جمعیتشناسی
گسترش فضای شهری تهران از ۱۳۶۴ تا ۱۳۸۸
تغییرات جمعیت تهران بین سالهای ۱۸۸۷ تا ۲۰۰۶[۳۲][۳۳]
نرخ رشد سالانه جمعیت
تهران تا پیش از بنیانگذاری سلسلهٔ قاجار و برگزیدهشدن به عنوان پایتخت ایران، شهری کوچک بود. اما از آن زمان به بعد، جمعیت آن رو به رشد نهاد و در اواسط دورهٔ قاجار به بزرگترین شهر ایران تبدیل شد. براساس نخستین سرشماری رسمی که در سال ۱۳۳۵ انجام گرفت، این شهر با ۱٬۵۶۰٬۹۳۴ نفر جمعیت، پرجمعیتترین شهر ایران بودهاست.[۳۴] همچنین بر اساس آخرین سرشماری رسمی که در سال ۱۳۸۵ انجام گرفت، جمعیت تهران، ۷٬۷۰۵٬۰۳۶ نفر بودهاست.
زبان اصلی مردم تهران و استان تهران، فارسی است. اما در بعضی نقاط زبانهای محلی نیز دیده میشود که در مجموع از لهجههای فارسی بهشمار میآیند. به طور کلی زبان و گویشهای دیگری مانند ترکی آذری، کردی٬ گیلکی، لری، مازندرانی و .... نیز به دلیل مهاجرتها به آن افزوده شدهاست.[۳۵] بر اساس سر شماری ۱۳۶۵ در حدود ۹۸٫۱ درصد از جمعیت استان به زبان فارسی تکلم میکنند که این نسبت در نقاط شهری ۹۸٫۳ و در نقاط روستایی ۹۶٫۸ درصد است.[۳۶][۳۷][۳۸] براساس بررسیهای نمونهبرداری جمعیتی از مردم تهران، بیش از نیمی از ساکنان استان تهران در دو نسل اخیر به این استان مهاجرت کردهاند.[۳۹]
|
هرم جمعیتی تهران در سال ۱۳۸۵[۴۰] |
|
مردان |
سن |
زنان |
|
۲۴۲٬۳۵۲ |
۶۵+ |
۲۲۷٬۰۴۰ |
|
۱۱۲٬۸۴۳ |
۶۰-۶۴ |
۱۰۴٬۱۹۶ |
|
۱۴۷٬۷۸۰ |
۵۵-۵۹ |
۱۳۹٬۶۳۸ |
|
۲۰۴٬۴۴۹ |
۵۰-۵۴ |
۱۹۵٬۵۲۷ |
|
۲۴۶٬۷۸۸ |
۴۵-۴۹ |
۲۴۶٬۴۲۵ |
|
۲۹۰٬۰۱۱ |
۴۰-۴۴ |
۲۸۳٬۵۸۸ |
|
۳۳۰٬۲۶۹ |
۳۵-۳۹ |
۳۱۴٬۵۲۵ |
|
۳۴۸٬۶۵۳ |
۳۰-۳۴ |
۳۳۰٬۰۳۰ |
|
۴۵۵٬۳۰۳ |
۲۵-۲۹ |
۴۴۲٬۲۰۰ |
|
۵۲۹٬۵۴۵ |
۲۰-۲۴ |
۵۰۷٬۰۰۱ |
|
۳۹۸٬۶۶۳ |
۱۵-۱۹ |
۳۷۲٬۹۰۴ |
|
۲۷۵٬۳۵۶ |
۱۰-۱۴ |
۲۶۱٬۷۳۷ |
|
۲۵۴٬۰۹۲ |
۵-۹ |
۲۴۳٬۲۴۵ |
|
۲۴۱٬۶۱۵ |
۰-۴ |
۲۲۹٬۹۰۴ |
در یک سرشماری رسمی مخصوص شهر تهران که در سال 1389 در 374 محله شهر تهران به مرحله اجرا درآمد, 63% پایتختنشینان در تهران متولد شده اند, 98% انها قادر به تکلم زبان فارسی هستند, 13 درصد تهرانیها یکی از زبانهای لاتین را میفهمند, 10 درصد تهرانی ها قادرند به یکی از زبانهای دنیا صحبت کنند و 67 درصد تهرانیها فارس و فارسی زبان هستند.
