رسد از قرن نهم تا يازدهم هجري مورد استفاده قرار بوده است .

قلعه كردر : قلعه كردر يا كلات نادرشاهي در ميان نخلستان بزرگي در 13 كيلومتري جنوب ميناب قرار دارد. اين قلعه چندين برج دارد كه در بدنه هركدام از برج ها سوراخ هايي براي نشانه گيري و نظارت بر محيط اطراف وجود دارد .

قلعه گرازو : اين بناي تاريخي در روستاي گرازوئيه قرار داشته كه هم اكنون به صورت مخروبه اي برجا مانده است .

قلعه گوربند : قلعه گوربند در روستاي گوربند حدود 30 كيلومتري ميناب واقع شده و اكنون اطراف آن را اراضي و خانه هاي روستايي فرا گرفته است . اين قلعه چهار برج ديده باني داشته كه در حال حاضر تخريب شده است .

قلعه لارك : يكي ديگر از قلعه هاي مربوط به دوران تسلط پرتغالي ها بر جزيرة قشم است كه براي سازماندهي و حمايت از نيروهاي نظامي ساخته شده است . اين مكان نيز در دوره شاه عباس صفوی توسط امامقلي خان آزاد شد .

قلعه لافت : در انتهاي تپه اي كه روستاي لافت در آن قرار دارد ، قلعه اي است كه اهالي به آن قلعه نادري هم مي گويند . اين قلعه مربع شكل است و چهار برج دارد .

قلعه لشتان : این قلعه در شش کیلومتری شرق بندرلنگه قرار گرفته و تاریخ بنای آن سال 904 هجری قمری است . با توجه به تاریخ مذکور ، گروهی معتقدند که ساخت این بنا به زمان سلطه و قدرت پرتغالی ها بر خلیج فارس مربوط است . جمعی نیز عقیده دارند ، این قلعه در عهد هخامنشی احداث شده و بیش از 2000 سال قدمت دارد . در حال حاضر ، بجز حصار بند و آثار مخروبه روی دیوارها ، اثر دیگری از ساختمان قلعه باقی نمانده است . در داخل قلعه لشتان ، چندین قبرستان ، ده ها برکه آب و انبار آذوقه و آثار فراوان دیگری به جای مانده است .

قلعه هزاره (بی بی مینو ) : تنها بنای تاریخی شهر میناب ، قلعه ای موسوم به قلعه هزاره است . مردم بومی این قلعه را بی بی مینو می نامند و معتقدند که در روزگاران گذشته دو خواهر به نام های بی بی مینو و بی بی نازنین این شهر را بنا کرده اند . گویا در گذشته دو قلعه وجود داشته که یکی از قلاع ویران شده و تنها قلعه باقی مانده ، به نام قلعه هزاره یا قلعه بی بی مینو شهرت یافته است . این قلعه تا اواخر دوره قاجار مرکز حکومت محلی بود و در اطراف آن ، خندقی کنده شده بود . در آن زمان همیشه 100 سرباز مسلح در قلعه مستقر بوده و نگهبانی می داده اند . در حال حاضر ، از این قلعه مخروبه ای باقی مانده است .

کاروانسراى گاگلکى : کاروانسرای گاگُلَکی در سر راه ارتباتی شهرستان لار ، شهرستان بستک به شهرستان بندر لنگه واقع شده ‌است . این کاروانسرا در سر راه قافله رو (مالرو) واقع بوده ، هم اکنون در کناره جاده اتومبیل واقع شده‌ است . کاروانسرا دارای ساختاری متشکل از گِل ، گچ و آجر ودر بعضی از قسمت‌های پایه دیوارها ساروج نیز به کار رفته ‌است . کاروانسرا بصورت دو ایوانی ساخته شده بوده و از نظر قدمت به دوره صفویه می‌رسد . متأسفانه قسمت عمده کاروانسرا ویران شده ‌است ، منتها آثار آن نشان دهنده جنب وجوش کاروانیانی است که در دوران بسیار دور از این نقاط آباد می‌گذشته‌اند و به سیر و سفر خود به سوی شهرهای شمال کشور ادامه می‌داده‌اند . گویند در کنار باراندازها چندین شبستان حجره و طاق نما وجود داشته ، که مرکز اطراق صاحبان کالاها ، باربران و ساربانان بوده ‌است . ولی امروزه اثری از این اطاق‌ها به چشم نمی‌خورد .

کاروانسراى او شیرینو : کاروانسرای او شیرینو واقع در نه کیلومتری سمت جنوب کوخرد در پشتخه او شیرینو از توابع بخش کوخرد شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان ، یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است .

کاروانسراى بستک : كاروانسراى تاريخى بستک واقع در شهر بستک در بخش مرکزی شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان ، یکی از آثار تاریخی و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است . کاروانسرای بستک سر پناه و استرا حتگاهی در مسیر جاده بازارگانی لار ، بندر لنگه به بندر عباس بوده ‌است. این کاروانسرا دارای حیاط مرکزی بوده و در اطراف اصطبل‌ها ، استراحت گاهها قرار داشته ، بوده ‌است. کاروانسرا در دو ضلع شمالی وجنوبی و در ورودی ایوان ختم می‌شده ‌است . این بنای تاریخی سازه‌ای سنگی با مصالح گچ و اندودهای ساروجی است که بنیان کاروانسرا را تشکیل داده‌اند . این کاروانسرا در زمان دوره قاجاریه ساخته شده و با شماره ثبت ۲۲۳۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌ است . این اثر تاریخی در شهرستان بستک و در مسیر راه بازرگانی شیراز – لار بندرلنگه به بندر عباس واقع شده ‌است . این اثر تاریخی در چند سال اخیر توسط میراث فرهنگی مرمت گردیده ‌است

[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 13:11 ] [ اطلس ایران وجهان ]
های پاتاوه : این پل ها در 15 کیلومتری کوه دنا در بویر احمد سفلی که دیواره های بلند و غیرقابل عبوری دارد قرار گرفته است و آثاری همراه با پلهایی بزرگ و قلعه هایی مشرف بر رودخانه قرار گرفته اند . این ناحیه به دلیل ویژگی های اقلیمی و جغرافیایی ، یکی از راههای اصلی تیسفون ، استخر و شوش ، بهبهان و اصفهان بوده که کاروانیان از آن عبور می کرده اند . بر همین اساس ، پلهای بسیاری در این منطقه بنا شده است . جاده ها و پلها که احتمالاً به دوره پیش از اسلام تعلق دارند ، در دوره های بعدی ، به تدریج مورد بازسازی قرار گرفته اند . یکی از بزرگترین این پلها که آثار آن بهتر باقی مانده ، در میان سه پل جنوبی گردنه خرسان قرار دارد . اتاقها ، پایه ها و ملزومات دیگر آن همانند آثار دهدشت است و به دوران صفویه مربوط می باشد .
پل‏هاي باستاني خيرآباد ( پل سفلايي ) : در نه کيلومتري خيرآباد گچساران ، ويرانه‏هايي از دو پل و يک چهار طاقي باقي مانده است . پل پاييني ، داراي طاقي است که ارتفاع آن به 60/6 متر مي‏رسد . ديواره سنگي آن به کلي شکسته و ديواره شرقي آن سنگ‏هاي ساختماني مشخص دارد که ويران شده و فرو ريخته است . در مجموعه آثار اين محوطه ، بقاياي پل بالايي خيرآباد ، چشم‏گيرترين اثر تاريخي است . اين اثر با 130 متر طول در سمت راست کناره ، سه گذرگاه داشت که در امتداد آن پايه‏هايي به بزرگي 10*10 متر احداث شده بود . پهناي جاده‏اي که از روی اين پل مي‏گذشت ، حدود هشت متر بود که به وسيله ديواري با يک متر بلندي حفاظت مي‏شد . بناي اين پل ، به اواسط دوره اوليه اسلامي مربوط است و دست کم سه نوسازي بزرگ (که آخرين آن در زمان سلسله صفويه صورت گرفته) بر روي آن انجام شده است .
تخت شاه ‏نشين (پايه پل) : اين اثر که پايه‏اي از سنگ‏هاي حجاري شده دارد ، با آثار دوران هخامنشي واقع در مسير جاده قديمي بين خوزستان و فارس (بهبهان ـ دهدشت ـ پاتاوه) قابل مقايسه مي‏باشد . اين اثر در 5/1 کيلومتري جنوب غربي روستاي پاتاوه شهرستان ياسوج واقع شده است .
سایر پل ها : پايه هاي پل قديمي كنا ، پل تاريخي خيري و محمدخان ، پل دختر ، پل بريده و پل پريم (پرين) از دیگر پل های تاریخی این استان به شمار می روند .
قلعه های این استان به چهار دوره تاریخی تقسیم می شوند که عبارتند از : 1- قلاع قبل از اسلام که بیشتر به قلعه های دختر معروفند . 2- قلاع دوران اسلامی که به علت نهضت های فرقه ای و قومی در تاریخ مورد توجه و معروف بوده اند . 3- قلاع دورات اتابکان فارس 4- قلاع عهد تیموری و صفوی که به قلاع ایل در ادوار گذشته مربوطند .
قلعه چص گچ : محل قلعه چص در حدود ۳۰ کيلومترى جنوب غربى دهدشت در ميان کوه‌هاى گچى به طول و عرض ۳×۲ کيلومتر و در جوار آتشکده‌هاى سه گنبدان (گل سرخدان) قرار گرفته است . وسعت اين قلعه که به در مهتابى هم معروف است ، حدود ۵۰۰ ×۵۰۰ مترمربع مى‌باشد که احتمالاً به دليل قدمت تاريخى و همجوارى با آتشکده سه گنبدان ، محلى معتبر براى ايرانيان قديمى (زرتشتيان) بوده است .
دژ سليمان : اين قلعه که احتمالاً از قلعه هاي جنبش اسماعيليان است ، در کنار روستاي «سليمان» و در حدود 15 کيلومتري جنوب غربي شهرستان گچساران قرار دارد .
قلعه مانگشت : قلعه مانگشت مهم ترين قلعه عصر اتابکان لرستان ، است . اتابک افراسياب (695-688 ه.ق) بعد از تجزيه ايالات کهگيلويه از فارس و پيوند آن به لرستان در اثر فشارهاي وارده ناگزير شد به اين قلعه پناه ببرد ، اما پس از لغو الحاق کهگيلويه به لرستان توسط ارغون خان مغول (690-680 هـ.ق) افراسياب از دژ مانگشت فرود آمد . اين دژ که در حدود 2 کيلومتري دره بهمئي قرار دارد ، مرز مشترک ايلات جانکي و بهمئي است .
قلعه هاي دختر : قدمت اين گونه قلعه ها به عهد مهرپرستي، خداي مادينه و فرشته باروري ايرانيان قديم مربوط مي شود . قلعه هاي دختر معمولاً جايگاه آتشکده هاي بزرگ و کوچکي بوده اند و به فرشته باروري اهدا شده اند . بسياري از آن ها در نواحي مختلف اين استان به همين نام معروف شده اند. از جمله اين قلعه ها مي توان به قلعه دختر دشمن زياري ، قلعه دختر کلانک تراب ، قلعه دختر امامزاده ، قلعه دختر گود سرخ و ... اشاره کرد .
كاروانسراي بافت تاريخي دهدشت : كاروانسراي بافت تاريخي دهدشت در ضلع غربي بافت تاريخي دهدشت و در كنار مجموعه حمام كاروانسرا ، امامزاده ابراهيم و امامزاده جابر واقع شده است . بناي فوق از جمله آثار شهر دوره اسلامي صفوي است كه با دو ورودي در شمال و جنوب ساخته شده است . بنا شامل حياط و حجره‌هاي چهار طرف آن است . تعداد اين حجره‌ها 38 عدد و بعضي از آنها به همديگر راه دارند. بنا با سنگ و گچ كه از معادن اطراف شهر تأمين مي‌شده ، ساخته شده است . كف حياط با سنگ‌هاي لاشه‌اي بزرگ سنگ‌فرش شده و سطح حياط اندكي پايين‌تر از كف حجرات است . در حياط چاه آبي براي تامين آب موردنياز كاروانيان به چشم مي‌خورد . حجره‌ها با طاق‌هاي جناغي پوشش داده شده و همگي يك ايوان كوچك در جلوي خود دارند . در داخل ايوان‌ها طاقچه‌هايي براي گذاشتن اشيا و نيز دودكش تعبيه شده است . يك راه‌پله مارپيچ در ضلع شمالي ارتباط حياط با پشت‌بام را تسهيل مي‌كرده است . اين كاروانسرا كه به طور كامل تخريب شده بود که در سال 1369 با آزادسازي منطقه دهدشت ، در قسمت پي بنا در عمق دو متري مورد شناسايي قرار گرفت و عمليات خاكبرداري و آوار برداري از آن آغاز شد . در عملیات خاكبرداري تمام قسمت‌هاي بنا مشخص شد . بعد در سال‌هاي 79 و 78 اقدامات مرمتي شامل سنگ‌فرش حياط ، آجركاري پوشش بام ، تعمير حجرات جلوي كاروانسرا انجام شده است . البته هم اکنون نیز این بنای تاریخی در حال مرمت است . این کاروانسرا 1600 متر مربع مساحت دارد . كاروانسراي بافت تاريخي دهدشت که در مالکیت سازمان میراث فرهنگی است ، در سال 1379 با شماره 3551 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است .
كاروانسراي تل گندم كش محمد آباد : از دیگر کاروانسراهای تاریخی استان کهگیلویه و بویر احمد می توان به كاروانسراي تل گندم كش محمد آباد اشاره کرد . این بنای تاریخی در شهرستان كهگيلويه و یك کیلومتری غرب روستاي بواي سفليدوران قرار شده و به دوره صفويه تعلق دارد . كاروانسرای تل گندم كش محمد آباد در تاریخ12/11/ 1381 به شماره ملی7466 در فهرست آثار تاریخی ثبت شده است .
منبع- میراث فرهنگی استان کهکیلویه وبویر احمد
[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 12:36 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه امير مفخم بختياری: قلعه امير مفخم بختياریکه در فاصله 35 کيلومتری جنوب خاوری شهرکرد و در روستای ذرک از توابع بخش کيار قراردارد ، در سال 1325 ه . ق و به دستور لطفعلی خان امير مفخم يکی از خوانين بزرگبختياری ساخته شده است. قلعه مذکور از ساختمان اصلی در دو طبقه، برج نمادين ، حوضبزرگ ، تالار سفره خانه با گچبری های رنگ آميزی شده با موضوعات شکار ، شيرين وفرهاد، گل و بوته و ... . اطاق آيينه نیز با آيينه کاری های زيبا تشکيل شده است . نمای بيرونی قلعه با تلفيقی از آجر چينی و کاشی تزيين شده که در استان و در نوع خودبی نظير می باشد .
قلعه سردار جنگ : قلعه سردار جنگ 40 کيلومتری جنوب خاوریشهرکرد و در روستای سورک از توابع بخش کيار قرار دارد . اين قلعه متعلق به سردارجنگ - از خوانين متنفذ و مشهور بختياری - می باشد که حدود 120 سال پيش ساخته شدهاست . بنای قلعه شامل ساختمان اصلی با دو طبقه زيرزمين و همکف ، ابنيه جانبی شمال وجنوب آن ، ورودی هشتی شکل و حمام کوچک است و مصالح آن از خشت و نمای آن از آجر میباشد . طبقه همکف بنا دارای ايوان عريض و طويلی است


ادامه مطلب
[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 12:24 ] [ اطلس ایران وجهان ]
 های تاریخی استان فارس

 

پل آب رسانی تنگ دالون

این پل در مسیرلار- بندرعباس و در حدود 115 كیلومتری لار در" تنگ دالون" واقع شده و وظیفه انتقال آب را از یك كناره دره به كناره دیگر آن بر عهده داشت. طول پل حدود 90 متر و عرض رویه آن 10/1 متر است. بر این رویه ، تنبوشه (  لوله ی سفالین كه در زیر خاك یا میان دیوار كار گذارند تا از آن آب عبور كند ) هایی به قطر50 سانتی متر قرار داشت كه آب از درون آنها جاری بود. پایه های پل در جهت مخالف جریان ، نوك تیز و در جهت دیگر، به صورت مدور شكل گرفته و طاق ها نیز مدور است. با توجه به این كه راه كاروان رو لار- بندرعباس ، از راه های مهم صفوی بود و تعدادی از آثار باستانی منطقه "تنگ دالون" نیز مربوط به این دوره است ، این پل نیز احتمالاً به دوره صفوی تعلق دارد.  و یكی از مشخصه های آن اینست كه با توجه به عرض كمِ رویه پل ،  برای عبور و مرورمسافران مورد استفاده نبود.

پل ایزدخواست

این پل نزدیك روستای ایزدخواست و مجاور كاروانسرایی در مسیر كاروان رو شیراز- اصفهان ، در دوره صفوی ساخته شد. این پل 50/67 متر طول -  با احتساب جان پناه ها – 50/4 متر عرض و حداكثر 3 متر ارتفاع دارد. طاق های پل جناغی است و در ساخت پل، علاوه بر قطعات سنگ لاشه ، از آجر استفاده شده است.

پل پاسارگاد

بقایای این پل در جریان حفاری های باستان شناسی، در محدوده كاخ ها و باغ های پاسارگاد كشف و شناسایی شد. پل پاسارگاد 16 متر طول دارد كه تقریباً برابر با پهنای  بستر رودخانه ( 65/15 متر)  است. عرض پل نیز حدود همین مقدار بود و سطح چوبی آن روی سه ردیف پایه سنگی پنج تایی قرار می گرفت.

معرفی پل های تاریخی استان فارس

پل خان مرودشت

این پل نزدیك مرودشت و در مسیر شیراز- اصفهان روی رودخانه كُر بنا شده و از آثار دورصفویه است كه بین سال 1021 تا 1043 هـ. ق توسط " امامقلی خان" حكمران فارس ساخته شده است. انتخاب محل احداث پل با دانش زیاد صورت گرفته و پایه های پل روی بستر صخره ای رودخانه قرار دارد. همین امر موجب استحكام و ماندگاری پل در طول چند قرن شده است. اهمیت این انتخاب زمانی مشخص می شود كه بدانیم در دوره اخیر برای احداث پل جدیدی در این محل، به علت نامناسب بودن خاك و لجن زار بودن اطراف رودخانه ، نهادن پایه ها روی شالوده طبیعی ممكن نشد و از این رو، پلی آهنی تهیه كرده اند و آن را بر روی چند شمعك قرار داده اند.

پل دارای پنج دهانه است و پایه های آن استحكام زیادی دارد. قسمتی از پل كه در دوره های بعد مرمت شده كاملاً متمایز است.

پل دارابگرد

بقایای پل در12 كیلومتری داراب و كنار دروازه شهر قدیمی دارابگرد واقع شده و از آثار دوره ساسانی است. این پل ، ارتباط شهر دارابگرد را با نقاط دیگر از روی خندق دور شهر فراهم می ساخت. پل 100 متر طول و 10/6 متر ارتفاع داشت و از قطعه سنگ هایی به ابعاد مختلف ساخته شده و احتمالاً دارای طاق هایی مدور نیز بود.

پل رودخانه خشك شیراز

این پل در داخل شهر شیراز و نزدیك دروازه اصفهان واقع شده و ظاهراً از ساخته های كریم خان زند است كه بعدها تعمیر و بازسازی شده است. این پل به نام پل "علی ابن حمزه" نیز  مشهور است.

پل شهر قدیمی استخر

بقایای این پل در شمال شرق و خارج از حصار و دروازه شهر قدیمی استخر- واقع در جلگه مرودشت – و بر بستر رود پلوار واقع شده و ظاهراً از آثار دوره ساسانی است.

این پل در مسیری كه به طرف سیوند، پاسارگاد و نقش رستم می رفت و بر سر راه قدیم شاهی شوش به پاسارگاد، قرار داشت. پل حدود56 متر طول و پنج  پایه داشت. پایه جانب حصار شهر20/8 متر طول و شش متر پهنا دارد. پایه های دیگر به فاصله 40/8 متر از یكدیگر قرار گرفته، 20/8 متر طول و 60/4 متر پهنا دارند. در این محل بقایای دو سد شناسایی شده كه احتمالاً برای تأمین آب مصرفی شهر استخر كاربرد داشت.

معرفی پل های تاریخی استان فارس

پل كوار

این پل در یك كیلومتری كوار و در مسیر قدیمی شیراز- فیروزآباد كه به كناره خلیج فارس منتهی می شد، روی رودخانه " قره آقاج " بنا شده و ظاهراً بنای اولیه آن به دوره ساسانی تعلق دارد كه در دوره های بعد به ویژه دوره صفویه و قاجاریه بازسازی شده است. پل كوار 125 متر طول، 30/10 مترارتفاع و 80/3 متر عرض – با احتساب جان پناه ها – و شش دهانه به ابعاد مختلف داشت كه امروزه  دو دهانه میانی آن فرو ریخته است. پایه ها در جهت بالا دست و پایین دست دارای موج شكن های نوك تیز است كه شكل های آنها با توجه به شالوده صخره ای و بازسازی های صورت گرفته ، متفاوت است. مصالح مورد استفاده ، قطعات سنگ های طبیعی به اشكال و ابعاد مختلف و ملات ساروج است.

پایه های پل هر كدام جداگانه بر روی صخره های طبیعی بستر رودخانه قرار گرفته و به همین جهت، نقشه پل متناسب با موقعیت این صخره ها در بستر رودخانه شكل گرفته است. چنین ساختار و شالوده ای، سبب استحكام و ماندگاری زیاد پل كوار شده است. در قسمت انتهای جنوبی پل و میانه ی پایه ، متكی به صخره كناره رودخانه و نیز روی اولین پایه انتهای  شمالی پل اتاقی قرار دارد كه دسترسی به آنها در مواقع كم آبی از روی صخره بستر رودخانه و توسط چند پله صورت می گیرد. این اتاق ها جهت اطراق و استراحت مسافران یا اقامت محافظان پل مورد استفاده بود.

پل قاضیان ( خرم بید)

بقایای این پل در مسیر كاروان رو شیراز- آباده، بعد از دیدگان و قادرآباد و مجاور روستای قاضیان ، بر بستر  رودخانه پلوار واقع شده و از آثار اواخر دوره قاجاریه است كه امروزه تنها بقایای دو انتها و یكی از پایه های میانی آن بر جای مانده است. پل قاضیان به روزگار آبادانی ، با احتساب دو انتهای آن ، حدود70 متر طول، 30/9 متر عرض و5 دهانه آب گذر داشت. از چهارپایه میانی پل، تنها بقایای یكی به پهنای 20/4 متر بر جای مانده است. با توجه به نمونه باقی مانده، پایه ها در جهت مخالف جریان آب دارای موج شكن های مثلثی و كف رودخانه در محل برپایی پل، سنگفرش بود. ارتفاع پل از سطح سنگفرش به شش متر می رسید. مصالح مورد استفاده در پل، قطعات سنگ و آجر است. مجاور و پایین دست این پل، بقایای پل قدیمی تری نیز شناسایی شده است.

پل مشیر

این پل در شهرستان كازرون و سر راه شیراز- بوشهر واقع شده و در دوره قاجاریه توسط " میرزا محمدعلی وزیر" ملقب به مشیر الملك ساخته شده است. پل مشیر درخط مستقیم و با دهانه های متعدد، روی رودخانه ساخته شده و مصالح مورد استفاده در آن ، سنگ با ملات گچ و ساروج است. نوع قوس طاق ها جناغی است و در ساخت آنها از سنگ های تراشیده منظم استفاده شده. همچنین در نمای پل نیز از سنگ های تراشیده استفاده شده است. پایه های پل در جهت دیگر موج شكن مدوراست . با ساخت پل جدید جاده شیراز- بوشهر، "پل مشیر" ، دیگر مورد استفاده قرار نمی گیرد.

پل مهر نرسه

در 15 كیلومتری فیروزآباد، در تنگه ای در مسیر فیروزآباد – شیراز، در كوه جنوبی و كنار نقش برجسته اردشیر ساسانی، آثار یك كتیبه پهلوی در هفت سطر وجود دارد كه ترجمه ی آن بر اساس مطالعات پروفسور" هنینگ " استاد زبان پهلوی دانشگاه لندن ، چنین است:" این پل به دستور مهرنارسه ورزگ فرمازاد برای شادی روح او به هزینه خودش ساخته شد. هركس از این راه عبور كند، برای مهرنارسه و پسرانش به خاطر ساختن این پل درود فرستد. با كمك و لطف خداوند، نادرستی و فریب در آنجا نخواهد بود". مهرنرسه یا مهرنارسه، از بزرگ ترین فرمانداران و وزیران ساسانی بود كه وزارت سه پادشاه قرن پنجم میلادی را برعهده داشت و كارهای عمرانی بسیار انجام داد. بقایای اندكی از پل در این محل مشهود است.

پل نو

این پل كه امروزه تنها بقایای پایه های آن برجای مانده، در دشت مرودشت و راه كاروان رو شیراز – اصفهان، روی رودخانه كر قرار دارد و احتمالاً از آثار دوره صفوی است كه در دوره های بعد تعمیر و مرمت شده است. نزدیك این پل، آثار شناخته شده كوه قلعه – از جمله كاروانسرا و آثار هخامنشی كوه ایوب قرار گرفته است.از آنجا كه این بنا به پل نو شهرت داشت، می بایست در این محل پل قدیمی تری بوده باشد. امروزه آثار اندكی از پل قدیمی قابل شناسایی است. در سال های اخیر، برای گذر از رودخانه، لوله های بتونی بزرگی در كنار هم و در بستر رودخانه قرار داده اند كه آسیب های زیادی به این پل وارد آورده است.

کتاب میراث فرهنگی استان فارس

زهره پری نوش - سایت تبیان

[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 10:2 ] [ اطلس ایران وجهان ]
[ بیست و نهم مهر 1389 ] [ 0:1 ] [ اطلس ایران وجهان ]
[ بیست و هشتم مهر 1389 ] [ 23:35 ] [ اطلس ایران وجهان ]
[ بیست و هشتم مهر 1389 ] [ 23:34 ] [ اطلس ایران وجهان ]
كاروانسراي ايلخاني (بيستون )  

كاروانسراي ماهيدشت  

كاروانسراي شاه عباسي  

كاروانسراي صفوي (شاه عباسي) بيستون  

كاروانسراي قصرشيرين
گوردخمه ها دربند صحنه  

پناهنگاه صخره اي تنگ سي  

گور برناج  

گوردخمه 1  

گوردخمه 2  

گوردخمه هاي اسحاق وند  

گوردخمه برناج فرهادكن  
آتشگاه سراب ذهاب  

آتشدان  

آتشدان برد عاشقان  

آتشكده چهارقاپي  

آتشكده پيرحياتي  

آتشكده كوچك  

نيايش گاه مادي  
نيايشگاه مادي بيستون  

معبد آناهيتا  

كليساي پنطي كاستمي  

كليساي قلب مقدس مسيح  

قربانگاه  
حمام قلعه  

حمام ميرزا ماشااله  

حمام بي بي  

حمام بيگربيگي  

حمام حاج اصغر خان كنگاور  

حمام حاج شهبازخان  

حمام حسن خان ك
حمام حسن خان كرمانشاه  

حمام شهباز خان كرمانشاه  

حمام سيد نور كرمانشاه  

حمام سر تيپ  
بناي زيج دارتوت  

طاق گرا  
نقش برجسته هركول  

نقش برجسته بلاش  

مجسمه هركول  

نقش برجسته --- اشكاني  

نقش برجسته آنوباني ني 1  

نقش برجسته آنوباني ني 2 (لوح بزرگ سنگي )  

نقش برجسته آنوباني ني 3 ( لوح بزرگ سنگي كتيبه )  
برجسته آنوباني ني 4 ( نقش برجسته  

نقش برجسته مهرداد دوم  

نقش برجسته ها  

نقش برجسته و كتيبه بيستون  

نقش برجسته و كتيبه داريوش يكم  

نقش برجسته گودرز  

نقش برجسته گودرزشاه  
نقش برجسته اردشير سوم  

طاق بستان  
خانه معين الكتاب  

خانه خواجه باروخ  

خانه خديوي  

خانه صمدي  

منزل رنده كش  

منزل فيض مهدوي  

ميدان قديمي گندمي  

پل نوژي وران  

پل ماهيدشت  

پل ميان راهان  

پل بيستون  

پل كوچه  

پل قوزيوند  

پل ناميوند  

پل ازره شمالي  

پل تاريخي كوچه  

پل خسرو گاماسياو  

پل گرمابه  

پل كهنه  

پل كهنه بيستون  

پل كهنه قره سو  

قلعه يزد گرد  

بناي قلعه شاهين  

زيج انزل ( قلعه منيژه )  

قلعه گه  

قلعه گه  

قلعه نادري – تپه نادري  

قلعه محمدعلي سنجابي(رايگان

قلعه مريم  

قلعه مريم ( شكربانو )  

قلعه هرسين  

قلعه نقاره كوب  

قلعه افراسياب  

قلعه بادبان  

قلعه بيرداد ( بيلداد

قلعه گبري  

قلعه دناك  

قلعه داور  

قلعه پيران ويس  

قلعه خرابه  

قلعه حسن بقعه ملا  

قلعه رضا  

قلعه شاهين  

قلعه شيان  

قلعه سرماج  

قلعه سرماج  

قلعه سراب  

قلعه سرخه ديزه  

قلعه سرخك  

قلعه زكريا  

قلعه كهنه  

قلعه كلي خاني  

قلعه فيروزآباد  

منبع-  میراث فرهنگی استان کرمانشاه

باکلیک برروی هریک از گزینه ها اطلاعات لازم بدست میایید

[ بیست و هشتم مهر 1389 ] [ 13:53 ] [ اطلس ایران وجهان ]
 

قلعه ها:

 

1-  ققلعه سه کسان:در جنوب غربی دره شهر و بر روی ارتفاعات صخره ای  حد فاصل ارتفاعات کبیر کوه و دشت دره شهر در بالاترین منطقه قلعه ای بزرگ موجود می باشد که به نام سه کسان  یا سه کسون خوانده می شود.این قلعه یکی از بزرگترین و گسترده ترین قلعه های دوره ساسانی اسلامی در منطقه بوده که دسترسی به آن بسیار مشکل می باشد.مصالح ساخت آن قلوه سنگ و گچ می باشد.دیوارها جهت غیر قابل دسترس بودن بر روی صخره ها ساخته شده است این قلعه دارای آب انبار به صورت کنده کاری صخره ها بوده است.

 

2-  قلعه هزارانی:در امتداد جاده آبدانان-مورموری در ابتدای روستای هزارانی در بخش شمالی  جاده بقایایی قلعه ای بر روی یک تپه طبیعی دیده می شود.ارتفاع این تپه حدود 10 متر می باشد که آثار بجای مانده معماری آن به صورت یک قلعه بوده  که با مصالح سنگ و گچ ساخته شده است پلان بنا به شکل دالانهایی مستطیلی شکل و طویلی است که متاسفانه  کاملاً تخریب و به صورت مدفون و نیمه مدفون مشاهده می شوند و مربوط به دوران ساسانی می باشند.

 

3-  قلعه سام:محوطه باستانی قلعه سام در شهرستان شیروان چرداول،در نزدیکی روستا چم بور از توابع بخش هلیلان واقع شده است.این مجموعه از سه بخش مرتبط به هم در عین حال با فاصله و مستقل شکل گرفته است.این مجموعه از نظر دوره ای در یک دوره از تاریخ که احتمالاً حد فاصل اوخر دوره پارت ها و اوایل دوره ساسانی می باشد،ایجاد شده است.معماری این قلعه جنبه نظامی و دفاعی داشته است،زیرا قلعه در صعب العبور ترین  بلندی های کوه بنا شده است چون طرح و نقشه ای از پیش نداشته،طراح یا معمار برجها،اتاقها و ورودی ها را با توجه به موقعیت طبیعی صخره ها احداث کرده است.بطور کلی معماری قلعه به سبک معماری دوره ساسانیان  ساخته شده است.مصالح ساختمانی ای که برای ساخت آن مورد استفاده قرار گرفته است عبارتند از:سنگ،گچ،ساروج،ملات،گچ و در بعضی جاها نیز گل بکار رفته است.

 

4-  پشت قلعه آبدانان:در 5 کیلومتری جنوب شهرستان آبدانان و در میان روستا پشت قلعه،بر بلندی تپه ای منفرد  که رودخانه جاری آبدانان از پای آن می گذرد،آثار بنای قلعه ای به چشم می خورد.مصالح به کار رفته در قلعه قلوه سنگ،گچ و ساروج می باشد.قلعه مذکور دارای بخشهای متعددی از جمله باروی قلعه،برجکهای دیده بانی و نگهبانی،ورودی قلعه اماکن مسکونی و شاهنشین،تونل و پلکان متعلقه بوده است .با عنایت به شیوه معماری،ساختار،نحوه استفاده از مصالح،اجرای طاقها،مطالعه و بررسی سفالهای سطحی منطقه  و مقایسه بادگیر اماکن تاریخی حفاری شده،این اثر فرهنگی-تاریخی مربوط به دوران ساسانیان  است.بنای قلعه روستا پشت قلعه تحت حفاظت اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان است که در سال 1380 به جهت اهمیت آن و انجام مطالعات باستانشناسی و حفاظت و مرمت آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

                                                     

5-  قلعه اسماعیل خان: قلعه و استحکامات معروف به اسماعیل خان بر فراز ارتفاعات انبار آب و مشرف به شهر ایلام ساخته شده است.محدوده ای که اثر بر روی آن ایجاد گردیده کاملاً کوهستانی است و از سه جهت صخرهای و صعب العبور است و فقط جبهه ی جنوب شرقی است که مسیر ارتباطی قلعه بوده است.مصالح بکار رفته در کل بنا سنگ  های کوهستانی با استفاده از ملات گچ می باشد.سنگ ها تقریباً  با تراش اندک جور شده و در ردیف های منظم اما بررسی شواهد سطح محوطه بنا قدمت بیشتری را نشان می دهد.

 

6-  قلعه چکر بولی چوار:این قلعه باستانی در روستای چکر واقع در کوهستان بولی از توابع بخش چوار شهرستان ایلام واقع شده است.این قلعه در نزدیکی مرز با کشور عراق ایجاد شده است و سبک معماری و مصالح آن با قلعه یزگرد  در استان کرمانشاه قابل مقایسه است.تعداد 11 اتاق در قسمت جنوبی قلعه  ایجاد شده است که بر حیاط مرکزی تسلط دارند.اتاقها دارای طاق قوس هستند.مصالح بکار رفته در این قلعه  سنگ و گچ می باشد و در داخل اتاقها نیز با گچ اندود شده است.سفالهای نخودی و قرمز رنگ با شاموت شن بصورت متراکم در محوطه پیرامونی قلعه دیده می شود که متعلق به دوره تاریخی است.

 

7-  قلعه تاریخی چوار(قلا):این قلعه در 12 کیلومتری غرب شهر چوار و 2 کیلومتری شهر ایلام  بر سر راه چوار به نواحی مرزی با کشور عراق واقع شده است.این قلعه یکی از بزرگترین قلاع منطقه  است که بر فراز تپه ای در مسیر چوار-مورت تجریان به سمت دهستان چکر بولی و ناحیه مرزی با کشور عراق ایجاد شده است.مواد اصلی بکار  رفته در بر پایی آثار بنای قلعه،قلوه سنگ ها و لاشه سنگ های محلی  و ملات گچ می باشد.این بنا جزء قلاع نظامی-مسکونی می باشد.آثار فرهنگی سطح تپه وسعت و گستردگی بقایایی معماری و نوع مصالح بکار رفته نشان می دهد که احتمالاً این بنا متعلق به اواخر دورن تاریخی و اوایل دوره اسلامی است.

 

8-  قلعه والی ایلام:یکی از بناهای مهم دوره قاجاریه در شهر ایلام قلعه والی است که توسط غلامرضا خان والی در سال 1326 قمری بر روی تپه ای به نام چغا میرگ ساخته شده است.این بنا دارای قسمتهای متعدد چون حرم سرا،قسمت شاهنشین،اتاق آیینه و زندان در زیر زمین می باشد.مساحت کل قلعه4687 متر مربع و زیر بنای قلعه 1464 متر مربع است.قلع دارای سه در ورودی در قسمت شرق-غرب و جنوب است که در اصلی در قسمت جنوبی است و دیگر درها خصوصی بوده است.مصالح بکار رفته در معماری قلعه شامل سنگ،آجر،گچ،کاشی و چوب می باشد.

                                                 

9-  قلعه پور اشرف:در 6 کیلومتری ضلع جنوب شرقی شهرستان دره شهر در روستای شیخ مکان قرار گرفته است.مطابق سنگ نوشته نصب شده بر روی دیوار ورودی قلعه،در سال 1335ه.ق بدستور میر صید محمد خان پور اشرف در این منطقه از دره شهر ساخته شده است.بیشترین مصالح بکار رفته در اسکلت بنا،قلوه سنگ و در مواردی از آجر جهت ترئین از جمله سر در ورودی ها و برجستگی ها روی دیوار استفاده شده است. این قلعه کاربردنظامی-مسکونی داشته  و متعلق به دوران قاجار می باشد و در نوع خود بی نظیر می باشد.

                                                   

10-قلعه زینل(زبیده):این اثر تاریخی در جنوب روستای الیاس آباد چمکلان از توابع شهرستان دره شهر واقه شده است.قلعه زینل همانند دیگر قلاع محدوده زاگرس بر روی تپه ای نسبتاً بلند ساخته شده است.قلعه فعلی یک بنای دوره اسلامی متاخر است که در دوره صفویه ساخته شده  و در دوره های بعد مورد استفاده حاکمان محلی قرار گرفته است.مصالح بکار رفته در ساخت این قلعه سنگ و گچ می باشد.

 

11-دژ شیخ مکان:این دژ در داخل تنگه شیخ مکان در هشت کیلومتری شرق دره شهر و در سمت غربی تنگه،آثاری از یک دژ جالب توجه در دل کوه به چشم می خورد که از لحاظ مصالح  و سبک معماری،نشانی از دوره ساسانی دارد.دژ چهار اتاق و تنها یک در ورودی در ضله شمالی دارد.مصالح اصلی دژ قلوه سنگ و گچ است که در انتهای دیواره دژ با اندودی از گچ پوشیده شده است.

                                                 

12-قلعه میر غلام هاشمی(سیکان):قلعه میر غلام هاشمی یکی از بناهای دوره قاجاریه است که به استناد سنگ نوشته نصب شده بر دیواره ورودی بنا،در سال 1303 ه ق میر غلام هاشمی در روستای فرخ آباد احداث کرده است.بنای قلعه  به سبک دوره ساسانی و به شکل چهار ایوانی و با مصالحی از سنگ و ملات گچ  ساخته شده که در زمان خود کاربرد مسکونی داشته است.پلان بنا مربع شکل می باشد.این قلعه در دره سیکان به فاصله 8 کیلومتری شمال غرب شهر دره شهر ساخته شده است.

                                                 

13-قلعه هزار در:این قلعه در شرق شهرستان دره شهر واقع گردیده است که قدمتش به دوره ساسانی می رسد.نمای اصلی این اثر،طاقهای هلالی شکل می باشد.با توجه به ساختار معماری،اثر احتمالاً قلعه یا پادگان نظامی بوده است.مصالح بکار رفته در ساخت این قلعه شامل سنگهای تراشیده و قلوه سنگ هایی است که از گچ پخته بعنوان ملات استفاده شده است.

 

14-قلعه ارمو:در روستای ارمو دره شهر بخشی از یک بنا در محل قبرستان باستانی ارمو باقی مانده است که به نظر می رسد آثار یک قلعه باستانی باشد.از دیگر قلعه های شهرستان دره شهر می توان به قلعه کلم،قلعه تیغن،قلعه ماژین اشاره کرد.

 

15-قلعه پنج برار مورموری(قلعه تاجمیر):پنج برار محدوده ای تاریخی است که در کوهپایه های جنوبی کوه کاه ماس،مشرف بر دشت مورموری واقع شده و قلعه پنج برار یکی از این آثار محسوب می گردد.مصالح ساخت قلعه  سنگهای نسبتاً بزرگ  که از سنگهای رودخانه ای و بومی منطقه است.قلعه متعلق به دوران اسلامی است.این قلعه شامل دژ پیرامونی و بناهای داخل محوطه دژ می باشد.

 

16-قلعه شیاخ(شهاق):این قلعه در روستای بردی از توابع بخش زرین آباد قرار دارد  و مربوط به دوران ساسانیان می باشد.قلعه بر روی محدوده ای نسبتاً بلند نسبت به زمینهای پیرامونی قرار گرفته است.مصالح بکار رفته در بنا سنگ  و گچ است.

                                          

 

17-قلعه میمه زرین آباد:این قلعه تاریخی در حاشیه شمالی شهر میمه و بر فراز تپه ماهورهای مشرف بر شهر و جاده اصلی ایلام-میمه ساخته شده است.قلعه شامل پله،زیرزمین،راهرو،برج دیده بانی و تعدادی اتاق است.مصالح بکار رفته در این بنا قلوه سنگ و گچ می باشد و نمای داخلی دیوارها با ساروج اندود شده است.

18-قلعه آسمان آباد دوله شیروان:این قلعه در فاصله 700 متری جنوب روستای علی آباد وسطی بر روی یکی از تپه ماهورهای کوهپایه ای مشرف بر رودخانه کارزان در حد فاصل بین روستای علی آباد وسطی و علی آباد سفلی قرار گرفته است.مصالح ساخت آن سنگهای لاشه و ملات گچ می باشد.

 

19-قلعه هره قلوس:این قلعه باستانی در مسیر جاده سرابله به روستای شباب و در نزدیکی روستای موشکان از توابع شهرستان شیروان چرداول واقع شده است.این قلعه  احتمالاً مربوط به دوره ساسانی  می باشد.

 

20-قلعه جوق ملکشاهی: این قلعه مشرف بر سرزمین نسبتاً هموار  و در 4 کیلومتری غرب ارکواز ملکشاهی بر فراز تپه ای بلند بنا شده است.نوع معماری و شواهد فرهنگی محدوده قلعه نشان می دهد که این قلعه مر بوط به دوران سلاجقه است.