جرایم و معضلات اجتماعی
همجواری ایران با افغانستان، بزرگترین تولیدکنندهٔ مواد مخدر جهان زمینه افزایش جرایم را در آن فراهم کردهاست، بهطوریکه جرم ۶۰ درصد زندانیهای کشور در رابطه با مسایل مواد مخدر است.[۴۱] در استان تهران نیز حدود ۱۰۰۰ زندانی زن وجود دارد که بیشترین جرم آنها در رابطه با مواد مخدر است. بعد از مواد مخدر بیشترین جرم زندانیان زن مربوط به سرقت و جرایم اخلاقی است. میانگین سنی زندانیان زن در استان تهران بین ۲۳ تا ۳۲ سال است. در سطح زندانهای استان تهران در ازای ۲۵۰ نفر زندانی مرد یک مددکار وجود دارد که این رقم برای زندانیان زن هر ۱۰۰ نفر است.[۴۲] هماکنون در ۴۰۰ نقطه جرمخیز و معابر پایتخت به منظور کنترل بهتر تردد و نظارت بر نقاط جرمخیز، دوربینهای مداربسته نصب شدهاست.[۴۳] برای پیشگیری از جرم علاوه بر فعالیتهای انتظامی، آموزش همگانی و جلب مشارکت مردم در راستای اطلاعرسانی و افزایش سطح آگاهی عموم نیز مد نظر ناجا است و در همین راستا وقوع جرایم در سال ۱۳۸۷ نسبت به سال پیش از آن ۷ درصد کاهش یافت.[۴۴]
براساس برخی آمار، نود درصد زنان تنفروش در تهران باسواد هستند و در شهر تهران، میانگین سنی زنان تنفروش ۲۱ سال است، درحالیکه در سال ۱۳۴۷ این میانگین سنی ۳۱ سال بودهاست.[۴۵]
فرهنگ
موزهها
موزه هنرهای معاصر تهران که مهمترین و جامعترین مجموعه از هنر معاصر غرب در قارهٔ آسیا را محفوظ دارد.[۴۶]
۳۳ موزه در سطح شهر تهران به فعالیت مشغولند که همهروزه تعداد کثیری را بهسوی خود جلب میکنند. موزههای ایران باستان، ایران اسلامی، مردمشناسی، فرش، هنرهای معاصر، صنایع دستی، آبگینه و سفالینه، کتابخانه و موزه ملک و موزه حیات وحش، مجموعهٔ کاخموزههای سعدآباد، پربینندهترین مکان فرهنگی تاریخی ایران[۲۰]، و بسیاری از موزههای دیگر تهران از جذابیتهای آن به شمار میآیند. از تماشاگههای تاریخ، پول، و زمان نیز میتوان به عنوان دیدنیهای تهران یاد کرد.
کاخها و عمارتهای تهران
کوشک احمد شاهی
در تهران کاخهای بسیاری وجود دارد که تعدادی از آنها در مقالهٔ کاخهای تهران آمدهاست.
مکانهای مذهبی
مسجدها، حسینیهها و امامزادهها از جمله مکانهای مذهبی پایتخت هستند که در مجموع ۲٬۰۷۲ مرکز (۱۳۸۷ خ.) را شامل میشوند. تهران ۱۵۴۶ مسجد، ۴۸۷ حسینیه، و ۳۹ امامزاده دارد. در واقع برای هر ۳٬۵۱۶ تهرانی یک مرکز مذهبی وجود دارد. بیشترین امامزادههای پایتخت در منطقه ۲۰ متمرکز شده و بعد از آن منطقه ۲ و ۱ دارای بیشترین امامزادهها هستند. در ۱۲ منطقه هم هیچ امامزادهای وجود ندارد.[۴۷]
سینما و تئاتر
بیش از صد سالن سینما در شهر تهران وجود دارد که اکثرا فیلمهای تولید داخل و تعدادی نیز فیلمهای خارجی را اکران میکنند. بیش از چهل آمفیتئاتر نیز در این شهر فعال هستند که نمایشهای گوناگونی را به روی پرده میبرند.
ورزش
پیست اسکی دیزین
فوتبال ورزش اول شهر است و بیشترین طرفداران را نیز دارد. در کنار آن کشتی نیز بهطور سنتی بسیار مورد توجه بودهاست و به عنوان ورزش ملی مورد توجه قرار گرفتهاست. چندین پیست اسکی بسیار زیبا و منحصربهفرد[۴۸] از جمله پیستهای اسکی توچال، دیزین و شمشک در نزدیکی شهر قرار دارند که پیست اسکی دیزین جزء معدود پیستهای اسکی جهان است که در آن امکان اسکی بر روی چمن علاوه بر اسکی برروی برف مهیاست. پیست اسکی توچال هم با ارتفاع ۳۷۳۰ متر از سطح دریاهای آزاد پنجمین پیست اسکی مرتفع جهان است و تا تهران تنها پانزده دقیقه فاصله دارد. کوهنوردی و تاحدی صخرهنوردی[۴۹] هم از ورزشهای دیگر شهر است که مخصوصاً در روزهای تعطیل بهطور همگانی مورد توجه قرار میگیرد.
ورزشگاه آزادی تهران
فوتبال که پرطرفدارترین ورزش شهر است، هر هفته عدهٔ زیادی را برای تماشای لیگ برتر به ورزشگاه آزادی میکشاند. دو تیم اصلی تهران استقلال و پرسپولیس هستند که شهرآورد بین این دو تیم هر بار تماشاگران زیادی را جذب میکند. باشگاههای دیگری مانند پاس، صباباتری، پیکان و سایپا نیز پیشتر در این شهر فعالیت میکردند٬ که به شهرهای دیگر منتقل شدند اما باشگاههای راهآهن و استیلآذین همچنان در تهران فعالیت میکند.
ورزشگاهای فوتبال زیادی در سطح شهر برای برگزاری مسابقات فوتبال وجود دارند. بهجز ورزشگاه یکصد هزار نفری آزادی در غرب، میتوان به ورزشگاه تختی در شرق، شیرودی در مرکز و دستگردی در شهرک اکباتان اشاره نمود.
فرهنگسراها
در تهران مراکزی به نام فرهنگسرا توسط شهرداری تهران ساخته شدهاست که وظیفهٔ آنان ارائهٔ خدمات فرهنگی به مردم است. این مراکز مجهز به سالنهای سینما، تئاتر، مجموعههای ورزشی، کتابخانه، نگارخانه، کلاسهای آموزش کامپیوتر و غیره هستند و نقش مهمی در پرکردن اوقات فراغت جوانان و ارتقای سطح فرهنگ و آموزش آنان داشتهاند. بیش از ۷۱ فرهنگسرا و خانه فرهنگ در تهران وجود دارد. فرهنگسرای بهمن که با وسعت ۴۰٬۰۰۰ متر مربع در جنوب تهران قرار دارد، فرهنگسرای خاوران در جنوب شرقی، فرهنگسرای شفق و فرهنگسرای نیاوران در شمال تهران نمونههایی از این مراکز هستند.[۵۰]
نشریات
بیش از هزار عنوان نشریه در ایران منتشر میشود که مرکز تعداد زیادی از آنها تهران است. تقریبا مرکز همه روزنامههای مهم ایران در تهران است.[۵۰]
آموزش
دانشگاهها
آموزش عالی مدرن ایران با تأسیس دارالفنون (۱۲۳۰ خ.) توسّط امیرکبیر در تهران آغاز شد. پس از آن در سال ۱۳۱۳ خ. در دورهٔ رضاشاه به همّت افرادی چون محمود حسابی و علیاصغر حکمت، دانشگاه تهران ایجاد شد.[۵۱] هماکنون در فهرست ده دانشگاه برتر وزارت علوم شش دانشگاه تربیت معلم، تربیت مدرس، تهران، شهید بهشتی، صنعتی امیرکبیر، صنعتی شریف و علم و صنعت در شهر تهران قرار دارند.[۵۲]
دانشگاههای علوم پزشکی دولتی موجود در تهران عبارتند از: دانشگاههای علوم پزشکی ایران، تهران، شهید بهشتی و بقیةالله.