                                                

 

21-قلعه کنجانچم:این قلعه در سال 1326 ه ق بنا به دستور غلامرضا خان ابوقداره آخرین والی ایلام ساخته شده  و دارای اتاقهای مرتبط به هم،حمام،برج نگهبانی و قسمت مسکونی و دیوانخانه  می باشد  و به عنوان قلعه زمستانی والی مورد استفاده  قرار می گرفته است.

                                                 

22-قلعه جهانگیر آباد:قلعه جهانگیر آباد بنایی است متعلق به دوران پهلوی و والیان  پشتکوه که توسط خوانین منطقه (میرهای هاشمی)در جنوب شهر تاریخی دره شهر و حاشیه روستای جهانگیر آباد ساخته شده است.بنا دارای پلان مربع مستطیل است.مصالح بکار رفته  در این قلعه قلوه سنگهای رودخانه ای و ملات گچ می باشد.این بنا بطور کلی دارای 6 اتاق،2 ایوان و یک راهرو و دو زیرزمین می باشد.

                                              

از دیگر قلعه های استان ایلام:قلعه پبر دمی میمه-قلعه سیس مورموری-قلعه لرغه مورموری-قلعه و محوطه پشته زنجیره-قلعه و و دژ کوه خرمه چرداول-قلعه وازیل-قلعه و کاروانسرای قالوه گلان-قلعه کلک صالح آباد-قلعه کلم-قلعه و حمام تنگ نیاز

[ بیست و هشتم مهر 1389 ] [ 12:25 ] [ اطلس ایران وجهان ]
ها

پل فرسفج تويسركان : اين پل در مجاورت روستاي فرسفج – از توابع تويسركان ـ بر روي رودخانه قلقل رود و نزديك كاروانسراي شاه عباسي واقع گرديده و ظاهراً از آثار دوره صفويه است . اين پل در سابق اهيمت زيادي داشته ؛ زيرا علاوه بر اين‌كه ارتباط روستاهاي دو طرف رودخانه را فراهم مي ساخته ، جاده كاروان رو بزرگي كه در زمان صفويه ساخته شده بوده ، از روي آن پل عبور مي كرده است .


پل قراچاي ( پل شكسته ) اسدآباد : اين پل در كنارآبادي «پل شكسته» يا «خسروآباد» و سمت چپ جاده آسفالته همدان ـ كرمانشاه واقع شده و از آثار دوره صفويه است . پل شكسته بر روي رودخانه شهاب (شاه آب) بنا شده و جهت آن از شمال به جنوب است . پل داراي دو دهانه اصلي در ميانه و دو دهانه فرعي است . عرض دهانه‌هاي اصلي 2/6 متر و ارتفاع تيزه طاق آ‌ن‌ها تا سطح آب 86/4 متر است . قطر طاق نيز 20/1 متر است كه بدين ترتيب ، كل ارتفاع پل از سطح آب به حدود 6 متر مي‌رسد . عرض دهانه‌هاي كوچك 2/4 ؛ ارتفاع تيزه طاق آ‌ن‌ها تا سطح آب 62/3 متر و قطر طاق آ‌ن‌ها 0.3/1 متر است . قوس‌هاي هر چهار طاق از نوع جناغي است . اين پل كه احتمالاً از آثار دوره صفويه است ، در سال‌هاي اخير از طرف سازمان ميراث فرهنگي تعمير شده و به شماره 1875 به ثبت تاريخي رسيده است .

[ بیست و هشتم مهر 1389 ] [ 0:41 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه ها

بـرج قربـان : برج قربان ، یکی از آثار تاریخی قرن هفتم یا هشتم هجری است که در محل زندی های شهر همدان ، بین چهار باغ شهید مدنی و خیابان طالقانی ، جنب دبیرستان ابن سینا واقع است . این بنا مدفن شیخ الاسلام حسن بن عطار حافظ ابوالعلاء همدانی و جمعی از امرای سلجوقی است . عثکل ، جد اعلای او ، عرب تبار بوده ولی او و پدرانش همدانی بوده اند . تاریخ وفات حافظ ابوالعلاء را در ذیحجه 488 هجری نوشته اند . یاقوت حموی در جزو هشتم "معجم الادبا " آورده است که : حافظ برای فرا گرفتن نحو ، لغت ، حدیث و علوم قرآنی ، به بغداد ، اصفهان و خراسان مسافرت نمود اساتیدی چون حسین وباس ، ابوعلی حداد، ابوالقاسم بن بیان و ابوعبدا... قراوی را درک کرده است . تا آنجا که بعدها ، حفاظ و بزرگان حدیث ، از وی نقل حدیث و روایت کرده اند . او یکی از زهاد ، محدثین و حافظان قرآن بوده و در طول زندگی اش وقت خویش را با قرآن و حدیث گذرانده و به ارشاد مردم زمان خود پرداخته است . سپس به همدان مراجعت نمود و در محلی که فعلاً برج قربان نامیده می شود و در گذشته باب الاسد خوانده می شد ، می زیسته است . وی در 19 جمادی الاول 567 ، در سن 79 سالگی در همدان وفات یافته و در سرداب برج مدفون شده است . از جمله تألیفاتش ، کتاب "الهادی و زاد المسافرین " در 50 مجلد می باشد . درباره مقام او اشعاری از خاقانی شروانیف و موفق بن احمد مکی موجود است . از شاگردان او می توان از ابن ممانی همدانی نام برد ، که در جهاد بر ضد مغولان ، در سال 618 هجری، خود و فرزندش به شهادت رسیده اند . درباره علت نامگذاری این بنا به برج قربان معروف است که در جریان شورش افاغنه در اواخر دوره صفویه ، فردی به "نام قربان" این محل را سنگر گاه خود قرارداده و ضمن دفع شورشگران ، از اهالی محل دفاع کرده است . از این رو مسجد و بقعه ، بنام او شهرت یافته است . در سال 1312 و در حین انجام تعمیرات ، در زیر برج سردابی یافتند ، که کلیه قبور اشاره شده در آنجا قرار داشتند . این برج در تاریخ 28/3/1354 و به شماره 1078/3 در فهرست آثار تاریخی و ملی ایران به ثبت رسیده است .

 

قلعه دختر (قيز قلعه سي) همدان : اين قلعه با آن كه تخريب شده است ، ولي هنوز پي ، بنا و ديواره‌هاي آن باقي مانده است . برخي از سردرب ها و پله‌هاي سنگي ؛ نشانگر معماري زيبا و رونق آن در دوران خود است . اين قلعه كه اهميت نظامي داشته ، بر تمام شهر همدان و اطراف آن و گردنه معروف همدان ، تويسركان تسلط كامل دارد . به نظر مي‌رسد اين قلعه مشابه ساير قلعه دخترهايي است كه در نقاط مختلف ايران وجود دارد و ظاهراً در دوران مقاومت ايرانيان در برابر حمله اعراب ساخته شده‌اند . نمونه‌هاي بسياري از اين نوع قلعه‌ها در استان‌هاي فارس و آذربايجان نيز وجود دارد .

 

قلعه نوشيجان (دژ ـ آتشكده) : تپه قلعه نوشيجان در 60 كيلومتري جنوب همدان و 20 كيلومتري باختر ملاير در منطقه‌اي موسوم به شوركات واقع شده است . از سال 1346 به سرپرستي ديويد استروفاخ حفريات علمي در اين محل آغاز گردي دكه منجر به شناسايي سه دوره فرهنگي شد . دوره اول مربوط به مادهاست كه نيمه دوم قرن هشتم تا نيمه اول قرن ششم قبل از ميلاد را در بر مي گيرد .

قلعه يزدگرد (قلعه خرابه) : اين قلعه كه آثار ويرانه‌هاي آن هنوز هم در كوه يزد گرد در جنوب شهرستان ملاير و 10 كيلومتري خاور جاده ملاير ـ بروجرد وجود دارد به دوره ساسانيان مربوط است و احتمالاً مدتي پناهگان يزد گرد سوم بوده است . در حال حاضر فقط آثار ديواره‌هاي خراب شده آن قابل مشاهده است .

کاروانسراها

کاروانسراهای همدان ، از نوع درون شهری است و به دو گروه عمده تقسیم می شوند : کاروانی ، تجاری مانند: کاروانسرای گلشن و میرزاخانی ، که هم تجاری هستند و هم محلی برای استراحت کاروانیان بوده اند .
تجاری : از این نوع ، می توان به کاروانسرای صفرخان نو و شریفیه اشاره کرد . اکثر کاروانسراهای کاروانی، تجاری دارای حیاط مرکزی هستند و حجره ها در دو طبقه پیرامون حیاط مرکزی ، بنا شده اند که حجره های طبقه پائین به عرضه کالا اختصاص دارند و حجره های طبقه بالا مخصوص استراحت و خواب کاروانیان بوده اند .

 

 

 

کاروانسرای قلمدانی : در شمال مسجد پیغمبر به وسعت تقریبی 500 متر مربع ، کاربری فعلی و دفتر تجاری است .
کاروانسرای صفرخانی و سرای نو : در ضلع شمال و شرق مسجد پیغمبر ، در راسته فلسطین واقع است . ورودی آن در کنار ورودی سرای قلمدانی واقع است و با مساحت 4000 متر مربع ، دارای 165 باب حجره است . این کاروانسرا به شماره 2088 مورخه 11/5/1377 به ثبت آثار تاریخی رسیده است . کاروانسرای شریفیه : واقع در بخش میانی بازار و محدود به راسته نخود بریزها ، حلبی سازخانه ، صحافخانه و علاقبندها می شود . این کاروانسرا به شماره 2087 مورخه 11/5/1377 ثبت شده است .

 
 

کاروانسرای میرزا کاظم : کاروانسرای میرزا کاظم در ضلع شرقی خیابان اکباتان واقع شده و ورودی ان از راسته سمساری هاست . این مجموعه در حال حاضر زیباترین و سالم ترین سرای همدان است وسعت تقریبی آن 4000 مترمربع است و به شماره 2224 مورخه 23/5/1378 به ثبت رسیده است .

 
 

کاروانسرای حسین خانی : در شمال شرقی کاروانسرای نو قرار دارد و درب های اصلی آن در جنوب شرقی کاروانسرا قرار دارد . این بنا متعلق به دوران فتحعلی شاه قاجار است و در حال حاضر محل انبار کالا شده و در گذشته علاوه بر انبار تجارتخانه هم بوده است .

 

کاروانسرای گلشن : کاروانسرای گلشن در خیابان اکباتان روبروی کاروانسرای حاج میرزا کاظم قرار دارد و مدخل دیگر آن ، از وسط ضلع غربی به بازار صحافخانه مرتبط می گردد. احداث این بنا مربوط به اوایل دوران قاجاریه بوده و کاربری فعلی آن مرکز فروش گلیم و موکت ، پارچه و غیره می باشد .

 

كاروانسراي شاه عباسی تويسركان : اين كاروانسرا در پنج كيلومتري مسير جاده آسفالته تويسركان به كرمانشاه در نزديكي روستاي فرسنج واقع شده و از آثار دوره صفويه است . شكل كاروان‌سرا تقريباً مربع چهار ايواني به ابعاد بيروني 56 × 56 و ابعاد داخلي 5/23 × 5/23 متر است . چهار مربع دايره اي شكل در چهار گوشه آن و سه برج نيم دايره در اضلاع خاوري، باختري و شمالي آن ساخته شده كه برج‌ها علاوه بر جنبه تزييني ، محل ديده‌باني نيز بوده است . در طرفين درب ورودي كاروانسرا چهار طاق نماي تزييني به طور قرينه ساخته شده است . كاروانسرا داراي حياط مربع شكلي است كه اصطبلش در پشت آن واقع شده است . در حال حاضر اين كاروانسرا در دست سفالگران روستاست و همين امر ، آسيب‌هاي جبران ناپذيري به آن وارد ساخته است . به طوري كه قسمت‌هايي از آن به علت استفاده اهالي از مصالح ساختماني بنا ، جهت ساختمان سازي از بين رفته است . آجر كاري حصيري و طاق نماهاي در ورودي ، تزيينات فعلي كاروانسرا را تشكيل مي دهد .

 


كاروان‌سراي ياريم قير : اين كاروانسرا در روستاي ياريم قيه از توابع بخ شفافين واقع شده و تقريباً ويرانه است . طرح آن به شكل مستطيل و به ابعاد 50 × 60 متر و ارتفاع ديوارهاي باقي مانده چهار متر است . اين كاروان‌سرا احتمالاً از نوع كاروان‌سراهاي كوهستاني و متعلق به دوره صفويه است . مصالح به كار رفته در بنا كاملاً از سنگ نتراشيده همراه با ملاط ساروج است . در ضلع جنوبي ، بقاياي سه برج تزئيني هنوز هم خودنمايي مي كند . اين بنا با وجود ويراني و تخريب ها براي مطالعات تاريخي و معماري اهميت شايان دارد .

 

 

كاروانسرای تاج آباد : كاروانسرای صفوی تاج آباد در گذشته يكي از منزلگاه هاي كاروان هاي زيارتي جاده كربلا بوده و در حال حاضر متروك مي باشد . كاروانسراي مذكور توسط آقاي زارع از اهالي روستا خريداري شده است . بنا در سالهاي اخير به عنوان منزل مسكوني اهالي روستا مورد استفاده قرار مي گرفته است ، بنابراين الحاقاتي در آن صورت گرفته است كه از جمله آن ها مي توان ديوارهاي متعدد در داخل حجرات و اصطبل ها را نام برد . اين بنا در محل به كاروانسراي شاه عباسي معروف است و تاريخ آن به دوران صفويه بر مي گردد . محل حمام فعلي روستا، كوره آجرپزي براي كاروانسرا بوده است.اين كاروانسرا داراي پلان دايره است كه در منطقه غرب ايران بسيار منحصر به فرد است . مصالح اصلي به كار رفته در بنا متشكل از آجر و ملات ساروج است. اصطبل ها در پشت كاروانسرا ، اتاق ها و حجرات در جلو و مشرف به صحن حياط مركزي قرار دارند . در وسط حياط بنا دو عدد چاه آب وجود داشته است . از سوی دیگر نوع قوس هاي استفاده شده در این بنا جناغي است و در داخل حجرات و اصطبل ها آثار طاقچه هاي متعددي ديده مي شو د. كاروانسرای تاج آباد اسد آباد که به شماره 1872 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده ، قرار است پس از اتمام مرمت و احیا به مرکز اقامتی و پذیرایی تغییر کاربری دهد . گفتنی است ؛كاروانسرای صفوی تاج آباد در 25 كيلومتري شمال غربي شهر همدان به اسدآباد، سمت راست جاده و در روستاي تاج آباد سفلي (رسول آباد)، داخل بافت روستا قرار دارد .

 


كاروانسراي فرسفج : كاروانسراي فرسفج تويسركان در كنار جاده قديمي كه آن نيز در زمان صفويه احداث گرديده بود، ساخته شده است و از راه هاي مواصلاتي مهم محسوب مي شود و پايتخت را به سرحدات غربي متصل مي كند. اين جاده تا يك قرن پيش داير و مورد استفاده كاروانيان قرار داشته و تا پنجاه سال پيش نيز بيشتر قسمت هاي اين بنا سالم و پابرجا بوده ولي طي نيم قرن اخير تدريجاً متروك گرديده است . كاروانسراي فرسفج با اضلاعي در حدود 65 متر به مساحت تقريبي 4000 مترمربع متشكل از يك محوطه بزرگ مربع شكل مي باشد كه گرداگرد آن اتاق هاي متعدد متصل به هم با ايوان ها و فرش اندازهايي مناسب براي اقامت مسافرين بوده و به موازات جبهه هاي شمالي و شرقي و غربي حياط در كاروانسرا سه رديف اصطبل وجود داشت.در این کاروانسرا همچنين انبارهاي متعدد براي ذخيره و نگهداري علوفه ساخته شده بود . كليه قسمت هاي بنا از آجر ساخته شده و با داشتن ديوار هاي قطور و سقف هاي طاق ضربي آجري از استحكام فوق العاده اي برخوردار بوده است . از سوی دیگر در چهارگوشه آن برج هاي آجري استوانه اي ساخته شده كه بدنه آن با آجرهاي تراشيده و ظريفي پوشيده شده است . بناي مذكور علاوه بر اينكه محل مناسبي براي بيتوته مسافران محسوب مي شد ، وجود برج و بارو موجب اين تصور است كه احتمالاً جنبه نظامي نيز داشته است . در داخل بنا نیزدر قسمت فوقاني برج ها چند رديف آجركاري كنگره شكل اجرا شده است و نيز در سطح جانبي و سقف هاي بهار خواب ها و ايوان هاي جلوي حجرات آجركاري ظريف به چشم مي خورد. در لبه پشته بام گرداگرد كاروان سرا بطرف خارج و در هر 70 متر ناودان هايي از سنگ سفيد كار گذاشته بودند . مدخل و سردر ورود با چند رديف طاق جناغي شكل و رديف هايي از تزئينات آجري ساخته شده و در اين قسمت محوطه مدوري وجود دارد كه سقف گنبدي آن را با رديف هاي منظم آجر پوشانده اند . نظر به اينكه عده اي از سفال گران محلي چندين سال است كه حجرات كاروانسرا را اشغال نموده و آنجا را تبديل به كارگاه سفالگري نموده اند ، چنانكه به اقتضاي كار دود ناشي از كوره ها بنا را كثيف كرده است . كاروانسراي فرسفج تويسركان در حدود 10 كيلومتري جنوب غربي شهر و مجاور روستاي فرسفج واقع شده اس ت. این بنای تاریخی که به شماره 1970 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است .

[ بیست و هشتم مهر 1389 ] [ 0:40 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای گنجعلی خان : کاروانسرای گنجعلی خان در دوره صفویه کاروانسرای گنجعلی خان از جمله كاروانسراهاي شاه عباسي است كه در عهد شاه عباس صفوي به دستور حاکم وقت آن زمان گنجعلی خان در مجموعه ای به همین نام ساخته شده و در مجاورت کاوانسرای وکیل قرار گرفته است . كاروانسرايي منحصر به فرد كه از جمله معدود بناهاي مدور مانده از گذشته است . این کاوانسرا روزگاری به عوان مدرسه نیز استفاده می شده است . کاروانسرای گنجعلی خان دارای پلان چهار ایوانی در دو طبقه ساخته شده و از قوس پنج و هفت در ساخت طاقها بهره برده است که دارای زیر زمینی نیز می باشد . كاروانسرا دارای دو در ورودی می‌باشد كه یكی به بازار سراجی و دیگری به بازار قلعه باز می‌شود . درهای حجره‌های آن چهار لنگه و چوبی بوده‌اند كه با گذشت زمان به درهای فلزی تبدیل شده‌اند. این كاروانسرا دو طبقه است . دو راسته كوچك نیز در ضلع جنوبی و شرقی آن وجود دارد كه سقفی بلند دارند . جلوی کاروانسرا میدان و بازار گنجعلی خان قرار دارد . تزئینات این بنا به طور کلی شامل گچکاری ، آجر کاری ، کاشیکاری و نقاشی های نفیس در سر در آن می شود . تزئینات حجره های کاوانسرای گنجعلی خان از نوع گچکاری است و دورتا دور کاروانسرا حجره هایی در دو طبقه ساخته شده که دارای لچکی های کاشیکاری شده می باشد . در ضمن کاشی های این بنا از نوع هفت رنگ است . كاروانسراي گنجعلی خان يكي از بهترين اقامتگاه هاي توريستي در کرمان است كه پذيراي ميهمانان خارجي است و به عنوان يكي از جاذبه هاي توريستي اين استان محسوب مي شود . بنا بر این گزارش ، این بنای تاریخی به شماره 297 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است .

کاروانسرای قطب آباد : کاروانسرای قطب آباد از مجموعه کاروانسراهای درون شهری به حساب می آید که در مرکز شهر رفسنجان واقع شده و در حدود 300 الی400 سال قبل در دوره صفوی ساخته شده است . این کاروانسرا در کنار بازار بزرگ قطب آباد قرار داشته است . در حال حاضر این بازار از بین رفته و تنها کاروانسرا باقی مانده است . این کاروانسرا چون در تملک آقای وهاب زاده بوده است ، به ایان نام معروف شده و اکنون در حال مرمت می باشد . کاروانسرای قطب آباد ساختاری درونگرا و چهار ایوانی دارد . در چهار جبهه حیاط ساخت و ساز صورت گرفته و ساختار و سازه اصلی بنا با طاق جناغی پوشش شده است . ضخامت دیوارهای باربر بنا حدود یک متر می باشد . کالبد اصلی بنا خشتی می باشد که با نما سازی آجری تزیین شده است . در فضاهای داخلی اندود کاهگل با شمشه گیری گچی به کار رفته است . دور تا دور حیاط تزیینات زیبای آجرکاری بین حجره ها¼/  ادامه مطلب

تپه هاي باستاني

تپه کنار صندل : در طول 400 کيلو متر رودخانه هليل تاکنون بيش از 100 منطقه باستاني شناسايي شده است . محوطه هاي تاريخي جيرفت که در طول هزاره هاي سوم پيش از ميلاد آثار ارزشمندي را در خود جاي داده است ، جزو غني ترين محوطه هاي تاريخي جهان محسوب مي شوند . يکي از بقاياي اين تمدن عظيم تپه کنارصندل است که در 30 کيلومتري جيرفت قرار دارد . سازه هاي خشتي آن که به عنوان مرکز مذهبي استفاده مي شده است و در بالاي آن معبدي قرار دارد يکي از عظيم ترين زيگوراتهايي يافت شده در دنيا بيش از چهار ميليون خشت است . اين تپه قسمتي از شهري بوده که يک طرف آن وسعت دو کيلومتر داشته است . در دومين فصل کاوشها که در سال گذشته انجام شد باستان شناسان موفق شدند آثار خطي مربوط به 3000 سال پيش ، يعني همزمان با اختراع خط در بين النهرين و سامرا در عراق است . در لوح گلي که در عراق کشف شده به عظمت اين تمدن اشاره شده است . حفاريهاي اخير جيرفت ابعاد تازه اي از تمدن هزاره هاي قبل از ميلاد را در جيرفت نمايان ساخت . کنار صندل در نزديکي حسين آباد قرار دارد . امروزه تپه شمالي و جنوبي کنار صندل از تپه هاي باستاني مورد توجه هستند که هيأت هاي کاوش در آنها به حفاري مشغولند تا راز ديرينه اين سرزمين را کشف کنند . در اطراف اين دو تپه ، از ديگر محوطه هاي باستاني ، مي توان به قلعه کوچک و گورستان محطوط آباد نيز اشاره کرد .

[ بیست و هشتم مهر 1389 ] [ 0:22 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای دلاک    

در جاده تهران – قم ، درسمت شمال رود مسیله وپل دلاك ، ساختمان چهارگوش سفید رنگی قرار دارد. پلان كاروانسرا چهار ایوانی ومصالح به كار رفته درآن آجر وسنگ است . تاریخ ساخت این كاروانسرا را به دوره كریم خان زند نسبت می دهند . از پل دلاك تا تهران در حدود 19 فرسخ فاصله بود. در فاصله 30 متری این بنا، یك كاروانسرای گلی وجود دارد كه طول آن 5/23 متر وعرض آن 22 متر است . گرداگرد حیاط را حجره هایی در بر گرفته است

منبع- کویرها وبیابانهای ایران

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:48 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای دیر گچین

دیرگچین ، کاروانسرایی بسیار استوار و پرشکوه است که در دل پارک ملی کویر واقع شده و در متون تاریخی به نام های "دژ کردشیر"، "دیرالجص" ، "قصرالجص" ،" قصرگچ" و "قلعه دیر" نیز خوانده شده و به عنوان منزلگاهی بسیار مهم در مسیر یکی از راههای باستانی منزلگاههای ایران بوده است.بنای امامزاده سید سلطان هم در بخش میانی روستای خاوه از توابع دهستان بهنام عرب جنوبی بخش جواد آباد واقع شده است . بنای اصلی آن دارای پلان مربع بوده که در چهار گوشه دارای چهار طاقنماست و ورودی آن مستطیل شکل ، و گنبدی بر بالای آن قرار دارد.
کاروانسرای دیرگچین در دوره های مختلف از جمله دوران صفویه و قاجار مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است . با توجه به قدمت ، وسعت و اهمیت آن که در بیشتر منابع و متون به عنوان مادر کاروانسراهای ایران از آن نام برده شده است و با توجه به طرح احداث جاده ی اصلی گرمسار به قم که از نزدیکی این بنا می گذرد،اداره کل میراث فرهنگی استان تهران از آبان ماه سال جاری کار پاکسازی و مرمت این بنا را به منظور تبدیل آن به یک مکان توریستی و گردشگری آغاز کرده است.
شایان ذکر است این بنا که محققان قدمت آن را دوران ساسانی - صفوی می دانند در حال حاضر به محل نگهکاروانسرای دیر گچینداری احشام روستاییان محل تبدیل شده و مالکیت آن نامشخص است .


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:46 ] [ اطلس ایران وجهان ]

اين کاروانسرا که در روستای آهوان , در 42 کيلومتری شرق سمنان واقع شده است , در سالِ 1097 هجری قمری در زمانِ شاه سليمانِ صفوی , برای استراحتِ زايرينِ امام هشتم , که از سمنان و آهوان به مشهد مقدس , مشرف ميشدند , ساخته شد . اما به غلط , کاروانسرایِ شاه عباسی نام گرفت .

کاروانسرایِ شاه سليمانیِ آهوان , دارایِ حياطِ وسيع مستطيل شکل , به طول 40 متر و عرض 32 متر , و چهار ايوانی است . جمعا در اطراف حياط 24 اتاق احداث شده است که ابعاد آنها به ترتيب 3.35 و 2.90 متر است .


راه ورود به منطقه :
مسیر ورود به منطقه , مسیر سمنان به معلمان است .
کاروانسرای شاه سلیمانی آهوان

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:46 ] [ اطلس ایران وجهان ]

كاروانسراي عين‌الرشيد

  

كاروانسراي تاريخي عين‌الرشيد، واقع در پارك ملي كوير و به فاصله دو كيلومتري قصر بهرام قراردارد.اين كاروانسرا نيز مانند قصر بهرام مربوط به دوران صفويه است.ساختار اصلي اين بنا آجري است. در كنار اين كاروانسرا يك آب‌انبار فروريخته قراردارد.در تپه مجاور اين كاروانسرا چشمه عين الرشيد قراردارد كه آبشخور جانوران منطقه از قبيل بز و آهو مي‌باشد.

كاروانسراي عين‌الرشيد در گذر زمان آسيب‌هاي فراواني ديده است به طوري كه اكثر سقف‌ها و پوشش‌هاي آن ريخته است.

مستند سازي و تهيه نقشه‌هاي وضع موجود از اين كاروانسرا جزو كارهايي است كه شركت خشت و خورشيد به انجام رسانده است                              .کاروانسرای عین الرشید

منبع- کویرها وبیابانها ایران

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:45 ] [ اطلس ایران وجهان ]
سفید آب -

  

در پارک ملی کویر  در فاصله 50 کیلومتری شرق مرنجاب و در 75 کیلومتری جنوب قصر بهرام کاروانسرای قدیمی قرار دارد که زمانی استراحتگاه کاروان ها بوده است . این کاروانسرا در حدود 400 سال پیش توسط شاه عباس صفوی در جنوب شرقی دریاچه نمک آران و بیدگل ساخته شده و جزو 4 کاروانسرای حاشیه این دریاچه است . شاه عباس برای سفر از اصفهان به فرح آباد ساری از این کاروانسراها استفاده می کرده است . نمای ظاهری این کاروانسرا سنگی است و در ساخت آن از ملات ساروج استفاده شده است. ساخت آن به شیوه معماری اسلامی می باشد . در حاشیه جنوبی کاروانسرا کوه سفید آب و چشمه سفید آب قرار دارد که آب کاروانسرا از این چشمه تامین می شده است .
کاروانسرای سفیدآب در ابتدای حوضه استحفاظی پارک ملی کویر و محیط بانی سفید آب قرار دارد .


کاروانسرای سفیدآب


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:45 ] [ اطلس ایران وجهان ]
كاروانسراي مرنجاب

در موقعيت جغرافیایی’٧و‏‎‎ ْ٣٤ عرض جغرافيايي و ’٤٨و ‎ْ‏‎٥١ طول جغرافيايي، در ارتفاع ٨١٠ متري از سطح درياي آزاد در حاشيه جنوبي درياچه قم واقع شده است.مرنجاب از دهستان كويرات شهرستان آران و بيدگل و در ٥٠ كيلومتري شمال شرق مركز اين شهرستان قرار دارد.

يكي از معروفترين و بزرگترين ريگزارهاي ايران، منطقه بادرفتي وسيعي است كه جولانگاه تپه هاي ماسه اي متحرك مي باشد.اين منطقه معروف به «بندريگ» است كه از شمال و شمال شرق شهر آران و بيدگل تا ساحل جنوبي درياچه قم، جايي كه مرنجاب احداث شده، تقريباً تمام شهرستان را پوشانده است. در منطقه كويري آران و بيدگل، باد مثل هر منطقه كويري ديگر، يك عامل تعيين كننده اقليمي است. باد، هم در شكل دهي به وضعيت طبيعي كوير و هم در شيوه زندگي انسان بيابان نشين تأثير تعيين كننده دارد. بادهاي نامطلوب بزرگترين آفت كوير و باد مطلوب، نسيمي از بهشت است كه كوير تفتيده را شاداب و با طراوت مي كند. متأسفانه در اين منطقه جز دو باد شهرياري و باد شمال، ساير بادها چون باد خراسان، باد قبله، باد طوفان، باد سياه و بويژه باد لوار از بادهاي نامطلوب محسوب مي شوند.در منطقه آران و بيدگل همه چيز شكل و نمود كويري دارد و هر پديده اي، طبيعي يا انساني، آيينه كوير است. همين جا بايد اذعان داشت كه كوير را با همه پديده هاي بيشمار ديدني و تأمل انگيز و حيرت آور، نمي توان آنچنان كه شايسته آن است، توصيف كردنمای بیرونی کاروانسرای مرنجابنمای درونی کاروانسرای مرنجاب


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:45 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای قلعه خرگوشی

 

این کاروانسرا نزدیک باتلاق "گاوخونی" در جاده قدیمی یزد- اصفهان قرار دارد. فاصله بین این کاروانسرا و عقدا حدود شصت کیلومتر است. این بنا از آثار دوره شاه عباسی است. این رباط تماماً از سنگ و آجر ساخته شده و ابعاد آن 80×80 متر است.
این رباط شامل صفه ها، حجره هاه و اصطبل است. دیواره روی پشت بام، دو متر عرض دارد. سر در آن دو طبقه و طبقه دوم شاه نشین است. در داخل رباط هجده صفه وجود دارد: صفه بزرگ تر و صفه دیگری که در قسمت جنوبی قرار دارد، دارای محراب و نماز گاه است. در چهار گوشه رباط، چهار مدخل برای ورود به طویله دیده می شود و مخزن آب به صورت آب انبار در وسط رباط ساخته شده است.

از تزیینات بنا می توان به کاربندی آجری سر در ورودی و کتبیه سنگی به خط "علی رضا عباسی" خطاط معروف عصر "شاه عباس" اشاره کرد. این کتیبه، روی پانزده قطعه سنگ سبز رنگ به طول هشت متر و عرض شصت سانتی متر و در سه ضلع مدخل نصب شده است.

کاروانسرای قلعه خرگوشی


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:44 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای دلاک    

در جاده تهران – قم ، درسمت شمال رود مسیله وپل دلاك ، ساختمان چهارگوش سفید رنگی قرار دارد. پلان كاروانسرا چهار ایوانی ومصالح به كار رفته درآن آجر وسنگ است . تاریخ ساخت این كاروانسرا را به دوره كریم خان زند نسبت می دهند . از پل دلاك تا تهران در حدود 19 فرسخ فاصله بود. در فاصله 30 متری این بنا، یك كاروانسرای گلی وجود دارد كه طول آن 5/23 متر وعرض آن 22 متر است . گرداگرد حیاط را حجره هایی در بر گرفته است

منبع- کویرها وبیابانهای ایران

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:44 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنایی با تاریخچه پل در ايران
ايران- :
پل طاقی است روی رودخانه، دره، یا هر نوع گذرگاه که رفت‌و‌آمد را ممکن می‌سازد.

امروزه در مبحث مدیریت شهری، پل را سازه‌ای برای عبور از موانع فیزیکی قلمداد می‌کنند تا ضمن استفاده از فضا بتواند عبورومرور و دسترسی به اماکن را تسهیل کند.

واژه پل که در پهلوی به صورت (Puhl) آمده، در زبان فارسی به صورت پول نیز به کار رفته است.

ساخت پل‌های سنگی به دوران قبل از رومی‌ها برمی‌گردد که در خاور میانه و چین پل‌های زیادی به این شکل برپا شده است.


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:41 ] [ اطلس ایران وجهان ]

كاروانسرای حوض سلطان ( رباط حوض سلطان )   

كاروانسرای حوض سلطان یا رباط حوض سلطان ، بنایی است آجری كه در جاده تهران – قم بر روی پایه ای سنگی استوار شده و در كنار یك كاروانسرا ی دوره صفویه در دشت های جنوبی كوهمره قرا ر دارد . این كاروانسرا در دوره ناصرالدین شاه قاجار احداث شد.
تنها مدخل كاروانسرا به صورت پیش خوانی دربرابر حیاط اصلی قرار می گیرد . از آنجا می توان وارد دروازه اصلی كاروانسرا شد . درطرفین این دروازه اتاق هایی برای نگهبانان و دوقهوه خانه وجود دارد. حیاط اصلی با قرینه سازی كامل ، شامل ایوان هایی است كه در دیگر كاروانسراها مشاهده می شود . در كنار ایوان ها ، راهروهایی وجود دارد كه به اصطبل ها راه دارد . در كناریكی از ایوان ها پلكانی به طرف بالاخانه می رود . پشت سراین ایوان ها تالاری وجود دارد كه هوایش به وسیله چهارتنوره ، مطبوع و خنك می شود.


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:40 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای رشتی عقدا   

کاروانسرا و آب رشتی عقدا در شهرستان اردکان و در مدخل ورودی آبادی "عقدا" قرار دارند. "حاجی ابوالقاسم تاجر رشتی" از تجار یزدی و بانی آثار متعدد (حدود سال 1255 هـ. ق) این کاروانسرا را در سال 1262 هـ. ق بنا کرد.
بنای این کاروانسرا از آجر و دارای بادگیری دو طبقه است. در هر بدنه این بنا، هفت صفه به قرینه ساخته شده که صفه میانی بزرگ تر و شاه نشین آن محسوب می شود. صفه های دیگر هر یک به اتاقی راه دارد و در پشت اتاق ها، راهروهای اصطبل قرار گرفته است. در چهار گوشه بنا، چهار مدخل به قرینه ساخته شده است.

رو به روی کاروانسرا در آن طرف جاده، آب انبار قرار دارد که ساختمان آن آجری است و بر سر در ورودی آن، دو صفه جهت استراحت عابرین ساخته شده است.

منبع- کویرها وبیابانها

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:40 ] [ اطلس ایران وجهان ]

قلعه تيس (قلعه پرتغالیها)

موقعيت جغرافيايى: بخش مركزى - 5 كيلومترى شمال غربى چابهار - روستاى تيس

قدمت: دوران اسلامى
قلعه تيس (قلعه پرتغالیها)
خصوصيات معمارى:

اين قلعه به ابعاد 54×26 متر ساخته شده است. عرض ساختمان بر پهنه دماغه‏اى كه پانصد متر از آبخوردريا فاصله دارد در قسمت انتهايى دماغه واقع است. در قسمت شمال شرقى درب ورودى اصلى قرار دارد و داراى هشتى وسيعى است . هشتى با سقف بلند و داراى چهار گوشواره خلفى كه در پشت ديوارهاى هشتى واقع شده‏اند، هر كدام از آنها خود يك اطاقى است كه با پى‏هاى قطور ساخته شده‏اند. و داراى ايوانى است كه دو پله يا حدود يك متر از سطح حياط قلعه بلندتر است. در ضلع شمالى شرقى آثار اطاقهايى وجود دارند كه اكنون خراب شده‏اند و هر كدام داراى يك اطاق بزرگتر مشرف به ايوان و ايوان اختصاصى هستند. طرز ساخت بنا (اطاقها و ايوانها) شبيه به كاروانسراى شاه‏عباسى بيستون است كه در زمان شاه سليمان صفوى ساخته شده است.

در سه طرف حياط حجره‏ها و اطاقهايى شبيه حجره‏ها و اطاقهاى ضلع شمالى وجود دارند. در سمت ساحل درياى عمان آثار دو برج بزرگ در طرفين ديده مى‏شود. برج سمت راست كه در جنوب قرار دارد بصورت يك اطاق با يك ايوان و يك شاه‏نشين است كه بر روى هرمى مكعب مستطيل شكل پى‏سازى شده و يك برج يا منار برروى آن قرار گرفته و يك منار به ارتفاع 6/5 متر باقى مانده است.

مصالح بكار رفته در ساخت قلعه، آجر، سنگ و گچ مى‏باشند و آثار تزئينات از آجر و سنگ در اطراف گلدسته‏ها باقى مانده‏اند. اين مناره براى ديده‏بانى بكار مى‏رفته است و چون بر همه خليج دهانه تيس ديد كافى دارد و در ضمن از فاصله زيادى در دريا ديده مى‏شود. سبك ساخت و نوع مصالح بكار رفته مناره و گوشواره سبك سلجوقى مى‏باشد و تعميرات بعدى كه در اطاقها و ايوانها انجام شده بيشتر سبك صفوى و سبك دوران قاجاريه است در وسط و گوشه‏هاى حياط قلعه آثارى از آب انبارها ديده مى‏شود كه از سنگ و ساروج و گچ ساخته شده‏اند. در بيرون ديوار بلند قلعه آثار چاهى وجود دارد كه در سنگ صخره كنده شده است. لبه چاه با استفاده از سنگ و ساروج محكم شده است. در قسمت سقف قلعه چوبهايى بكار رفته است كه احتمالاً از نقاط ديگر به اين محل آورده شده‏اند. تزئينات دور منار و آجر چينى شبيه سبك تزئينات مناره‏هاى دوره سلجوقى مى‏باشند اگرچه از بين رفته‏اند ولى نقش‏هايى به رسم‏الخط عربى و خط كوفى از اثر برجستگيها و گوديها مشخص مى‏شود. اندازه اطاقها معمولاً 3×4 متر يا كمتر است كه در دور يا چهار طرف يك پهنه وسيع واقع شده‏ اند.

در كتاب باستان‏شناسى و تاريخ بلوچستان به نقل از سرتيپ مهدى‏خان مهندس ايرانى آمده است:

«درتيس بسيار قلعه خوبى است و يك سمت بدنه قلعه وصل به درياست، قدرى ناتمامى دارد كه بنّا و عمله در آن مشغول كارند. ديوار بزرگى از سمت دريا كشيده‏اند براى باراندازى و غيره حصن معتبرى است و اصل قلعه نو در روى تپه مرتفعى ساخته شده است».(سنه 1282 ه ش)

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:39 ] [ اطلس ایران وجهان ]

قلعه مروست -

قدمت قلعه مروست به قرن هفتم هجری قمری باز می گردد . این قلعه با ساختاری از مصالح خشت و گل و به کارگیری آجر در سر در آن بر بالای بلندی مشرف به شهر مروست در استان یزد قرار دارد .
این قلعه دارای سه برج مدور در سه گوشه آن است . در قسمت ضلع جنوب شرقی قلعه بجای برج , سر در ورودی قلعه قرار گرفته است . سر در قلعه در دو طبقه بنا شده است که سقف طبقه اول کلا فرو ریخته است و فقط پایه های آن بجا مانده است .
قرار گرفتن بر بلندی و اشراف آن به شهر و جاذبه نمایی آن از دور به هنگام ورود به مروست از مسیر هرات از خصوصیات بارز این بنا محسوب می شود

قلعه مروست 

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:39 ] [ اطلس ایران وجهان ]

قلعه حیدرآباد - خاش

 قلعه حیدرآباد - خاش

قلعه حیدرآباد در جنوب شرق خاش از جمله آثار تاریخی باقیمانده از دوره متقدم اسلامی در این منطقه است.
این قلعه درسال ۱۹۲۰ میلادی (۱۲۹۹هجری شمسی) از سوی شخصی به نام عیدوخان ساخته شد و تا سال ۱۳۰۷ هجری شمسی به عنوان محل سکونت همین شخص و خانواده اش مورد بهره برداری قرار گرفت.
همچنین از این قلعه به عنوان محل نگهداری آذوقه و مهمات نیروهای انگلیسی به سرپرستی ژنرال دایر استفاده شده است. عمده مصالح به کار رفته در قلعه خشت خام و کاهگل است و دارای برج ها و طاق های هلالی زیبایی است که از سوی سازمان میراث فرهنگی مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.
نقشه اصلی قلعه حیدرآباد به صورت مستطیل بوده که با اضافه شدن چند اتاق و دیوار در قسمت جنوب شرقی آن نقشه به بنایی ذوزنقه ای شکل تبدیل شده است.
در ساخت و تکمیل این بنا از تزئینات معماری خاصی بهره گرفته نشده تنها تزئینات کنگره ای شکل نیم دایره ای متمایل به بیضی و تیرکش های تعبیه شده در قسمت فوقانی حصار خارجی و تزئینات کادربندی اتاقک های نگهبانی بالای سر در ورودی ها و همچنین خشت چینی نیم دایره ای، قوس سردر ورودی اتاق ۸ ضلع غربی حیاط مرکزی بخش سوم قلعه و تزئینات کاربردی آن از عناصر تزئین معماری این اثر است

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:38 ] [ اطلس ایران وجهان ]
رشكان

دژ رشكان در چهارراه خط آهن و بر بالاي كوهي استوار است كه از جمله دژهاي محافظ ري در چهار سوي شهر، به حساب ميآيد.