دانشگاه آزاد اسلامی نیز در مرداد ۱۳۶۱ خ. با ایجاد واحد تهران مرکز شروع به کار کرد.[۵۳] سپس بهتدریج واحدهای تهران جنوب، تهران شمال، تهران شرق، تهران غرب و علوم و تحقیقات تأسیس شدند. پس از دانشگاه آزاد، دانشگاه پیام نور در مهر ۱۳۶۷ خ. با هدف آموزش عالی از راه دور تاسیس شد.[۵۴]
مدرسهها
دانشآموزان و آموزگاران کالج آمریکایی تهران در مقابل سالن مککورمک، ۱۳۰۹ خ.
نخستین مدرسه به شیوهٔ مدرن در ایران دبیرستان البرز بود که در آغاز بهعنوان یک دبستان در حوالی دروازه قزوین در سال ۱۲۵۱ خ. یعنی ۲۱ سال پس از دارالفنون و ۱۷ سال پیش از دبستان رشدیه توسط جیمز باست، میسیونر پرسبیتری آمریکایی-کانادایی ساخته شد. پس از آن به تدریج مدرسههای بسیار دیگری در شهر ساخته شدند.
هماکنون در شهر تهران ۳٬۰۴۱ مدرسهٔ دولتی با ۳۱٬۹۶۶ کلاس و ۹۳۳٬۹۷۶ دانشآموز و ۲٬۱۲۹ مدرسهٔ غیرانتفاعی با ۹٬۸۵۶ کلاس و ۱۷۲٬۳۸۵ دانشآموز وجود دارد.[۵۵] مدرسههای غیرانتفاعی عموماً در مناطق ۱، ۲ و ۳ شهرداری تهران متمرکز هستند. ۶۰ درصد مدارس غیرانتفاعی تهران استیجاری هستند.[۵۶] تعداد کمی از مدارس تهران دوشیفته هستند و این مدارس نیز در یک برنامه ۴ ساله (تا ۱۳۹۱ خ.) تکشیفته خواهند شد.[۵۷] دانشآموزان در دورههای ابتدایی، راهنمایی، و متوسطه شامل متوسطهٔ نظری، هنرستان فنی، هنرستان حرفهای، هنرستان کاردانش و پیشدانشگاهی مشغول تحصیل هستند.[۵۸]
کودکستانها
۳۷٬۳۰۰ نوآموز دختر و پسر شامل ۶۳۴ شیرخوار، ۱٬۳۲۳ نوپا و ۳۵٬۳۴۳ کودک در کودکستانهای شهر تهران آموزش میبینند (۱۳۸۸).[۵۸] درصد مهدهای کودک تهران استیجاری هستند. کیفیت مهدهای کودک با توجه به مربیان و نوع آموزشی که به کودکان داده میشود متفاوت است. برخی از مهدهای کودک آموزشهای خود را در دو زبان به کودکان ارائه میدهند.[۵۹] با اجرای طرح ارزیابی و ارتقای کیفیت مهدهای کودک که براساس عملکرد آنها صورت میگیرد، مهدهای کودک به مهدهای یک، دو و سه ستاره تقسیم خواهند شد. بهدلیل اینکه بیش از ۹۰ درصد مهدهای کودک خصوصی هستند، هدف اصلی این طرح، ایجاد رقابت در ارتقای سطح کیفیت خدمات است.[۶۰] همچنین در راستای اجرای اصل ۴۴ مراکز پیشدبستانی و مهدهای کودک دولتی به بخش خصوصی واگذار خواهند شد.[۶۱]
حملونقل
نوشتار اصلی: حملونقل تهران
بزرگراه آیتالله حکیم در محدودهٔ بوستان پردیسان
سامانه اتوبوس تندرو تهران
متروی تهران، ایستگاه آزادی
زیرساختهای میانشهری:
زیرساختهای درونشهری:
- ۹۰ کیلومتر متروی تهران در سه خط اصلی و دو خط در حال احداث که یکی بینشهری ست. باید در افق ۱۴۰۴ باید به ۸ خط به طول ۲۵۰ کیلومتر برسد.[۶۴]
- احداث گذرگاهها و بزرگراههای کمربندی تازهساز در سالهای اخیر رشدی چشمگیر داشته.
- وجود ۱۸۰ پل که مهمترین آنها سوارهرو بوده و ۶۰ پل در حال ساخت. از این ۱۸۰ پل ۱۱۰ پل نیاز به بازسازی و مقاومسازی دارند.[۴۷]
تدابیر:
- طرحهای سرعتبخش به حملونقل درون شهری
- طرح ترافیک
ترافیک
جمعیت زیاد تهران و رفتوآمد انبوه خودروها منجر به تبدیلشدن خیابانها به پارکینگ و ایجاد راهبندانهای متعدد و شدید در این شهر شده که بهدلیل آلایش شدید هوا، اتلاف وقت و فشار اقتصادی بر شهروندان بحران تلقّی میشود. در پاییز ۱۳۸۶ «طرح جامع حمل و نقل و ترافیک تهران» تهیه و تصویب شد. این طرح، که اهداف کلی آن بر اهداف طرحهای فرادست – مانند «طرح جامع تهران»[۶۵] و هم چنین برنامه چهارم توسعه اقتصادی ایران – استوار شدهاند، چشم انداز تحولات مطلوب این شهر در ۲۰ ساله آینده را ترسیم میکند. در جدول شماره (۵-۲) طرح جامع حمل و نقل و ترافیک تهران[۶۶] شاخصهای حملونقلی تهران در سال ۱۳۸۶ و سال ۱۴۰۴ در مقایسه با متوسط شهرهای اروپایی در قالب ارقام و آمار ارائه شدهاند.
مهمترین راهکارهای حل این بحران از این قرارند: [۶۷]
مترو تهران
سابقه بحث و گفتگو درباره احداث قطار شهری در تهران به ۱۱۰ سال قبل باز میگردد. تاسیس تراموای شهری از جمله نکات پیش بینی شده در امتیاز نامهای بود که بارون ژولیوس دو رویتر در عهد ناصرالدین شاه روی کاغذ آمد. در همین سالها یک خط آهن روزمینی بین دروازه شهری ری (حضرت عبدالعظیم) و میدان باغ شاه، با نام معروف ماشین دودی، ساخته شد.[۷۰]
مترو تهران در نه خط طراحی شدهاست اما در حال حاضر، چهار خط آن فعال میباشد که عبارتند از: خط یک، که از ایستگاه قیطریه تا ایستگاه حرم مطهر امتداد دارد، این ایستگاه دارای بیشترین مسافر خطوط مترو تهران است. خط دو، از ایستگاه فرهنگسرا آغاز و تا ایستگاه تهران (صادقیه) ادامه دارد. خط پنج، از ایستگاه تهران (صادقیه) آغاز و تا ایستگاه گلشهر (کرج) امتداد پیدا میکند. خط چهار نیز از ایستگاه میدان انقلاب تا ایستگاه شهید کلاهدوز ممتد شدهاست. [۷۰]
آلودگیهای زیستمحیطی
آلودگی هوا
آلودگی هوا در تهران
آلودگی هوا در شهر تهران عمدتا مصنوعی و ناشی از فعالیت وسایل نقلیهاست که سهمی ۸۰ درصدی[۷۱] در آلودگی هوای شهر دارند و تولیدکننده گازهای سمی دی اکسید نیتروژن و مونو اکسید کربن هستند. این وسایل نقلیه گاز دی اکسید کربن نیز تولید میکنند که هرچند سمی نیست اما سبب گرم شدن زمین میشود.[۷۲].