دژ رشكان با ساختاري متشكل از لاشه سنگ و ساروج‌، متعلق به دوره اشكانيان است‌. اين دژ گذشته با انتساب به فخرالدوله ابن ركن الدوله ديلمي‌، فخر آباد ناميده مي‌شد.
فخرالدوله اين دژ را كه در جريان فتح ري به دست مسلمانان ويران شده بود، مرمت كرد. در اين قلعه كاخ‌ها، اموالي گران‌بها و اسلحه خانه‌هايي وجود داشت‌. بخش‌هاي اصلي قلعه تا زمان قاجار نيز بر جا بود، اما امروزه قسمت اعظم آن تخريب شده است‌. ديوارهاي غربي اين دژ داراي سوراخ‌هايي براي تير وكمان است‌.

(منبع- سایت بیابانها وکویرها

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:38 ] [ اطلس ایران وجهان ]

ارگ راین –

اگر چه استان كرمان را به كويري بودنش در ايران مي شناسند اما در دل اين استان مناطقي وجود دارند كه از لحاظ اقليمي هيچ شباهتي با مناطق كويري و كم باران استان كرمان ندارند.

." راين " يكي از اين مناطق است كه در 100 كيلومتري جنوب شهر كرمان و بر دامنه كوه هزار قرار گرفته است.
بر پايه نوشته هاي تاريخي راين با قدمتي كهن كه به ساسانيان مي رسد در مسيري مناسب براي تجارت قرار داشته است و يكي از مراكز داد و ستد كالا و بافت پارچه هاي ارزشمند بوده است. البته راين از گذشته به عنوان يكي از مراكز ساخت شمشير و چاقو و سپس تفنگ هم بوده است كه هنوز چاقو سازي كم و بيش در اين شهر رواج دارد. وجود آبشاري زيبا در نزديكي شهر ، كوه زيباي هزار به ارتفاع 4501 متر ، باغ هاي فراوان ميوه ، معادن مرمر سبز ، صورتي، سولفات سدیم و چشمه هاي آب معدني غير خوراكي ، توانسته اين منطقه را به عنوان يك منطقه جذاب گردشگري معرفي كند.
ارگ راين مثل ارگ بم
اما وجود ارگ راين در اين منطقه ، از لحاظ تاريخي نيز به شهر جلوهاي خاص داده است. ارگي با مساحت بيش از 20 هزار متر مربع كه پس از ارگ بم دومين بناي خشتي جهان از لحاظ وسعت است و پس از تخريب ارگ بم بر اثر زلزله اين شهر بيش از گذشته مورد توجه گردشگران خارجي و داخلي قرار گرفته است.
اين بناي زيباي خشتي كه در جنوب شرقي شهر راين و بر فراز تپه اي قرار گرفته است تا حدود زيادي به ارگ بم شباهت ظاهري دارد .پلان آن تقريبآ مربع شكل است و چندين برج در اطراف آن ساخته شده است. حصاري كه در اطراف اين ارگ كشيده شده است بيش از 10 متر ارتفاع دارد و تنها ورود ي ارگ از قسمت شرقي آن است كه با سر دري بزرگ به محوطه داخلي راه دارد.
بر پايه كتابهاي تاريخي ، در زمان يزدگرد سوم پادشاه ساساني ( سال 31 هجري ) كه اعراب به فرماندهي مجاشع ابن مسعود سلمي ، شهر كرمان و بساري از مناطق اين ايالت را به تصرف خود در آوردند و نتواستند به ارگ راين كه دژي مستحكم بود راه پيدا كنند.
اما به هر حال تاريخ اين ارگ نسبتا ناشناخته است و تنها با كاوشهاي دقيق باستان شناسي كه تا كنون در آن انجام شده است مي توان به قدمت دقيق آن دست يافت. قدمت اين ارگ زيبا ، تخريب ارگ بم و معرفي بيشتر آن در سالهاي اخير باعث شده است ارگ راين بيش از گذشته مورد توجه گردشگران قرار گيرد و با معرفي بيشتر آن مي توان راين را به عنوان يكي از قطب هاي جالب توجه گردشگري كشور تبديل كرد. در اين ميان مدير روابط عمومي سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري استان كرمان در مورد برنامه هاي جديد ي كه در مورد اين ارگ تاريخي اجرا خواهد شد مي گويد: قرار است غرفه هايي براي ارايه صنايع دستي اين منطقه از جمله قالي بافي و چاقو سازي به صورت رايگان در اختيار صنعتگران دستي شهر راين قرار گيرد

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:38 ] [ اطلس ایران وجهان ]

قلعه کوهک

 

موقعيت جغرافيايى: سراوان- بخش بم‏پشت - دهستان كوهك و اسفندك - روستاى كوهك

قدمت: دوران اسلامى - قاجار

مشخصات : در كتاب باستان شناسى و تاريخ بلوچستان به نقل از امان ‏الله جهانبانى آمده است: «اين قلعه در روى سنگ مرتفعى واقع است و از استحكام كافى برخوردار است كه در سال 1290 ه.ش توسط وكيل ‏الملك دوم (مرتضى قلى‏خان ) حكمران كرمان و بلوچستان تصرف شده است در اين قلعه شخصى مدفون است كه به باور مردم، اين شخص صاحب كرامت است. در كنار اين مقبره چاه آبى است كه هفتاد ذرع عمق دارد و به گفته اهالى هر زمان كه قلعه محاصره شود اهالى قلعه از آبى كه با كرامت صاحب قبر از چاه مى‏جوشيده و به اندازه پانزده ذرع مى‏ايستد استفاده مى‏كنند».

پس از وكيل ‏الملك بار ديگر ابراهيم خان بمى اين قلعه را به تحت سلطه حكمران كرمان و بلوچستان در مى‏آورد چون مدتى توسط انگليسى‏ها در جريان حكميت گلداسميت از ايران جدا شده بود.

 منبع:  سایت بیابانها وکویرهای ابران

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:37 ] [ اطلس ایران وجهان ]
موقعيت جغرافيايى: شهرستان نيكشهر - مركز بخش قصرقند قدمت:دوره اسلامى

مشخصات:

اين قلعه كه مخروبه است با استفاده از سنگ، خشت و گل ساخته شده و بر روى يك تپه قرار دارد. در گذشته دور تا دور آن را زمينهاى كشاورزى احاطه كرده‏اند. از ظاهر بنا برمى‏آيد كه قلعه داراى قسمت‏هاى مختلف براى حكام محلى منطقه بوده است.

در كتاب باستان‏شناسى و تاريخ بلوچستان به نقل از امان‏الله جهانبانى آمده است: «خود قصرقند پايتخت همه مكران است قلعه محكمى دارد و روى تپه بلندى واقع است و محل نشيمن ضابط است
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:37 ] [ اطلس ایران وجهان ]
 قلعه - نارین قلعه - میبدنارین قلعه - میبد

 

دژ در ایران زمین انواع مختلف داشته است. دژ هایى كه بر بالاى بلندى ها ساخته مى شد داراى حصار و برج و بارو بودند ودژ هایى كه در دشت ها و زمین هاى هموار پدید مى آمدند بیشتر بعد از حصار داراى خندق هاى عمیق و وسیع بودند كه به هنگام ضرورت آن ها را پر از آب مى كردند. گاه دژهاى تو در تو ساخته مى شدند یعنى دژ كوچك ترى در داخل دژ بزرگ تر پدید مى آمد.
دژ هاى كوچك تر را كه در داخل حصارهاى بزرگ تر ساخته مى شدند نارین قلعه مى نامیدند. نارین قلعه شایدمعناى دژ كوچك است. شاید نیز از رنگ و شکل خورشید گرفته شده باشد.
قلعه هاى بزرگ و مهم یا كهندژها، محل زندگی امیران و پادشاهان بودند و بخشى از آن ها كه كاخ ها و ساختمان های دولتى و سلطنتى و معابد و انبارهاى اسلحه و آذوقه و محل نشیمن و زندگى نگهبانان و دولتیان قرار داشت ارگ نامیده مى شد.
نخستین قسمت در ساختن دژها، دیوارها یا حصار یا باره یا باروى قلعه بود كه از خشت و گل ساخته مى شد. این بارو هر چه پهن تر بود مطلوب تر بود. گاه آن ها را آنچنان پهن مى ساختند كه چندین سوار در ردیف همدیگر در بالاى آن رفت و آمد مى كردند.


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:37 ] [ اطلس ایران وجهان ]

قلعه کرشاهی

-قلعه کرشاهای در موقعیت جغرافیایی 55/33 درجه شمالی و 06/52 درجه شرقی، واقع در جنوب کویر بندریگ، شمال شهرستان ابوزیدآباد و در نزدیکی ارتفاعات کوه یخ آب در استان اصفهان قرار دارد.

این قلعه از خشت و گل ساخته شده است و هم اکنون از آثار بر جای مانده از زمان قاجار است. این قلعه یکی از قلعه های مهم سردار حسیم کاشی یکی از راهزنان و یاغیان دوره رضا خان بوده و هنوز آثار گلوله های توپ در نبرد نیروهای دولتی و نیروهای سردار حسین کاشی در این قلعه بر جای مانده است. قلعه کرشاهی - نمای خارجی قلعه


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:36 ] [ اطلس ایران وجهان ]
جندق از توابع شهرستان خور استان اصفهان است. از آن روستاهاي كويري كه براي درك كوير، معماري كويري و مردم‌شناسي مردم كوير بسيار قابل توجه است.

به همين دلايل و به لحاظ داشتن آثار باستاني و طبيعي، مي‌تواند يكي از روستاهاي هدف گردشگري باشد.

جندق ادغام شده "جنب دق" و به معني حاشيه کوير و زمين صاف است. يكي از جاذبه‌هاي اين روستا واقع شدن در مسير ريگ جن است و عبور از ريگ جن يكي از برنامه‌هايي است كه مي‌تواند در تورهاي ماجراجويانه مورد هدف باشد.

ريگ جن ناحيه‌اي است در کوير مرکزي ايران. اين منطقه در جنوب سمنان، شرق درياچه نمک، شمال انارک و غرب جندق قرار دارد.اين منطقه به دليل وسعت زياد و نداشتن چشمه و چاه آب و گرماي شديد، ناحيه اي صعب العبور است.

دو کوير شناس اروپايي، سون هدين، کوير شناس سوئدي و آلفونس گابريل اتريشي در شرح سفرهاي خود اشاره‌اي گذرا به اين ناحيه کرده‌اند.

قلعه انوشیروان - جندققلعه انوشیروان - جندق


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:36 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه فوق در ابعاد 194×194 متر يعنى در زمينى به مساحت 37636 مترمربع ساخته شده است. حصار اطراف آن به ارتفاع 6/7 متر و ضخامت 4/5 متر بصورت توپُر است. مجهز به دو نوع تيركش دورزن و نزديك زن مى‏باشد و تيركش‏هاى آن حالت عريب دارند. قلعه داراى 7 برجك و 2 برج در جلو مى‏باشد و شامل سرباز خانه، قورخانه، مسجد، حمام، اصطبل، حوضخانه، شاه نشين، عام نشين، باغ و ... بوده است. در سال 1359 ه.ش توسط عده ‏اى ناآگاه به ارزش ميراث فرهنگى كليه ابنيه داخل قلعه تخريب و همسطح شده است تنها حمام قلعه در پايين‏تر از سطح زمين بصورت ويرانه‏اى باقى مانده است. حمام داراى تون، حوض خانه و چاه فاضلاب است از هنرهاى جالب معمارى حمام كاربرد لوله ‏هاى سفالى به اندازه 6 اينچ مى‏باشد كه به منظور تهويه هواى حمام و تخليه فاضلاب كار گذاشته شده ‏اند. مصالح بكار رفته در حصار ها و برجهاى باقى مانده، خشت خام و آجر 20×30 سانتى‏مترى و ساروج بوده است طاق‏هاى آن به صورت 20 سانتى ‏مترى و جناغى بوده‏اند كه بى‏نظير هستند. آب موردنياز بوسيله يك رشته قنات وارد قلعه مى‏شده و پس از ذخيره در حوضخانه ‏ها به منظور زراعت و استفاده در آبيارى باغات كه در شمال قرار داشته‏ اند از آن استفاده مى‏شده است. در بالاى ديوار از داخل قلعه معبرى به عرض بيش از يك متر در ارتفاع 5 مترى از زمين براى گرد نگهبانان و جان‏ پناهى با متوسط ارتفاع 1/7 متر براى جلوگيرى از ديد خارج تعبيه شده است. در روى جان‏ پناه سوراخهايى (مزقل‏ها) با شيب‏هاى متفاوت تعبيه شده كه مدافعان از آن محل‏ها بصورت نشسته و يا ايستاده لوله تفنگ را جهت مقابله با دشمن از آنها خارج مى ‏نمودند. به جز برجهاى دروازه در زير سايه برجها، آسايشگاه سربازان قرار داشته كه برجهاى مذكور نيز مشابه ديوار داراى جان‏ پناه يا مزقل‏ هاى دفاعى با شيب‏هاى متفاوت بوده‏اند. قلعه در گذشته داراى 150 اطاق در اندازه‏ هاى مختلف با چهارحياط مجزا بوده است.قلعه ناصری ایرانشهر


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:36 ] [ اطلس ایران وجهان ]

كاروانسرای منظریه   

كاروانسرای منظریه در ابتدا ی راه ساوه ، نزدیك پلی ساخته شده كه از زیر آن رودخانه ای می گذرد. كاروانسرا كه درمیان ناحیه خشك وبی حاصلی قرارگرفته ، ازنظر بازرگانی اهمیت ویژه ای داشت . این كاروانسرا از یك سو در كنار كویر و از سوی دیگر در مجاور دریای نمك قرار دارد و نور خورشید از روی آن انعكاس شدیدی می یابد.
کاروانسرای منظریهمنبع - سایت کویرها وبیابانها

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:35 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای (رباط) شمش   

این کاروانسرا در کنار جاده اصلی یزد- کرمان، بین "مهریز" و "انار" قرار دارد و در گذشته نه چندان دور، در محدوده استان کرمان قرار داشت. این کاروانسرا احتمالاً به دستور گنجعلی خان (1034 - 1005 هـ. ق) ساخته شد. در کنار کاروانسرهای ایران نیز از این بنا، به عنوان یک بنای مربوط به دوره صفویه یاد شده است.
این کاروانسرا ساختمانی آجری با چهار برج مدور در چهار گوشه بنا است. در ضلع شرقی، به دلیل قرار گرفتن مخزن آب انبار کاروانسرا، حد واسط دو برج کناری، برج مانند دیگری نیز در وسط دیوار ساخته شده است. ورودی ساختمان در ضلع غربی قرار دارد و به هشتی متصل است. ورودی اصطبل های کاروانسرا نیز در طرفین آن واقع شده اند. اصطبل ها در طول اضلاع شمالی، جنوبی وغربی ادامه یافته اند.

محوطه روباز کاروانسرا (حیاط) به صورت هشت گوش است و در چهار گوشه آن، چهار صفه و در هر یک از چهار ضلع آن، سه صفه ساخته شده است. صفه میانی اضلاع، بزرگ تر و حالت شاه نشین را دارد. بام بنا نیز آجر فرش است. 
 
منبع- سایت کویرها وبیابانها ایران

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:35 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای (رباط) زبن الدین    کاروانسرای (رباط) زبن الدین

این کاروانسرا در شصت کیلومتری جاده یزد- کرمان و در فاصله پانصد متری از جاده قرار دارد. با توجه به مطالب کتاب جغرافیای کرمان، این کاروانسرا به دستور "زین الدین گنجعلی خان ریگ" حکمران کرمان و به امر "شاه عباس ماضی" در قرن دهم هـ. ق ساخته شد.
نقشه این رباط دایره و دارای پنج برج نیم دایره است که به دیواره هشت متری آن متصل اند. ساختمان این بنا از آجر است. پس از سر در نسبتاً وسیع ضلع جنوبی، هشتی و سپس صحن دوازده ضلعی قرار دارد. در اطراف صحن، رواق های سکو داری وجود دارد و در انتهای هر رواق اتاق هایی مشابه دیده می شود.

در طرفین هشتی ورودی و پشت اتاق ها، راهروهای وسیع و طولانی قرار دارد که اصطبل چهارپایان بود. فضای ضلع شمالی بنا- گویا شاه نشین- دارای سقفی بلند با کاربندی است. در داخل بنا عمدتاً از تزیینات آجر در نما استفاده شده که تابع طرح دوازده ضلعی حیاط یا صحن مرکزی آن است. قسمت شاه نشین در بدنه و سقف دارای اندود گچ و کاربندی است. کنگره ها و تیراندازهای لبه بام، ترکیب انحنای برج و دیواره ها و نمای تمام آجر آن، چهره خاصی به این کاروانسرا بخشیده است.

اخیراً این بنای تاریخی بازسازی و به محل مناسبی برای اسکان و پذیرایی گردشگران تبدیل شده است.
منع- کویرها وبیابانها

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:35 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای علی آباد   

کاروانسرای علی آباد در جاده اصلی یزد- بندرعباس و در ضلع شمالی شهرستان مهریز قرار دارد. بانی این بنا، شاهزاده "معارف دوست محمد ولی میرزا" پسر "فتحعلی شاه قاجار" است.
این کاروانسرا ساختمانی آجری و مربع شکل است. ضلع مشرف به جاده آن، از بیرون دارای چهار صفه در اطراف و یک صفه میانی است که راهروی ورودی در آن قرار دارد. این ضلع از داخل، علاوه بر صفه میانی که راهرو در آن قرار دارد، دارای ده صفه است.

در ضلع جنوبی نیز به قرینه ضلع شمالی، یازده صفه قرار گرفته است. اضلاع شرقی و غربی نیز سیزده صفه به قرینه دارند. در پشت صفه های شمالی و جنوبی، اتاق ها قرار دارند و در پشت صفه های شرقی و غربی راهروهای اصطبل واقع شده اند. در چهار گوشه بنا، چهار مدخل دیده می شود که به محوطه های داخلی کاروانسرا راه می یابند. همچنین چهار برج مدور نیز در چهار گوشه بیرونی بنا، به چشم می خورد. بلندی دیوارهای این کاروانسرا پنج متر و مساحت آن حدود چهار هزار متر مربع است.

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:35 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای رباط کریم   

کاروانسرای فتحعلی شاهی رباط کریمدر مسیر جاده تهران – ساوهقرار گرفته و به سبک دو ایوانی است. ورودی کاروانسرا از ایوان غربی است. ایوان شرقی به عنوان شاه نشین کاربرد داشت. این کاروانسرا دارای یک حیاط مرکزی با اتاق هایی ایوان دار است که دور تا دور این حیاط احداث شده اند. در پشت اتاق ها سالن های طولانی به عنوان بارانداز تعبیه شده که دسترسی به آنها از طریق ورودی هایی که چهار کنج حیاط قرار دارد، میّسر است. مصالح به کار رفته در این بنا سنگ ، آجر ، ملات گل و گچ است و تنها تزئینات کاروانسرا آجرکاری است.

کاروانسرای رباط کریم دارای دو کتیبه است که روی یکی از آنها تاریخ 1240 هـ . ق و نام بانی «آقا کمال» حک شده است

کاروانسرای رباط کریم

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:34 ] [ اطلس ایران وجهان ]

كاروانسرای سنگی محمد آباد  

این كاروانسرا در 50 كیلو متری شمال شرقی قم در جاده كوه سفید قراردارد . این كاروانسرا در مسیر كاروانی جاده ی بزرگ خراسان كه شمال شرقی ایران را به جنوب غربی پیوند می داد ، واقع است .
كاروانسرای سنگی به شكل چهار ایوانی ، با حصارهای عظیم سنگی وهشت برج دیده بانی و مستحكم از سده های پنجم وششم هـ . ق بازمانده است . درساخت كاروانسرا از سنگ های كوه استفاده شده و دارای بخش های جداگانه برای نگهداری احشام و استراحت كاروانیان بود. كاروانسرای سنگی محمد آباد با مساحتی بالغ بر 12610 متر مربع یكی از بزرگ ترین و با شكوه ترین بناها ی تاریخی استان قم به شمار می رود.
منع-  سایت کویرها وبیابانها

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:34 ] [ اطلس ایران وجهان ]

كاروانسرای قلعه سنگی   

این كاروانسرا در كنار جاده ری – قم ساخته شده و تا سال 1883 م مورد استفاده بود و به همین دلیل سالم تر باقی مانده است . با توجه به كشف چند سكه مغولی از سده های هفتم وهشتم هجری ، احتمال می رود بانی این كاروانسرا غازان خان ( 694هـ . ق ) باشد وحتی تاریخ بنای كاروانسرا مقدم بر حكومت پادشاه مغول باشد، د راین صورت باید قدمت آن را به اواخر دوران سلجوقی نسب داد.
حصارعظیمی مجموع كاروانسرا را احاطه كرده كه ، برج ها ی متعددی آن را حمایت می كند . بقیه تأسیسات با ارتفاعی برابر با نصف ارتفاع حصار ساخته شده اند.

در كاروانسرا چهارایوان عمیق در چهار طرف حیاط مركزی قرار دارد كه دارای طاق گهواره ای هستند و در انتهای آنها راهی برا ی ورود به اصطبل ها دیده می شود. اتاق هایی نیز برای قراردادن توشه و بار مسافران وجود دارد كه مستقیماً با هوای آزاد در ارتباط هستند. برای مسافران ویژه ، بخش های خصوصی در طرف چپ مدخل كاروانسرا ساخته شده بود. یكی از تالارهای این قسمت از كاروانسرا با گنبد بسیار زیبایی پوشیده شده بود.