نمای شهر تهران از بام تهران در شمال این شهر در یکی از روزهای آلوده مرداد ماه ۱۳۸۸
ارائه یارانه سوخت -و در نتیجه ارزان بودن آن- و تعرفه بالای گمرکی بر خودروهای وارداتی -و در نتیجه افت کیفیت تولیدات خودرو- و ورود سالانهٔ انبوهی از خودروهای تازهساز از یک سو و محصور بودن در بین کوهها از ۳ طرف -که مانع خروج آلودگیها از شهر میشود- عوامل اصلی آلودگی هوا در تهران هستند. سالانه بیش از ۵۰۰ گرم ذرات آلاینده معلق وارد بدن هر تهرانی میشود در حالی که بدن تنها توانایی پالایش ۲۳۰ گرم آلاینده را در سال دارد. آلودگی هوا به تنهایی در شهر تهران روزانه حدود ۳۰ نفر را به کام مرگ میفرستد.[۷۳][۷۴]
گسترش وسایل نقلیه عمومی به ویژه مترو و فرهنگسازی برای استفاده از این وسایل و الزام خودروسازها به پیروی از استانداردهای روز و رساندن قیمت سوخت مصرفی به سطح قیمتهای جهانی از مهمترین راهکارهای مبارزه با آلودگی هوا شناخته میشوند.[۷۵]
توصیه شدهاست که در هنگام آلودگی هوا از سفرهای غیر ضروری به ویژه به مرکز شهر پرهیز شود و کودکان و سالمندان هم تا حد ممکن از خانه خارج نشوند.[۷۲]
چون در شهرهای بزرگ مانند تهران هوای داخل ساختمان میتواند آلودهتر از هوای بیرون باشد و افراد زمان بیشتری را در داخل منزل سپری میکنند آلودگی داخل خانه خطرناکتر است، این موضوع باید مورد توجه قرار گیرد. دود سیگار، حشرهکشها، رنگهای ساختمانی به ویژه رنگهای حاوی ترکیبات سربی، اسپری فرمالدئید و گازهای ناشی از آشپزی از جمله موادی هستند که هوای داخل خانهها را آلوده میسازند.
آلودگی صوتی
تهران آلودهترین شهر جهان از نظر آلودگی صوتی است. یکی از منابع اصلی آلودگی صوتی در تهران صدای اگزوز موتورسیکلتها است که ۲۵٪ آلودگی صوتی شهر را تشکیل میدهد. تعداد موتورها در نقاط مرکزی شهر به مراتب بیشتر است.[۷۷]
منبع دیگر آلودگی صوتی در شهر خودروهای سواری هستند که حدود نیمی از وسایط نقلیه آن را تشکیل میدهند.[۷۷]
آلودگی صوتی نیمی از خودروهای سواری و موتورسیکلتهای تهران بیش از حد استاندارد است. این استاندارد برای مناطق مسکونی در روز حدود ۵۵ و در شب حدود ۴۵ دسیبل بوده و میزان مجاز انحراف از آن نزدیک ۱۵ دسیبل است.[۷۷]
کشورهای پیشرفته دنیا جهت اجرا و ساخت اتوبانها و مناطق حساس به سر و صدا مانند مدارس و بیمارستانها از نقشههای صوتی استفاده میکنند. در تهران نیز منطقه ۷ اولین منطقهای بودهاست که این نقشهها برای آن تهیه شده و به ترتیب مناطق ۶، ۱۲، ۱۱، ۹ و ۱۰ خواستار تهیه این نقشهها توسط واحد صوت سازمان کنترل کیفیت هوای تهران بودهاند. ده منطقه پر سر و صدای تهران به ترتیب مناطق ۶، ۱۰، ۱۱، ۱۲، ۷، ۱۳، ۳، ۱۹، ۱۸ و ۲ هستند. این ردهبندی با توجه به تعداد و سرعت خودروها در این مناطق، مقدار کیلومتر پیمایش خودروها و توزیع نوع آنها در هر منطقه و تعداد اتوبانهای موجود انجام شدهاست.[۷۸]
آلودگی آبهای زیرزمینی
آلودگی آبهای زیرزمینی تهران یکی از بزرگترین معضلات زیستمحیطی این شهر است. تهران از نظر سیستم فاضلاب در بین شهرهای جهان در بین ۱۰ شهر آخر قرار دارد. نبود سیستم دفع فاضلاب در شهر تهران جزء اصلیترین مشکلات زیستمحیطی این شهر قلمداد میشود. درحالیکه مهمترین لازمه طراحی و جانمایی یک شهر تامین فاضلاب آن است، سیستم تصفیه فاضلاب در تهران وجود ندارد و آب فاضلاب مستقیما وارد قناتها و آبهای زیرزمینی میشود و این در حالیست که کمبود بارش در این شهر سبب روی آوردن مسولان به استفاده از آبهای زیرزمینی برای تامین آب مصرفی ساکنان شدهاست. آبهای زیرزمینی تهران هم آلودگی شیمیایی و هم میکروبی دارند که دلیل آن نبود شبکه فاضلاب و وجود صنایع در داخل شهر است.[۴۷]
سیاست
شهر تهران علاوه بر اینکه مرکز سیاسی کشور ایران است، مرکز استان تهران و شهرستان تهران نیز به شمار میرود. مهمترین نهادهای دولتی و قضایی شامل وزارتخانهها، مجلس شورای اسلامی و ... در آن واقع شدهاست و تاثیرگذارترین مقامهای کشور ایران شامل رهبر، رئیس جمهور، رئیس مجلس، رئیس دستگاه قضایی، رئیس و بعضی از اعضای مجلس خبرگان رهبری، رئیس و اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام، اعضای شورای نگهبان، وزرای کابینه و اعضای شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در آن زندگی میکنند.
مردم این شهر در ۲۰۰ سال گذشته همیشه از تاثیرگذارترینها در سیاست کشور ایران بودهاند. این تاثیرگذاری شامل حضور آنها در ساختار سیاسی کشور، جریانهای تغییردهنده سیاست کشور شامل انقلابها (انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی) و جنگها (جنگ تحمیلی) میشود بهطوریکه درصد شهدا در برخی محلههای تهران از این درصد در همه نقاط دیگر کشور بیشتر است.[۷۹]
این شهر ۳۰ نماینده در مجلس شورای اسلامی دارد. اداره شهر توسط شهرداری تهران انجام میشود. شهردار تهران توسط شورای شهر تهران انتخاب شده و این شورا بر عملکرد شهرداری نظارت و برای اداره شهر قانونگذاری میکند. شهر تهران به لحاظ اداری به ۲۲ منطقه شهرداری و ۱۱۲ ناحیه تقسیم شده و شهرهای تجریش و ری را نیز دربرگرفتهاست.[۹]
شورای شهر تهران
شورای اسلامی شهر تهران شورایی است متشکل از ۱۵ نماینده که بر طبق قانون شوراها مسئول اداره شهر تهران است. مهمترین وظایف شورا انتخاب شهردار به مدت چهار سال، نظارت بر عملکرد شهرداری و در صورت لزوم برکناری شهردار، تصویب طرحهای لازم برای رفاه بیشتر شهروندان و نظارت بر اجرای آنها، تصویب بودجه سالانه شهرداری، تصویب اساسنامه موسسات و شرکتهای وابسته به شهرداری هستند. .[۹] [۸۰]
پیشینه شورای شهر تهران، یا به تعبیر آغازین خود بلدیه، به تشکیل نخستین نهاد قانونگذاری (مجلس شورای ملی) بازمیگردد. در حقیقت یکی از نخستین قوانین مصوب مجلس شورای ملی، «قانون بلدیه» است که در سال ۱۲۸۶ خ. به تصویب رسید و به این ترتیب یکی از آرمانهای بزرگ انقلاب مشروطه جامه عمل پوشید. در طول ۹۵ سال پس از آن تاریخ تشکیل و دوام شورای شهرها با فراز و فرودهای بسیاری همراه بودهاست. به طور خلاصه در طی سالهای ۱۲۸۴ تا ۱۳۰۴ در پی انقلاب مشروطه نخستین قانون شوراها تصویب شده و به اجرا گذاشته میشود. پس از آن از ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ و پس از کودتای سال ۱۲۹۹ رضا خان و پس از آن به قدرت رسیدن وی، قانون بلدیه لغو