قلعه در برابر گردنه كوچكی قرار دارد. دراین محل پلی وجود دارد كه اززیر آن نهری عبور می كند و آب رودخانه ای را كه در 25 كیلومتری كاروانسرا قرار دارد به طرف كاروانسرای حوض سلطان هدایت می كند. بالای گردنه ، برج كوچك دیده بانی از دور پیدا ست .

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:34 ] [ اطلس ایران وجهان ]
بهرام کاروانسرای مربع شکل متعلق به عهد صفویه می باشد که از دیوارهای بلند با چهار برج نیم دایره تشکیل شده است. این کاروانسرا به دستور شاه عباس صفوی و بر سر سه راهی اصفهان، خراسان و مازندران بنا نهاده شده است. قصر بهرام از سنگ ساخته شده و دارای 4 ایوان و 24 حجره می باشد. شترخوانها یا اصطبلهای این کاروانسرا به گونه ای تعبیه شده اند که کاملا در پشت اتاقها قرار می گیرند. آب مصرفی این کاروانسرا از چشمه سیاه در 5/7 کیلومتری قصر، توسط آبراهه سفید رنگی که از سنگ تراشیده شده، منتقل می شده است.

قصر بهرام در فاصله 50 کیلومتری جنوب پیشوای ورامین و در پارک ملی کویر  قرار دارد برای ورود به این منطقه اخذ مجوز از سازمان حفاظت از محیط زیست الزامی است . در منطقه جنوب شرقی قصر , سیاه کوه با ارتفاع 1865 متر قرار دارد .

کاروانسرای قصر بهرامکاروانسرای قصر بهرام


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:34 ] [ اطلس ایران وجهان ]
بهرام کاروانسرای مربع شکل متعلق به عهد صفویه می باشد که از دیوارهای بلند با چهار برج نیم دایره تشکیل شده است. این کاروانسرا به دستور شاه عباس صفوی و بر سر سه راهی اصفهان، خراسان و مازندران بنا نهاده شده است. قصر بهرام از سنگ ساخته شده و دارای 4 ایوان و 24 حجره می باشد. شترخوانها یا اصطبلهای این کاروانسرا به گونه ای تعبیه شده اند که کاملا در پشت اتاقها قرار می گیرند. آب مصرفی این کاروانسرا از چشمه سیاه در 5/7 کیلومتری قصر، توسط آبراهه سفید رنگی که از سنگ تراشیده شده، منتقل می شده است.

قصر بهرام در فاصله 50 کیلومتری جنوب پیشوای ورامین و در پارک ملی کویر  قرار دارد برای ورود به این منطقه اخذ مجوز از سازمان حفاظت از محیط زیست الزامی است . در منطقه جنوب شرقی قصر , سیاه کوه با ارتفاع 1865 متر قرار دارد .

کاروانسرای قصر بهرامکاروانسرای قصر بهرام


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:34 ] [ اطلس ایران وجهان ]
بهرام کاروانسرای مربع شکل متعلق به عهد صفویه می باشد که از دیوارهای بلند با چهار برج نیم دایره تشکیل شده است. این کاروانسرا به دستور شاه عباس صفوی و بر سر سه راهی اصفهان، خراسان و مازندران بنا نهاده شده است. قصر بهرام از سنگ ساخته شده و دارای 4 ایوان و 24 حجره می باشد. شترخوانها یا اصطبلهای این کاروانسرا به گونه ای تعبیه شده اند که کاملا در پشت اتاقها قرار می گیرند. آب مصرفی این کاروانسرا از چشمه سیاه در 5/7 کیلومتری قصر، توسط آبراهه سفید رنگی که از سنگ تراشیده شده، منتقل می شده است.

قصر بهرام در فاصله 50 کیلومتری جنوب پیشوای ورامین و در پارک ملی کویر  قرار دارد برای ورود به این منطقه اخذ مجوز از سازمان حفاظت از محیط زیست الزامی است . در منطقه جنوب شرقی قصر , سیاه کوه با ارتفاع 1865 متر قرار دارد .

کاروانسرای قصر بهرامکاروانسرای قصر بهرام


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:34 ] [ اطلس ایران وجهان ]

كاروانسرای عباس آباد – سیاهكوه  

این كاروانسرای چهار ایوانی نزدیك كاروانسرای سیاهكوه در جاده ری – ورامین در میان كویر نمك قرار دارد. بنا متعلق به دوره صفویه و برای ساخت آن از سنگ و آجر استفاده شده و با سنگ تزیین شده است . بنا دو حیاط مركزی دارد كه به احتمال زیاد در یكی از آنها از مسافران عادی و در دیگری از مسافران مخصوص و بزرگان حكومتی پذیرایی می شد .
منبع - سایت  کویرهاوبیابانها ایران

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:33 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه الموت در شمال شرقی روستای گازرخان و بر فراز كوهی از سنگ به ارتفاع ۲۱۰۰ متر از سطح دريا قرار دارد

اين كوه از نرمه گردن (ميان نرمه‌لات و گرمارود) شروع شده و به طرف مغرب ادامه پيدا كرده است.

صخره‌هاي پيرامون قلعه كه رنگ سرخ و خاكستري دارند، در جهت شمال شرقي به جنوب غربي كشيده شده‌اند.

پيرامون دژ از هر چهار سو پرتگاه است و تنها راه ورود به قلعه در انتهای ضلع شمال شرقی است كه كوه هودكان با فاصله‌ای نسبتاً زياد بر آن مشرف است. اين قلعه يكی از جاذبه‌های گردشگری استان قزوين محسوب می‌شود.

قلعه الموت یکی از منحصر به فردترین دژهای تاریخی ایران است که در منطقه رودبار الموت از توابع قزوین واقع شده است.

نام الموت در تاریخ ایران با نام اسماعیلیه گره خورده و حسن صباح به عنوان رهبر فرقه اسماعیلیه از این قلعه به عنوان پایگاه حکومت خود و ترویج عقاید اسماعیلیه بهره می‌برده است.

در مکتوبات تاریخی از قلعه حسن صباح در دوره صفوی به عنوان زندان یاد شده است. اما کاوش‌های باستان‌شناسی در این قلعه نشان می‌دهد که دژ الموت نه تنها زندان نبوده بلکه افرادی که در آن می‌زیسته‌اند از مرتبه اجتماعی خاصی برخوردار بوده‌اند.

قلعه الموت را که مردم محل؛ قلعه حسن می‌نامند از دو قسمت تشکیل شده است. قسمت باختری که دارای ارتفاع بیش‌تری است به نام جورقلا یعنی قلعه بالا و پیلاقلا یعنی قلعه بزرگ خوانده می‌شود.

قسمت خاوری آن را جیرقلا یعنی قلعه پایین و پیارقلا یعنی قلعه کوچک نامند. دیوار خاوری قلعه بالا با قلعه بزرگ کم‌تراز قسمت‌های دیگر صدمه دیده است. طول قلعه حدود 120 متر و پهنای آن بین 10 تا 35 متر متغیر است.

یکی از شگفتی‌های قلعه حسن یا الموت، سیستم پیچیده آب رسانی با تنبوشه‌هایی به قطر 10سانتی متر است که از چشمه کلدر آب را به دژ رسانده و درحوض‌های سنگی ذخیره می‌کرده‌اند.

در جنوب باختری این قسمت از قلعه، در میان شیب بسیار تندی که به پرتگاه‌های عمیق می‌رسد؛ حوضی در دل سنگ به ابعاد تقریبی5×8 متر کنده‌اند که هیچ گاه ازآب خالی نشده است.

این قلعه؛ بسیار مورد توجه گروه‌های گردشگری است و هرساله مورد بازدید گردشگران ایرانی و خارجی زیادی قرار می‌گیرد.

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:25 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه قهقهه - اهر
قلعه قهقهه در دهستان یافت از بخش هوراند شهرستان اهر، نزديك روستاي گنجويه و قره آغاجلو بوده و در فاصله 75 کیلومتری شمال مشکین شهر در استان اردبيل قرار دارد

این دژ به دلیل اینکه محل زندانی شدن افراد سیاسی مهمی، مانند شاهزادگان صفوی در زمان گذشته بوده‌است در تاریخ شهرت بسیاری دارد.

در زمان جنگ‌های ایرانی و عثمانی خزاین شاهان صفوی در اين قلعه نگهداری و حفاظت می‌شده است و اهمیت آن از اواخر دوره صفویه بتدریج کمتر شده و در دوره قاجاریه به یکباره متروکه شده است.

این قلعه در تپه سنگی به ارتفاع تقریبی ۱۰۰۰ هزار متر از زمین‌های اطراف قرار داشته و اطراف آن را با حصار مستحکم و غیر قابل نفوذ احداث نموده‌اند که با گذشت سالیان دراز هم اکنون نیز ورود به آن تقریباً غیر ممکن بوده و فقط در شرایط جوی مناسب امکان‌پذیر است.

قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقریبی 2500 متر از سطح دریا، دیوارهای بلند طبیعی و در میان صخره‌ها واقع شده است و دور تا دور قلعه پرتگاه خطرناک و عمودی شکلي وجود دارد.

طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می‌رسد. در زمان بابك و صفويه از اهميت بسزايي برخوردار بوده و سال‌ها به‌ عنوان خزانه سلطنتي و مهم‌ترين زندان مورد استفاده قرار گرفته است.

اين قلعه تبعيدگاه مجرمان سياسي و به عنوان زنداني مهم در عصر صفويان مورد استفاده قرار مي‌گرفته است.

از نظر لغوي قهقهه به معناي آواز بلند در خنده‌ و نيز به معناي آواز كبك مي‌باشد.

قهقهه‌، احتمالا نام برخي از مكان‌هاي ديگري نيز بوده است‌، چنان ‌كه دهي از دهستان ميان ولايت حومه شهر مشهد نيز به همين نام است.

در كتاب تاريخ گيلان‌ اثر ملاعبداللّه فومني گيلاني‌، از اين قلعه به‌عنوان قلعه ماران ‌ياد شده است‌. این قلعه را کهندژ (قلعه قدیمی) نیز گفته‌اند.

قلعه قهقهه‌ همچون ساير قلاع ايران‌، داراي خصوصيات و ويژگي‌هايي است كه از بسياري جنبه‌ها چون قرار گرفتن بر ارتفاع كوهي بلند، مصالح به كار برده شده در ساخت‌قلعه و مانند آن‌، مشابهت زيادي با قلعه‌هاي ديگر دارد.

راه ورودی این قلعه از ضلع شمالی آن می‌باشد که به عنوان یک قلعه نظامی مطرح بوده است.

قلعه قهقهه از 3 حصار متداخل و حصارها بر تعيين حدود قلعه جهت تشكيل ديواره‌هاي سنگي كوه تعبيه شده است. هر حصار داراي دروازه است و حصار اصلي آن داراي 4 برج بوده و دروازه آن دو برج 5 ضلعي با طاق هلالي بعد از دروازه راهروي درازي به اتاق هلالي دارد.

مصالح ساختماني آن عبارتند از سنگ‌هاي رسوبي به رنگ‌هاي كرم و آجري با ملاط گچ و آهك‌.

زندان قلعه فضايي است در بدنه بالايي كوه كه 3 قسمت آن به پرتگاه و به‌ سوي دره اي 80 متري است. قلعه داراي 5 استخر است و ديده باني 8 ضلعي در شمال غرب با برج 8 ضلعي دارد.

 این قلعه با شماره 6192 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

تاریخ درج: 14 مهر 1388 ساعت 15:05 تاریخ تایید: 16 مهر 1388 ساعت 12:02 تاریخ به روز رسانی: 16 مهر 1388 ساعت 12:03

منبع- سایت همشهری انلاین

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:24 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه بهستان - ماهنشان
قلعه بهستان یا کهن دژ در شهرستان ماه‌نشان در استان زنجان قرار دارد و قدمت این دژ به دوره هخامنشیان برمی‌گردد

قلعه بهستان یکی از 20 قلعه تاریخی شهرستان ماهنشان در استان زنجان است که قدمت آن به قرن پنجم هجری قمری تخمین زده می‌شود.

به علت شرایط زمانی خاص آن دوره، حاکمان جهت دفاع از خود و مردم اقدام به ساخت این قلعه كرده‌اند.


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:23 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با ميمون قلعه - لارستان
ميمون قلعه در 4 كيلومتري دهستان فداغ قرار دارد

 اين قلعه‌ تاریخی واقع در دهستان فداغ از توابع بخش گراش شهرستان لارستان در جنوب استان فارس است و یکی از نقاط دیدنی استان فارس در جنوب ایران به شمار مي‌آيد.

در ۴ کیلومتری غرب فداغ کوهی گرد و مجزا از کوه‌های دیگر به عظمت و بلندای تاریخ قرار دارد که تمدن و فرهنگ فداغ و منطقه را در دل خود به یادگار دارد.

یادگاری که نشان از سختکوشی و همت والای مردمان آن روز را دارد.

قلعه میمون لارستان، طبق شواهد و آثار بر جای مانده در حدود ۲۵۰۰ سال قدمت دارد.

این قلعه تا ۲۵۰ سال پیش از رونق اقتصادی و نظامی برخوردار بوده‌است. همچنین فعالیت کشاورزی نیز در پایین قلعه جریان داشته‌است.

ارتفاع قلعه از سطح زمین در حدود ۴۵۰ متر می‌باشد که به وسیله پلکان و تونل‌های مخفی پایین قلعه را به بالا متصل می‌کرد.

منبع- همشهری انلاین

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:23 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه تاريخي اسفزار - سربيشه
:قلعه تاريخي اسفزار در شهرستان سربيشه برفراز تپه‌اي مشرف به روستاي اسفزار قرار دارد

روستای اسفزار، در دهستان مود از توابع بخش مود شهرستان سربیشه، واقع در استان خراسان جنوبی است

اين روستای در فاصله ۴۸ کیلومتری شرقی شهر بیرجند در مسیر جاده چاج به شهرستان درمیان قرار دارد.

اين قلعه از جمله قلعه‌هاي خشتي و گلي با حصار خارجي و برج‌هايي در چهارگوشه مي‌باشد كه به عنوان بنايي دفاعي در مقابل حمله مهاجمان و راهزنان بنا شده است.

قلعه اسفزار داراي بارو و 4 برج در چهار گوشه است و قدمت آن به اواخر صفويه تا اواخر قاجار برمي‌گردد.

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:23 ] [ اطلس ایران وجهان ]
قلعه گویجه در 45 كیلومتری جنوب شرقی مراغه و در كنار رودخانه قوری چای قرار دارد

نام قلعه گویجه برگرفته از سنگ‌های سبزرنگی است كه در منطقه وجود دارد.

این قلعه از لحاظ ابعاد کوچک است و به دست انسان ساخته نشده است و حاصل توده‌ای  طبیعی می‌باشد و انسان‌ها با استفاده از لاشه سنگ‌ها سوراخ‌ها و راه‌های آن را به بیرون بسته‌اند.

در اين قلعه یک در بزرگ ایجاد کرده‌اند که این ورودی بزرگ تونل مانند احتمالا به انواع آغول استفاده مي‌شده و در بالای قلعه آب انباری وجود دارد که چشمه‌ای در آن هست که با برداشت آب از آن آب رفته جای گزین می‌شود.

در اطراف قلعه بقایای دیواردورتا دور باقی مانده است و تاریخ بنا نیز از هزاره قبل از میلاد تا اوایل دوران اسلامی تخمین زده شده است.

تاریخ درج: 15 آبان 1388 ساعت 15:20 تاریخ تایید: 17 آبان 1388 ساعت 23:53 تاریخ به روز رسانی: 17 آبان 1388 ساعت 23:53

منبع- سایت همشهری انلاین

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:23 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه قهقهه - اهر
قلعه قهقهه در دهستان یافت از بخش هوراند شهرستان اهر، نزديك روستاي گنجويه و قره آغاجلو بوده و در فاصله 75 کیلومتری شمال مشکین شهر در استان اردبيل قرار دارد

این دژ به دلیل اینکه محل زندانی شدن افراد سیاسی مهمی، مانند شاهزادگان صفوی در زمان گذشته بوده‌است در تاریخ شهرت بسیاری دارد.

در زمان جنگ‌های ایرانی و عثمانی خزاین شاهان صفوی در اين قلعه نگهداری و حفاظت می‌شده است و اهمیت آن از اواخر دوره صفویه بتدریج کمتر شده و در دوره قاجاریه به یکباره متروکه شده است.

این قلعه در تپه سنگی به ارتفاع تقریبی ۱۰۰۰ هزار متر از زمین‌های اطراف قرار داشته و اطراف آن را با حصار مستحکم و غیر قابل نفوذ احداث نموده‌اند که با گذشت سالیان دراز هم اکنون نیز ورود به آن تقریباً غیر ممکن بوده و فقط در شرایط جوی مناسب امکان‌پذیر است.

قلعه قهقهه در منطقه قره داغ و با ارتفاع تقریبی 2500 متر از سطح دریا، دیوارهای بلند طبیعی و در میان صخره‌ها واقع شده است و دور تا دور قلعه پرتگاه خطرناک و عمودی شکلي وجود دارد.

طبق تحقیقات باستان شناسی به عمل آمده استقرار در این قلعه به دوران قبل از اسلام می‌رسد. در زمان بابك و صفويه از اهميت بسزايي برخوردار بوده و سال‌ها به‌ عنوان خزانه سلطنتي و مهم‌ترين زندان مورد استفاده قرار گرفته است.

اين قلعه تبعيدگاه مجرمان سياسي و به عنوان زنداني مهم در عصر صفويان مورد استفاده قرار مي‌گرفته است.

از نظر لغوي قهقهه به معناي آواز بلند در خنده‌ و نيز به معناي آواز كبك مي‌باشد.

قهقهه‌، احتمالا نام برخي از مكان‌هاي ديگري نيز بوده است‌، چنان ‌كه دهي از دهستان ميان ولايت حومه شهر مشهد نيز به همين نام است.

در كتاب تاريخ گيلان‌ اثر ملاعبداللّه فومني گيلاني‌، از اين قلعه به‌عنوان قلعه ماران ‌ياد شده است‌. این قلعه را کهندژ (قلعه قدیمی) نیز گفته‌اند.

قلعه قهقهه‌ همچون ساير قلاع ايران‌، داراي خصوصيات و ويژگي‌هايي است كه از بسياري جنبه‌ها چون قرار گرفتن بر ارتفاع كوهي بلند، مصالح به كار برده شده در ساخت‌قلعه و مانند آن‌، مشابهت زيادي با قلعه‌هاي ديگر دارد.

راه ورودی این قلعه از ضلع شمالی آن می‌باشد که به عنوان یک قلعه نظامی مطرح بوده است.

قلعه قهقهه از 3 حصار متداخل و حصارها بر تعيين حدود قلعه جهت تشكيل ديواره‌هاي سنگي كوه تعبيه شده است. هر حصار داراي دروازه است و حصار اصلي آن داراي 4 برج بوده و دروازه آن دو برج 5 ضلعي با طاق هلالي بعد از دروازه راهروي درازي به اتاق هلالي دارد.

مصالح ساختماني آن عبارتند از سنگ‌هاي رسوبي به رنگ‌هاي كرم و آجري با ملاط گچ و آهك‌.

زندان قلعه فضايي است در بدنه بالايي كوه كه 3 قسمت آن به پرتگاه و به‌ سوي دره اي 80 متري است. قلعه داراي 5 استخر است و ديده باني 8 ضلعي در شمال غرب با برج 8 ضلعي دارد.

 این قلعه با شماره 6192 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

تاریخ درج: 14 مهر 1388 ساعت 15:05 تاریخ تایید: 16 مهر 1388 ساعت 12:02 تاریخ به روز رسانی: 16 مهر 1388 ساعت 12:03

منبع- سایت همشهری انلاین

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:22 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه زائر خضرخان
:
قلعه زائرخضرخان در شمال منطقه اهرم واقع شده و به زائر خضرخان تنگستانی منسوب است.

در حال حاضر در قلعه زائرخضرخان اعقاب و فرزندان زائر خضرخان تنگستانی سکونت دارند.

اين قلعه در زمان جنگ انگليس و ايران در بوشهر مورد استفاده قرار مي‌گرفت و جای اصابت گلوله توپ بر برج باختری آن هنوز هم باقی است.

قلعه زائر خضرخان مشتمل بر 4 برج و بارو و قلعه ميانی است و همچنين تأسيسات خصوصی برای ساكنين در قلعه وجود دارد.

ساختمان قلعه از خشت خام و گل ساخته شده است

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:22 ] [ اطلس ایران وجهان ]
استان ایلام یکی از استان‌های کشور ایران است که در باختر این کشور و در ناحیه‌ای کوهستانی و نیمه گرم قرار گرفته‌است.

مرکز استان ايلام شهر ایلام است و اين استان از غرب با کشور عراق، از جنوب با استان خوزستان، از شرق با استان لرستان و از شمال با استان کرمانشاه همسایه ‌است.