شد و با تصویب قانونی جایگزین، انتخاب شهردار از وظایف «وزیر داخله» شمرده شد. پس از سقوط رضا شاه و در حالیکه محمد رضا تسلط چندانی بر امور کشور نداشت، در ۱۳۲۸ سومین قانون شوراها به تصویب رسید. دوباره بعد از کودتای ۱۳۳۲ و سرنگونی دولت مصدق و تسلط محمد رضا بر امور کشور این قانون لغو شد. پس از پیروزی انقلاب تشکیل شوراها به یکی از خواستهای مردم و روحالله خمینی تبدیل میشود. اما ایجاد شوراها تا زمان روی کار آمدن دولت سید محمد خاتمی به تاخیر میافتد و بالاخره در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۷۸ شورای شهرها بر اساس قانون شوراها مصوب سال ۱۳۷۵ مجلس شورای اسلامی تشکیل میشوند.[۸۱]
شهرداری تهران
شهرداری تهران سازمانی غیردولتی است که در ۱۲ خرداد ۱۲۸۶ خ تاسیس شد و اداره شهر تهران را به عهده دارد. مسئولیت اداره این سازمان با شهردار تهران است که پیش از این با حکم وزیر کشور ایران منصوب میگردید ولی اکنون با حکم شورای شهر تهران انتخاب میشود. شهرداری تهران شامل ۲۲ منطقه است که اداره هر منطقه به عهده شهردار آن منطقهاست. طرح جامع شهر تهران در زمان شهرداری غلامرضا نیکپی تدوین شد.[۸۲] بعد از انقلاب نیز غلامحسین کرباسچی توانست بهعنوان اولین شهردار پس از جنگ با بازسازی شهر تهران که در پی سیاستهای انقباضی دوران جنگ با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم میکرد، از طرح انتقال پایتخت که هزینه آن در سال ۱۳۶۹ مبلغ ۱٬۲۰۰ میلیارد تومان تخمین زده شده بود جلوگیری کند. در بین دیگر شهرداران اخیر تهران محمود احمدینژاد قرار دارد که توانست پس از شهرداری تهران، به مقام رئیس جمهوری برسد. شهردار تهران هماکنون محمدباقر قالیباف است که از شهریور ۱۳۸۴ در این پست قرار گرفتهاست.
رخدادهای سیاسی
آغا محمد خان قاجار در سال ۱۱۷۴ خورشیدی برای نخستین بار شهر تهران را به پایتختی برگزید، و در همین شهر تاجگذاری کرد.
انقلاب مشروطه که در دوران حکومت دو پادشاه قاجار یعنی مظفرالدین شاه و محمدعلی شاه رخ داد از پیشامدهای مهم سیاسی شهر تهران محسوب میگردد. فتح تهران از نتایج این انقلاب به شمار میرود.
کنفرانس تهران
کنفرانس تهران با حضور چرچیل، روزولت و استالین از ۶ تا ۹ آذرماه ۱۳۲۲ بهصورت محرمانه در سفارت شوروی در شهر تهران برگزار شد.
نهضت ملیشدن صنعت نفت ایران
نهضت ملیشدن صنعت نفت ایران که کانون رویدادهای آن در تهران بود مجموعه اتفاقاتی بود که با تلاش دکتر محمد مصدق منجر به ملی شدن صنعت نفت ایران گردید. در جریان این نهضت، تظاهراتهای متعددی در تهران به وقوع پیوست.
کودتای ۲۸ مرداد
کودتای ۲۸ مرداد، کودتایی است که با طرح و حمایت مالی و اجرائی سازمان مخفی اطلاعات بریتانیا و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا علیه دولت محمد مصدق در مرداد ۱۳۳۲ در تهران به انجام رسید.
انقلاب ۱۳۵۷ایران
انقلاب ۱۳۵۷ ایران، کانون اتفاقاتش شهر تهران بود که از جمله میتوان به رویدادهای ۱۷ شهریور، خروج محمد رضا شاه از ایران در ۲۶ دی ماه، ورود روحالله خمینی رهبر انقلاب در ۱۲ بهمن ، پیروزی انقلاب در ۲۲ بهمن و اعلان تشکیل
منبع- ویکی بدیا