این استان از استان‌های جنگلی ایران است و به خاطر زیبایی طبیعتش از آن با نام عروس زاگرس نیز یاد می‌شود. پیش از دوره پهلوي اول به این ناحیه پشتکوه لرستان می‌گفتند.

استان ایلام دارای 7 شهرستان به نام‌هاي آبدانان، ایلام، ایوانغرب، دره شهر، دهلران، شیروان، چرداول و مهران است. شهرهای استان ایلام نيز عبارت‌اند از: آسمان‌آباد، ارکواز، ایوان، بدره، پهله، توحید، چوار، زرنه، سرابله، صالح آباد، لومار، مورموری، موسیان و میمه.

از نقاط دیدنی استان ایلام می‌توان به آتشکده ساسانیان و طاق شیرین و فرهاد در ایوانغرب، تنگ رازیانه، میان تنگ (مانشت)، دریاچه‌های دوقلوی آبدانان، شهر باستانی ماداکتو در درّه‌شهر، آتشکده چهار تاقی دره‌شهر، دره ارغوان در شمال شهر ایلام، دریاچه سد ایلام، چشمه‌های آب گرم دهلران و بيش از 25 قلعه كه در سرتاسر استان پراكنده هستند اشاره كرد.

قلعه هزارانی:

در امتداد جاده آبدانان- مورموری در ابتدای روستای هزارانی در بخش شمالی  جاده بقایایی قلعه‌ای روی یک تپه طبیعی دیده می‌شود. ارتفاع این تپه حدود 10 متر است که آثار بجای مانده معماری آن به صورت یک قلعه بوده که با مصالح سنگ و گچ ساخته شده است.

پلان بنا به شکل دالانهایی مستطیلی شکل و طویلی است که متاسفانه کاملاً تخریب و به صورت مدفون و نیمه مدفون مشاهده می‌شوند و مربوط به دوران ساسانی است.


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:22 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قز قلعه - تاكستان
قز قلعه در 20 کيلومتري شهرستان تاکستان و در کنار روستاي آبکلو قرار دارد

اين قلعه بر فراز کوه سنگي قرار دارد که از کيلومترها دورتر قابل مشاهده است.

اين قلعه از 3 طرف به پرتگاه‌هاي عميق منتهي مي‌شود و تنها راه ورود به آن از سوي جنوب است.

ديواره بلندي که با سنگ لاشه و ملاط برآمده كه از استحکام و پايداري اين دژ دفاعي حکايت دارد.

چشم‌انداز وسيع و اشراف بر تمام دشت گسترده قزوين، ترکيب شگفت‌آور سنگ لاشه با آجر، فرورفتگي‌ها و برجستگي‌هاي موزون در سطح ديواره قلعه، تزئينات بسيار زيباي مقرنس و طرح‌هاي ديگر ازجمله ويژگي‌هاي قزقلعه به شمار مي‌آيند.

قز قلعه از جمله آثار اواخر دوره ساساني یا اوایل اسلام است كه همچنان پابرجا مانده‌اند

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:21 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه اژدها پيكر - لارستان
 
قلعه اژدها پيكر در شهر لار در استان فارس قرار دارد

با توجه به يافته‌های موجود، قدمت قلعه اژدها پيکر به دوره پيش از اسلام می‌رسد و تا يک قرن پيش اين قلعه مسكونی بوده است.

قلعه اژدها پيكر روی يک سطح مرتفع در باختر شهر شيراز قرار گرفته و طول آن 700 و پهنای آن 170 متر است.

اين قلعه از 3 بخش ديوار سنگی محاطی، قلعه بالايی و ميانی تشكيل شده است. به جز قلعه بالايی و بنای مشهور به قبر مادر نادرشاه، بقيه قسمت‌های قلعه ويران شده است.

بقاياي اين قلعه روی تپه‌ای در شمال شهر لار نمايان است.

بین این تپه و تپه‌ای که قلعهٔ نارین روی آن ساخته شده بوده‌است، دره‌اي تنگ وجود دارد كه مسیر رودخانهٔ خشکی (رودخانه فصلی) به نام رودخانه (وروند) در آن قرار دارد.

قلعه اژدها پيكر يكي از قلاع قديمي لار است و چون به شكل اژدها مي‌باشد به اين نام معروف شده است.

در بالاي آن كوه آثار عمارات قديم از قبيل سرداب و مسجد و حمام و مقبره و چاه و دولاب و آب انبار موجود است و آثار برج و بارو و قلعه و حصار آن هم هنوز ظاهر مي‌باشد.

قدمت آثار و بقایای اين قلعه به دورهُ ساسانی مي‌رسد. استحکامات و تأسیسات داخلی آن چنان محکم و استوار بوده‌است که در قدیم آن را طلسم کیانی می‌نامیده‌اند.

برفراز این کوه چاهی از دل سنگ تراشیده شده که به دولاب مشهور است.

تاریخ درج: 18 مهر 1388 ساعت 18:52 تاریخ تایید: 19 مهر 1388 ساعت 00:24 تاریخ به روز رسانی: 19 مهر 1388 ساعت 00:25
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:21 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنایی با تاریخچه پل در ايران
ايران- :
پل طاقی است روی رودخانه، دره، یا هر نوع گذرگاه که رفت‌و‌آمد را ممکن می‌سازد.

امروزه در مبحث مدیریت شهری، پل را سازه‌ای برای عبور از موانع فیزیکی قلمداد می‌کنند تا ضمن استفاده از فضا بتواند عبورومرور و دسترسی به اماکن را تسهیل کند.

واژه پل که در پهلوی به صورت (Puhl) آمده، در زبان فارسی به صورت پول نیز به کار رفته است.

ساخت پل‌های سنگی به دوران قبل از رومی‌ها برمی‌گردد که در خاور میانه و چین پل‌های زیادی به این شکل برپا شده است.


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:21 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه شیخ سلطان - بندر لنگه
قلعه مغویه از توابع بخش مرکزی شهرستان بندر لنگه و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است

دهستان مغویه یکی از دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان بندر لنگه در استان هرمزگان واقع در جنوب ایران است.

این بنای تاریخی در بندر مغویه واقع شده‌است و متعلق به شیخ سلطان المرزوقی یکی از حکمرانان منطقه و رئیس قبیله المرازیق و حاکم مغویه می‌باشد و به شیخ سلطان المرزوقی مشهور است.

ساختمان قلعه دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی بوده که قدمت حیاط اندرونی از بیرونی بیشتر است.

این بنا در 2 طبقه و در قسمت‌هایی نیز در 3 طبقه ساخته شده و دارای تعداد زیادی اتاق به همراه حمام سنتی، یک برج نگهبانی و 2 بادگیر می‌باشد.

ساخت این بنا در سال ۱۳۲۱ هجری قمری پایان یافته‌است.

این کاخ زیبا از یادگار حکمرانان مرزوقی از قبیله العجمان که در منطقه مغویه و بندر لنگه از توابع استان هرمزگان حاکم بودند باقی مانده‌است.

منبع- همشهری لنلاین

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:20 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه شيرکوه - رودبار الموت

قلعه شيرکوه که بيدلان نيز خوانده مي‌شود در نزديکي روستاي باغدشت و برفراز قله‌اي که 1851 متر از سطح دريا ارتفاع دارد، قرار دارد

اين دژ از استراتژيک‌ترين قلاع دفاعي دوره اسماعيليان به شمار مي‌آيد. زيرا در محل تقاطع طالقان رود و الموت رود قرار گرفته و به خاطر تسلطش بر سراسر منطقه، گلوگاه مهمي براي رويارويي با مهاجماني است که به دره گام مي‌گذارند.

راه دسترسي به دژ بيدلان بسيار دشوار است و به دره‌هايي با عمق بيش از 600 متر منتهي مي‌گردد که با ديواره‌هاي بلند و برج‌هاي مستحکم تسخيرناپذير مي‌نمايد.

وجود 8 مخزن بزرگ آب که با عرض تقريبي 1/75 و درازاي 6 تا 16 متر در دل سنگ کنده شده‌اند از عزم جدي قلعه نشينان براي پايداري در محاصره‌هاي طولاني حکايت دارد.

ويژگي منحصر بفرد دژ شيرکوه، قلعه‌اي ايذايي است که در 3/5 کيلومتري غرب آن قرار دارد و برجک ناميده مي‌شود و براي اشراف کامل به عبورکنندگان از تنگه طالقان ساخته شده است.

غير از بقاياي ديواره‌ها، برج‌ها، گذرگاه سرپوشيده و سنگرهاي نگهباني کنده شده در دل تخته سنگ‌ها، تنوري سنگي به ارتفاع 1/60 و قطر 1/75 متر را بايد از آثار دژشيرکوه

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:20 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه دختر
قلعه دختر در 6 كيلومتري جاده فيروزآباد به شيراز در دامنه كوهي مشرف به جاده قرار دارد.

تمام قلعه از سنگ‌هاي درشت ساخته و سنگ‌هاي نما، تراشيده شده اند ولي سنگ‌هاي پي‌ها و داخل ديوارها از قلوه سنگ‌هاي درشت رودخانه‌اي تشكيل شده اند.

بزرگي بناي اين قلعه، مبهوت كننده است و ديوارهاي بلند آن با همه شكستگي و ريخته شدن، هنوز هم شكوهي خيره كننده دارند.

در قسمتي از قلعه دهانه غاري ديده مي‌شود كه به قول بعضي از محلي‌ها اين غار راهي به كاخ ساساني در جلگه فيروزآباد داشته است. يعني در زمان حمله دشمن به قلعه، محصورين قلعه مي‌توانستند از طريق اين غار با شهر ارتباط داشته باشند و بتوانند غذا و نيروي انساني وارد قلعه كنند.

قلعه دختر، نشان ظهور امپراتوري ساساني و افول دولت اشکاني است.

اين قلعه از سه جهت شمال، غرب، جنوب با صخره کوهستاني با ارتفاع غير قابل نفوذ محصور است و بر هر صخره با روي بلند و برج هاي ديده باني ساخته شده در سمت شرق با فاصله بيش از يک کيلومتر از قلعه ديوار سنگي محکمي کشيده شد تا مانع ورود افراد شود.


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:20 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه دختر
قلعه دختر در 6 كيلومتري جاده فيروزآباد به شيراز در دامنه كوهي مشرف به جاده قرار دارد.

تمام قلعه از سنگ‌هاي درشت ساخته و سنگ‌هاي نما، تراشيده شده اند ولي سنگ‌هاي پي‌ها و داخل ديوارها از قلوه سنگ‌هاي درشت رودخانه‌اي تشكيل شده اند.

بزرگي بناي اين قلعه، مبهوت كننده است و ديوارهاي بلند آن با همه شكستگي و ريخته شدن، هنوز هم شكوهي خيره كننده دارند.

در قسمتي از قلعه دهانه غاري ديده مي‌شود كه به قول بعضي از محلي‌ها اين غار راهي به كاخ ساساني در جلگه فيروزآباد داشته است. يعني در زمان حمله دشمن به قلعه، محصورين قلعه مي‌توانستند از طريق اين غار با شهر ارتباط داشته باشند و بتوانند غذا و نيروي انساني وارد قلعه كنند.

قلعه دختر، نشان ظهور امپراتوري ساساني و افول دولت اشکاني است.

اين قلعه از سه جهت شمال، غرب، جنوب با صخره کوهستاني با ارتفاع غير قابل نفوذ محصور است و بر هر صخره با روي بلند و برج هاي ديده باني ساخته شده در سمت شرق با فاصله بيش از يک کيلومتر از قلعه ديوار سنگي محکمي کشيده شد تا مانع ورود افراد شود.


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:20 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه شميران - قزوين
قلعه يا دژ شميران درکنار درياچه سپيدرود و بالاي تپه‌اي مرتفع و سنگي که رود قزل اوزن از جنوب آن مي‌گذرد قرار دارد

اين قلعه، از قلعه‌هاي پر اهميت و معتبر ايران است و در بين اهالي منطقه به نام هاي شيمران و سميران معروف است، ولي در متون تاريخي به نام هاي سميران، شميران، سميرم، شمع ايران، کنگريان، سميويروم و سالاريه نام برده شده است.

پيشينه اين قلعه را به دوران قبل از اسلام نسبت مي‌دهند و در طول سال‌هاي سده چهارم هجري تختگاه کنگريان- آل مسافر- بوده است.

طرح کلي بناي قلعه به شکل مستطيل و ارتفاع برج‌ها و ديوار نزديک به 15 متر است که تمامي آن را با کمک سنگ‌هاي لاشه و ملاط گچ به ضخامت 8 پا ساخته‌اند و در فاصله‌هاي 1 متري کلافي چوبي در دل ديوار به کار برده اند که علاوه بر استحکام و همبستگي اجزا، نظمي منطقي به بنا بخشيده و از دور به صورت يک رج سنگ خودنمايي مي‌کند.

در ديوار شمالي قلعه 2 برج وجود دارد که در قسمت بالا داراي پنجره‌هاي بلند مستطيلي شکل با قوس نيزه‌دار هستند که بيشتر براي نگهباني پايين قلعه از آنها استفاده مي‌شده است.

طرز ساختمان ديواره غربي قلعه با جانب شرقي تفاوت دارد و به جاي برج‌هاي مدور، ديواري صاف ساخته‌اند که نماي خارجي ساختمان‌هاي اين بخش قلعه به شمار مي‌رود و به تمامي از ملاط گچ پوشش يافته و به خوبي حفظ شده است.

قسمت جنوبي دژ نيز ديواري صاف دارد که به خاطر رود قزل اوزن از امنيت بيشتري برخوردار بوده و نيازي به استحکامات دفاعي بيشتر احساس نمي‌شده است.

دژ شميران نزديک به دو قرن جزو قلعه هاي اسماعيليان بوده و پس از هجوم هلاکو تا پايان دوره صفوي نيز در کشمکش‌هاي سياسي اهميتي بسزا داشته است.

نام شميران بارها در متون آمده است. شميران مرکز طارم بود و قلعه درکنارشهر قرار داشت. ديواري گرد شهر و قناتي در ميان قلعه تا کنار رودخانه وجود داشت که از آن جا آب برمي داشتند.

اين قلعه در نزديکي روستاي بهرام آباد از توابع طارم قرار دارد. براي رفتن به سوي قلعه مي بايد از روي سد سفيد رود عبور کرد.

طول جاده ماشين رو از سد تا بهرام آباد ۱۸ کيلومتر است و بعد مي بايد مسافتي در حدود ۳ کيلومتر را به سمت جنوب با پاي پياده طي کرد تا به قلعه رسيد.

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:19 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه چالشتر

قلعه خدا رحم خان يا قلعه چالشتر اثري باشکوه از نظر معماری و هنری حجاری در ایران، در سال 1323 قمري در چالشتر در 5 کیلو‌متری شهرکرد احداث شد.

قلعه چالشتر در استان چهار محال و بختیاری تلفیقی از معماری دوران قاجار ایران با معماری اروپایی است، با ستون‌هایی ایستاده از سنگ خودنمایی می‌کند.

این قلعه در منطقه چالشتر واقع شده که در دوره صفویه مرکز حکمرانی چهارمحالی‌ها بوده که به وسیله کلانتران روستاها و مناطق تحت سیطره خود را کنترل می‌کردند و پس از انتصاب حسین قلی‌خان به عنوان ایلخان بختیاری، در اواسط حکومت ناصرالدین شاه، حکمرانان این منطقه از حاکمیت بر چالشتر خلع و تنها به زمین داران بزرگ تبدیل شدند


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:19 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنایی با قلعه خورموج
برج قلعه خورموج در شهر خورموج از توابع بخش مرکزی شهرستان دشتی در استان بوشهر قراردارد.

قلعه خورموج یکی از قلعه‌های معروف و تاریخی و یکی از نقات نگهبانی و جایگاه پاسداران شهر در دوران گذشته بوده‌است.

برجی که تا به حال برجای مانده‌است بقایای قلعهٔ عظیمی است که به نام قلعهٔ خورموج مشهور بوده‌است.

قلعه خورموج یکی از آثار شکوهمند و تاریخی استان بوشهر [چهارگوشه ايران: استان بوشهر] است که در حال حاضر یکی از برج‌های آن باقی مانده‌است.

قلعه خورموج شامل چهار حصار، چهار قلعه، اندرونی، عمارت مرکزی و قراولخانه و اصطبل می‌باشد.

سبک معماری آن سلجوقی و متاثر از سبک قلعه سازی دوره ساسانی است که با استفاده از طاق‌نماها و گچبری در آرایش دیوارها و درون اتاق‌ها بنا شده است.

قسمتی از این قلعه به نام قلعه محمدخان دشتی و قسمت دیگر آن به نام قلعه جلال خان معروف بوده است.

حدود 150 سال پيش محمد خان دشتي حاکم دشتي قلعه‌اي ساخت که داراي چهار برج گلي بود و ديوارها و باروها گچي که به ارتفاع 10تا12 متر و با وسعت تقريبي 120در110 متر مربع بود.

در داخل قلعه مهمانخانه و قراولخانه به سبک معماري ايتاليايي و به سبک بناهاي زمان صفوي ساخته شده بود که معماران شيرازي و اصفهاني کار ساختن آن را بر عهده داشتند.

قلعه داراي در بزرگي رو به شمال به اندازه 4 در 5 متر بود که از چوب درختان جنگلي ساخته شده بود که به آن هشتي مي‌گفتند و محل ورود ماشين و سواران بود.

در کوچک جنوبي به ارتفاع 5/3 متر و عرض 5/1 متر كه محل رفت و آمد پياده‌ها بود و به آن چيله مي‌گفتند. چشمه آب روان بنگه از کنار در جنوبي قلعه مي‌گذشت و در کنار آن محمد خان حمامي به سبک معماري دوره قاجار بنا کرده بود.

20 سال محمد خان در اين قلعه حکومت کرد و سپس جمال خان دشتي در قسمت جنوب غرب آن قلعه‌اي گچي بسيار زيبا بنا کرد.

در اواسط دوره پهلوي اول قلعه به تصرف ارتش درآمد و پس از تخريب قسمت مهم ساختمان، تنها تنها برج جمال خان باقي ماند.

برج قلعه خورموج دارای 3 طبقه و یک زیرزمین است. در زیرزمین بنا سقف به شکل گنبدی و با تقارن زیبایی ایجاد شده‌است.

این تقارن در طبقات دیگر نیز حفظ شده‌است. در طبقهٔ اول سقف چندان تفاوتی نکرده و تنها فرق آن، نقش و نگار‌هایی است که به آن اضافه شده است.

قلعه محمد خان دشتی در سال 1379 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. این اثر که یکی از با شکوه‌ترین نمونه‌های معماری دوره قاجاریه و دارای تزئینات بدیع و منحصر به فرد است، بارها مورد تاخت و تاز قرار گرفته است.

این اثر ملی که زمانی با برج‌های متعدد و گوشواره‌های زیبا، هیبت و شکوه خود را به رخ هر رهگذری می‌کشید، امروز در میان انبوهی از ساختمان‌های چند طبقه شهری محاصره شده است

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:19 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه آوارسین

قلعه آوارسین منسوب به دوره ساسانی تا قرن سوم هجری قمری است که در 5/22 کیلومتری سمت جنوب خداآفرین و 11 کیلومتری جاده اهر - کلیبر واقع شده است.

قلعه آوارسين از شمال به اراضي روستاي صقين و از غرب به روستاي آوارسين و از بقيه جهات به ارتفاعات محدود است و در ارتفاع هزار و 556 متر از سطح دريا واقع شده است و وضعيت مالكيت آن دولتي است.

حمدالله مستوفی بنای قلعه آوارسین را به بکر بن عبدالله از اصحاب حضرت رسول (ص) نسبت می‌دهد که به امر عمر خلیفه دوم در سال 22 هجری به آذربایجان لشگر کشید.

آثار به دست آمده نشان می‌دهد که این قلعه در دوره اشکانی یا اوایل دوره ساسانی ساخته شده و در دوره اسلامی نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

این قلعه دارای 5 برج مدور برای نگهبانی است و بلندترین برج آن به ارتفاع بیش از 800 متر از ته دره، در جبهه غربی هنوز پابرجاست. این قلعه احتمالاَ از استحکامات دفاعی بابک خرمدین در منطقه قره داغ آذربایجان بوده است.

اين قلعه در دوران آباداني 300 متر طول و 100 متر عرض داشته و در قسمت‌هاي شمال و جنوب قلعه آثاري از بقاياي معماري به چشم مي‌خورد و نيز در قسمت شمال قلعه برج ديده‌باني وجود دارد و ورودي قلعه نيز از اين سمت مي‌باشد و دليل آن وجود پلكان‌هايي است كه قسمتي از آن باقي مانده است و اين پلكان‌ها روي صخره‌هاي طبيعي كنده شده‌اند.

در قسمت جنوبي قلعه دو آب انبار مجزا در كنار هم كه يكي به صورت مسقف و ديگري روباز است وجود دارد.

قلعه آوارسين به لحاظ تاسيسات معماري بر جاي مانده شامل برج‌ها و ديوارها و آب انبار حائز اهميت است.

سفال‌هاي هزاره اول قبل از ميلاد درصد كمتري از سطح قلعه را به خود اختصاص داده و آثار مربوط به اين دوره بيشتر تاسيسات معماري را شامل مي‌شود و سفال‌هاي اسلامي عمدتا به صورت چرخ‌ساز با خميره نخودي و قرمز و تمپر مواد كاني ساخته شده‌اند.

اين قلعه به شماره 22529 در فهرست آثار ملي كشور ثبت شده است و در گذشته كاربري دفاعي داشته و فعلا متروكه مي‌باشد

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:19 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه قمچقای
قلعه قمچقای در نزدیکی روستایی به همین نام و روی یکی از کوه‌های بلند منطقه قرار دارد.

روستاي قمچقاي در 45 كيلو‌متري شمال بيجار در استان كردستان [چهارگوشه ايران: استان کردستان] و در كنار رود قمچقاي واقع شده ‌است. مردم قمچقاي و ديگر روستاهاي اطراف به زبان تركي آذربايجاني تكلم مي‌كنند.

موقعیت جغرافیایی این قلعه از هیبت و عظمت خاصي برخوردار است؛‌ از یک سو به دره‌ای مشرف است که در قدیم به دره شاهان شهرت داشت و تیغه‌های بلند وهولناک این کوه با پرتگاه‌های بلند، بالا رفتن از آن و رسیدن به دژ را بسیار دشوار می‌کند.

از سوی دیگر اين قلعه، از جنوب غربی، جنوب شرقی و شرق به پرتگاهی دیگر مشرف است.

اين قلعه از سمت شمال که از ارتفاع کم‌تری برخوردار است، بقایای دیواری عریض و محکم از سنگ لاشه با ملات و برج‌های نیم استوانه موجود است. دروازه قلعه نيز در این سمت قرار دارد.

در اين قلعه سفال‌هايی از دوره اسلامی (قرن 6 و 7 قمري) به چشم مي‌خورد. بيرون قلعه و در سمت شمال‌غربی، بقایایی از دیواره‌ها و تراس بندی‌ها دیده می‌شود. این پشته از طریق پلکانی که از سنگ کوه تراشیده شده با اراضی مرتفع شمالی مرتبط بود.

آب انباری که به ارتفاع 40/1 متر در کوه ساخته شده، تونل با 42 پله راهرویی که آن را هم دردل کوه حفر کرده اند، نشانه‌های دیگری از اهمیت ویژه این قلعه است.

سنگ‌های تراش خورده قلعه قمچقای دارای مشخصاتی نیست که بر مبنای آن بتوان زمان ساخت بنای قلعه را به دقت تعیین کرد، ‌با این حال به احتمال قوی می‌توان آن را متعلق به دوره‌های پیش از میلاد مسیح، مثلا دوره مانایی و ماد دانست که تا دوره های ساسانی و اسلامی نیز مورد استفاده بود.

منبع‌های ذخیره آب که توسط تونل پله داری به پایین راه می‌یابد‌، تا حدودی به آب انباری که در زندان سلیمان وجود دارد شبیه است و نشانه دیگری از قدمت قلعه تا دوره مانایی است

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:18 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه قشم
قلعه قشم که از 400 سال پیش باقی مانده از جمله قلعه‌های پرتغالی است که با سنگ مرجان و ساروج ساخته شده است.

این قلعه دو بارو داشته که در هر یک از چهار گوشه باروها برجی برآمده بوده است. درون قلعه، اتاق‌ها و انبارها و برکه‌ها و چاه‌هایی ساخته بودند که هنوز آثاری از آنها باقی مانده است.

شیوه معماری قلعه و طرح برج و باروبندی آن همانند قلعه سازی ایران دوره ساسانی است.

پرتغالیان از برج‌های دیده بانی قلعه که دیدگاهی فراگیرنده داشت، رفت و آمد کشتی‌های جنگی و تجاری را در آب‌های خلیج فارس زیر نظر می‌گرفته اند.

همزمان با پادشاهی محمد شاه قاجار، کوترال (شیخ عبدالرحمان)، حاکم قشم و خانواده و بستگان او در این قلعه زندگی می‌کردند.

 منبع- همشهری انلاین

[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:18 ] [ اطلس ایران وجهان ]
آشنايي با قلعه رودخان
رودخان نام قلعه‌ای است متعلق به دوره سلجوقیه که بر فراز ارتفاعات جنگلی شهرستان فومن در روستای رودخان بنا شده و 6/2هکتار مساحت و 65 برج و بارو و دیواری به طول 1500 متر دارد.

رطوبت بیش از حد هوا باعث رویش گیاه در لابه‌لای دیوارهای قلعه و پوسیدگی آنها شده، اما با این حال در مقایسه با قلعه‌های دیگر، رودخان سالم مانده است.

قلعه عظیم و شگفت‌انگیر رودخان در ۲۵ کیلومتری جنوب غربی فومن که در حوزه جغرافیایی این شهرستان قرار دارد در قله کوهی در دل جنگل آرمیده است


ادامه مطلب
[ پنجم مرداد 1389 ] [ 23:18 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای دیر گچین

دیرگچین ، کاروانسرایی بسیار استوار و پرشکوه است که در دل پارک ملی کویر واقع شده و در متون تاریخی به نام های "دژ کردشیر"، "دیرالجص" ، "قصرالجص" ،" قصرگچ" و "قلعه دیر" نیز خوانده شده و به عنوان منزلگاهی بسیار مهم در مسیر یکی از راههای باستانی منزلگاههای ایران بوده است.بنای امامزاده سید سلطان هم در بخش میانی روستای خاوه از توابع دهستان بهنام عرب جنوبی بخش جواد آباد واقع شده است . بنای اصلی آن دارای پلان مربع بوده که در چهار گوشه دارای چهار طاقنماست و ورودی آن مستطیل شکل ، و گنبدی بر بالای آن قرار دارد.
کاروانسرای دیرگچین در دوره های مختلف از جمله دوران صفویه و قاجار مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است . با توجه به قدمت ، وسعت و اهمیت آن که در بیشتر منابع و متون به عنوان مادر کاروانسراهای ایران از آن نام برده شده است و با توجه به طرح احداث جاده ی اصلی گرمسار به قم که از نزدیکی این بنا می گذرد،اداره کل میراث فرهنگی استان تهران از آبان ماه سال جاری کار پاکسازی و مرمت این بنا را به منظور تبدیل آن به یک مکان توریستی و گردشگری آغاز کرده است.
شایان ذکر است این بنا که محققان قدمت آن را دوران ساسانی - صفوی می دانند در حال حاضر به محل نگهکاروانسرای دیر گچینداری احشام روستاییان محل تبدیل شده و مالکیت آن نامشخص است .


ادامه مطلب
[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:47 ] [ اطلس ایران وجهان ]
 کاروانسرا که در روستای آهوان , در 42 کيلومتری شرق سمنان واقع شده است , در سالِ 1097 هجری قمری در زمانِ شاه سليمانِ صفوی , برای استراحتِ زايرينِ امام هشتم , که از سمنان و آهوان به مشهد مقدس , مشرف ميشدند , ساخته شد . اما به غلط , کاروانسرایِ شاه عباسی نام گرفت .

کاروانسرایِ شاه سليمانیِ آهوان , دارایِ حياطِ وسيع مستطيل شکل , به طول 40 متر و عرض 32 متر , و چهار ايوانی است . جمعا در اطراف حياط 24 اتاق احداث شده است که ابعاد آنها به ترتيب 3.35 و 2.90 متر است .


راه ورود به منطقه :
مسیر ورود به منطقه , مسیر سمنان به معلمان است .
کاروانسرای شاه سلیمانی آهوان

[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:46 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای دلاک    

در جاده تهران – قم ، درسمت شمال رود مسیله وپل دلاك ، ساختمان چهارگوش سفید رنگی قرار دارد. پلان كاروانسرا چهار ایوانی ومصالح به كار رفته درآن آجر وسنگ است . تاریخ ساخت این كاروانسرا را به دوره كریم خان زند نسبت می دهند . از پل دلاك تا تهران در حدود 19 فرسخ فاصله بود. در فاصله 30 متری این بنا، یك كاروانسرای گلی وجود دارد كه طول آن 5/23 متر وعرض آن 22 متر است . گرداگرد حیاط را حجره هایی در بر گرفته است

منبع- کویرها وبیابانهای ایران

[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:46 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای (رباط) شمش   

این کاروانسرا در کنار جاده اصلی یزد- کرمان، بین "مهریز" و "انار" قرار دارد و در گذشته نه چندان دور، در محدوده استان کرمان قرار داشت. این کاروانسرا احتمالاً به دستور گنجعلی خان (1034 - 1005 هـ. ق) ساخته شد. در کنار کاروانسرهای ایران نیز از این بنا، به عنوان یک بنای مربوط به دوره صفویه یاد شده است.
این کاروانسرا ساختمانی آجری با چهار برج مدور در چهار گوشه بنا است. در ضلع شرقی، به دلیل قرار گرفتن مخزن آب انبار کاروانسرا، حد واسط دو برج کناری، برج مانند دیگری نیز در وسط دیوار ساخته شده است. ورودی ساختمان در ضلع غربی قرار دارد و به هشتی متصل است. ورودی اصطبل های کاروانسرا نیز در طرفین آن واقع شده اند. اصطبل ها در طول اضلاع شمالی، جنوبی وغربی ادامه یافته اند.

محوطه روباز کاروانسرا (حیاط) به صورت هشت گوش است و در چهار گوشه آن، چهار صفه و در هر یک از چهار ضلع آن، سه صفه ساخته شده است. صفه میانی اضلاع، بزرگ تر و حالت شاه نشین را دارد. بام بنا نیز آجر فرش است. 
 
منبع- سایت کویرها وبیابانها ایران

[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:43 ] [ اطلس ایران وجهان ]
 (رباط) زبن الدین    کاروانسرای (رباط) زبن الدین

این کاروانسرا در شصت کیلومتری جاده یزد- کرمان و در فاصله پانصد متری از جاده قرار دارد. با توجه به مطالب کتاب جغرافیای کرمان، این کاروانسرا به دستور "زین الدین گنجعلی خان ریگ" حکمران کرمان و به امر "شاه عباس ماضی" در قرن دهم هـ. ق ساخته شد.
نقشه این رباط دایره و دارای پنج برج نیم دایره است که به دیواره هشت متری آن متصل اند. ساختمان این بنا از آجر است. پس از سر در نسبتاً وسیع ضلع جنوبی، هشتی و سپس صحن دوازده ضلعی قرار دارد. در اطراف صحن، رواق های سکو داری وجود دارد و در انتهای هر رواق اتاق هایی مشابه دیده می شود.

در طرفین هشتی ورودی و پشت اتاق ها، راهروهای وسیع و طولانی قرار دارد که اصطبل چهارپایان بود. فضای ضلع شمالی بنا- گویا شاه نشین- دارای سقفی بلند با کاربندی است. در داخل بنا عمدتاً از تزیینات آجر در نما استفاده شده که تابع طرح دوازده ضلعی حیاط یا صحن مرکزی آن است. قسمت شاه نشین در بدنه و سقف دارای اندود گچ و کاربندی است. کنگره ها و تیراندازهای لبه بام، ترکیب انحنای برج و دیواره ها و نمای تمام آجر آن، چهره خاصی به این کاروانسرا بخشیده است.

اخیراً این بنای تاریخی بازسازی و به محل مناسبی برای اسکان و پذیرایی گردشگران تبدیل شده است.
منع- کویرها وبیابانها

[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:43 ] [ اطلس ایران وجهان ]
موقعيت جغرافيايى: شهرستان نيكشهر - مركز بخش قصرقند قدمت:دوره اسلامى

مشخصات:

اين قلعه كه مخروبه است با استفاده از سنگ، خشت و گل ساخته شده و بر روى يك تپه قرار دارد. در گذشته دور تا دور آن را زمينهاى كشاورزى احاطه كرده‏اند. از ظاهر بنا برمى‏آيد كه قلعه داراى قسمت‏هاى مختلف براى حكام محلى منطقه بوده است.

در كتاب باستان‏شناسى و تاريخ بلوچستان به نقل از امان‏الله جهانبانى آمده است: «خود قصرقند پايتخت همه مكران است قلعه محكمى دارد و روى تپه بلندى واقع است و محل نشيمن ضابط است
[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:42 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای علی آباد   

کاروانسرای علی آباد در جاده اصلی یزد- بندرعباس و در ضلع شمالی شهرستان مهریز قرار دارد. بانی این بنا، شاهزاده "معارف دوست محمد ولی میرزا" پسر "فتحعلی شاه قاجار" است.
این کاروانسرا ساختمانی آجری و مربع شکل است. ضلع مشرف به جاده آن، از بیرون دارای چهار صفه در اطراف و یک صفه میانی است که راهروی ورودی در آن قرار دارد. این ضلع از داخل، علاوه بر صفه میانی که راهرو در آن قرار دارد، دارای ده صفه است.

در ضلع جنوبی نیز به قرینه ضلع شمالی، یازده صفه قرار گرفته است. اضلاع شرقی و غربی نیز سیزده صفه به قرینه دارند. در پشت صفه های شمالی و جنوبی، اتاق ها قرار دارند و در پشت صفه های شرقی و غربی راهروهای اصطبل واقع شده اند. در چهار گوشه بنا، چهار مدخل دیده می شود که به محوطه های داخلی کاروانسرا راه می یابند. همچنین چهار برج مدور نیز در چهار گوشه بیرونی بنا، به چشم می خورد. بلندی دیوارهای این کاروانسرا پنج متر و مساحت آن حدود چهار هزار متر مربع است.

[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:42 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای قلعه خرگوشی

 

این کاروانسرا نزدیک باتلاق "گاوخونی" در جاده قدیمی یزد- اصفهان قرار دارد. فاصله بین این کاروانسرا و عقدا حدود شصت کیلومتر است. این بنا از آثار دوره شاه عباسی است. این رباط تماماً از سنگ و آجر ساخته شده و ابعاد آن 80×80 متر است.
این رباط شامل صفه ها، حجره هاه و اصطبل است. دیواره روی پشت بام، دو متر عرض دارد. سر در آن دو طبقه و طبقه دوم شاه نشین است. در داخل رباط هجده صفه وجود دارد: صفه بزرگ تر و صفه دیگری که در قسمت جنوبی قرار دارد، دارای محراب و نماز گاه است. در چهار گوشه رباط، چهار مدخل برای ورود به طویله دیده می شود و مخزن آب به صورت آب انبار در وسط رباط ساخته شده است.

از تزیینات بنا می توان به کاربندی آجری سر در ورودی و کتبیه سنگی به خط "علی رضا عباسی" خطاط معروف عصر "شاه عباس" اشاره کرد. این کتیبه، روی پانزده قطعه سنگ سبز رنگ به طول هشت متر و عرض شصت سانتی متر و در سه ضلع مدخل نصب شده است.

کاروانسرای قلعه خرگوشی


ادامه مطلب
[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:41 ] [ اطلس ایران وجهان ]
بهرام کاروانسرای مربع شکل متعلق به عهد صفویه می باشد که از دیوارهای بلند با چهار برج نیم دایره تشکیل شده است. این کاروانسرا به دستور شاه عباس صفوی و بر سر سه راهی اصفهان، خراسان و مازندران بنا نهاده شده است. قصر بهرام از سنگ ساخته شده و دارای 4 ایوان و 24 حجره می باشد. شترخوانها یا اصطبلهای این کاروانسرا به گونه ای تعبیه شده اند که کاملا در پشت اتاقها قرار می گیرند. آب مصرفی این کاروانسرا از چشمه سیاه در 5/7 کیلومتری قصر، توسط آبراهه سفید رنگی که از سنگ تراشیده شده، منتقل می شده است.

قصر بهرام در فاصله 50 کیلومتری جنوب پیشوای ورامین و در پارک ملی کویر  قرار دارد برای ورود به این منطقه اخذ مجوز از سازمان حفاظت از محیط زیست الزامی است . در منطقه جنوب شرقی قصر , سیاه کوه با ارتفاع 1865 متر قرار دارد .

کاروانسرای قصر بهرامکاروانسرای قصر بهرام


ادامه مطلب
[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:41 ] [ اطلس ایران وجهان ]

كاروانسرای حوض سلطان ( رباط حوض سلطان )   

كاروانسرای حوض سلطان یا رباط حوض سلطان ، بنایی است آجری كه در جاده تهران – قم بر روی پایه ای سنگی استوار شده و در كنار یك كاروانسرا ی دوره صفویه در دشت های جنوبی كوهمره قرا ر دارد . این كاروانسرا در دوره ناصرالدین شاه قاجار احداث شد.
تنها مدخل كاروانسرا به صورت پیش خوانی دربرابر حیاط اصلی قرار می گیرد . از آنجا می توان وارد دروازه اصلی كاروانسرا شد . درطرفین این دروازه اتاق هایی برای نگهبانان و دوقهوه خانه وجود دارد. حیاط اصلی با قرینه سازی كامل ، شامل ایوان هایی است كه در دیگر كاروانسراها مشاهده می شود . در كنار ایوان ها ، راهروهایی وجود دارد كه به اصطبل ها راه دارد . در كناریكی از ایوان ها پلكانی به طرف بالاخانه می رود . پشت سراین ایوان ها تالاری وجود دارد كه هوایش به وسیله چهارتنوره ، مطبوع و خنك می شود.


ادامه مطلب
[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:41 ] [ اطلس ایران وجهان ]

کاروانسرای رباط کریم   

کاروانسرای فتحعلی شاهی رباط کریمدر مسیر جاده تهران – ساوهقرار گرفته و به سبک دو ایوانی است. ورودی کاروانسرا از ایوان غربی است. ایوان شرقی به عنوان شاه نشین کاربرد داشت. این کاروانسرا دارای یک حیاط مرکزی با اتاق هایی ایوان دار است که دور تا دور این حیاط احداث شده اند. در پشت اتاق ها سالن های طولانی به عنوان بارانداز تعبیه شده که دسترسی به آنها از طریق ورودی هایی که چهار کنج حیاط قرار دارد، میّسر است. مصالح به کار رفته در این بنا سنگ ، آجر ، ملات گل و گچ است و تنها تزئینات کاروانسرا آجرکاری است.

کاروانسرای رباط کریم دارای دو کتیبه است که روی یکی از آنها تاریخ 1240 هـ . ق و نام بانی «آقا کمال» حک شده است

کاروانسرای رباط کریم

[ هفدهم تیر 1389 ] [ 23:41 ] [ اطلس ایران وجهان ]
.: Weblog Themes By SibTheme :.

درباره وبلاگ

این سایت درسال1389با هدف ارائه مقالات ومطالب مختلف در زمینه اقلیم وطبیعت ابران اغاز به کارکرد ودرابتدا سعی وافری شد که مقالات مختلف وکاملی درمورد شهرستانهای مختلف ایران از لحاض طبیعت وفرهنگ واداب ورسوم و جمعیت -اثار باستانی-وقابلیتهای اقتصادی وصنعتی وکشاورزی ارائه دهد بدنبال ان در ادامه کار به بررسی کشورهای مختلف جهان پرداخت وطی مقالات مختلف کلیه کشورهای جهان از لحاض طبیعت وفرهنگ واقتصاد و.. . موردبررسی قرار گرفت وشناخت کلی از کشورهای جهان وحتی شهرهای مهم ان به ما ارائه دهد دراین میان سعی شد که با ارائه مقالات مستند وقابل اعتماد کشورهای مختلف وایران را از لحاض صنعتی واقتصادی واموزش و... مورد برسی قرار گیرد واخرین امار مقایسه ای از این کشورها ارائه شود بدنبال ان تاریخ پرافتخار ایران از دوران مادها تا عصرحاضر مورد برسی قرارگرفت دربخشی دیگر از مطالب سایت مطالب کاملی درزمینه مذهب وزندگی پیامبران وامامان وحوداث مربوط به عصر ان بزرگوران ارائه شد دربخشهای دیگر سایت صدها مقاله درزمینه اشنایی با شرکتهای صنعتی ایران وجهان واخرین اختراعات واکتشافات جهان درحوزهای مختلف علم واخرین رکوردهای ورزشی وبرترین های جهان پرداخته است دراین میان باید از مطالب زیبایی دیگر مانند روزشمار حوادث جنگ تحمیلی نام برد بهرحال امید ان است که مطالب سایت که بازحمات فراوان درسالهای اخیر از طریق جمع اوری از صدها سایت دیگر تهیه شده بتواند بخشی از نیاز خوانندگان را رفع کند دراینجا جادارد ازسایتهای مانند همشهری انلاین تیبان- ایران تراول- ویکی بدیا- مرجع شهرهای ایران- کویرها وبیابانها- تاریخ معاصر-پورتال جهاد کشاورزی- ایران اکتور- میراث فرهنگی استانها- پورتال استانها- سایت مرکز امار ایران- وسایت هواشناسی استانها - وسایتهای خبری عصر ایران-انتخاب - خبرانلاین اشاره کرد که از مطالب زیبا ومستند انها استفاده شده واز انان سپاسگزارم دراینجا باید گفت کلیه مطالب سایت بدون هیچگون تحریفی یا تغییری دران ارایه شود واینجانب مسولیتی درزمینه مطالب ارایه شده سایت از لحاض صحت یا کذب بودن ان ندارم وبا توجه موثق بودن منابع باید به ان اعتمادکرد
موضوعات وب
امکانات وب
.gigfa.com/zibasaz/2.js'> WebGozar.com Counter code -->