در ویژگی های مردم نگاری استان آذربایجان غربی نژاد، دین، ساختار خانواده و آیین ها و مراسم های سوگواری بررسی می شوند. مردم استان آذربایجان غربی از نژاد آریایی هستند. قوم های آذری، کرد و ارمنی در این خطه از کشور پهناور جمهوری اسلامی ایران ساکن هستند که دارای نژاد آریایی بوده و خصوصيات کلی ايرانيان دوره هخامنشی، اشکانی و ساسانی را حفظ کرده اند.

مردم آذربايجان از بازماندگان و نوادگان مادها (شاخه ای از آريايی هايی که به ايران آمدند) هستند و به مرور زمان در نتيجه ی تاخت و تاز ترک ها و مغول ها دسته های گوناگونی از اين نژاد در منطقه آذربايجان فعلی(آذربايجان شرقی، آذربايجان غربی و اردبيل) سکونت گزيدند و آميزش هايی بين نژاد اصلی و مهاجمان رخ داد با اين حال تيره های مهاجر به دليل کمی نفوس نسبت به ساکنان محلی نابود شده و تقريبا اصالت نژاد اوليه نگاه داری شده است. روشن است كه ميان واژه و تيره ی آذری و ترک تفاوت های فراوانی است. ازجمله اين كه آذری ها را تاريخ نگاران پيشين (به ويژه هردوت) و تاريخ دانان كنونی از تيره ماد كوچک می دانند و بر اساس شواهد موجود به گونه صد درصد ثابت شده كه مادها يكی از تيره های آريايی ها هستند. هم چنين درشاهنامه بزرگ فردوسی چندين بار نام آذرآبادگان آمده است ازجمله بيتی كه يزدگرد از همه بخش های ايران زمين سپاه جمع آوری می كند.

همی تاز تا آذرآبادگان ديار دليران و آزادگان

بنابراين واژه آذری و ترك تفاوت های اساسی دارد ولی به غلط در ميان مردم با يك معنی واحد استفاده می شود.

مردم استان آذربايجان غربی دارای دين اسلام و مذهب شيعه و سنی هستند و اقليت های مذهبی از قبيل ارمنی ها، يهودی ها و زرتشتی ها نيز دراين خطه زندگی می كنند و مجاز هستند آزادانه آداب و رسوم و مراسم های ويژه مذهبی خود را اجرا كنند. مردم آذربايجان با وجود هجوم های اقوام مخالف، سنن بومی خود را حفظ کرده اند و بسياری از آداب ورسوم کهن ايراني، درميان مردم اين سامان به صورت های گوناگون باقی مانده است. مردم آذربايجان در دوستی ثابت قدم و در برابر مشکلات شجاع ومقاوم هستند. از جمله خصلت های آنان مهمان نوازی، سلحشوری، آزادمنشی، راست گويی، مرزداری و تعصب مذهبی است. در تمام دوره های تاريخی،احساسات وطن دوستی آنان ضرب المثل بوده است. قيام های مداوم مردم اين استان در زمان جنگ های ايران و عثمانی و ايران و روسيه و... از برجسته ترين فداکاری هايی است که در تاريخ ايران جاودان خواهند ماند.

بیش تر اهالی استان آذربایجان غربی از مسلمانان شیعه و سنی هستند که با مسالمت در کنار یک دیگر زندگی می کنند. اقلیت های مسیحی در این استان چشمگیرتر از مناطق هم جوار خود هستند و اقلیت های دیگر از قبیل زرتشتی، یهودی و کلیمی نیز در این استان زندگی می کنند.

خانواده در ميان اهالی استان آذربایجان غربی از ثبات و احترام زيادی برخوردار است. در گذشته پسران پس از ازدواج با خانواده پدری زندگی می كردند و عروس را به خانه پدری می آوردند و گاه اتفاق می افتاد چندين پسر و عروس خانواده با نوه ها همراه با پدربزرگ و مادر بزرگ با هم زندگی می كردند ولی اكنون به اين شكل نيست و حتی در روستاها و شهرهای كوچک نيز پسران و دختران پس از ازدواج به طور مستقل و جداگانه زندگی می كنند و هسته خانواده ها كوچک شده است.

در استان آذربايجان غربی مراسم های سوگواری به دو دسته عزاداری های خصوصی (فوت نزديكان) و عزاداری های مذهبی و همگانی تقسيم می شوند. اقلیت های این استان آداب و رسوم خاص خود را در مراسم های سوگواری خود به جای می آورند. در بین مسلمانان شیعه این استان نیز آداب و رسوم خاصی حاكم است. مراسم های عزاداری سرور شهیدان عالم حضرت امام حسین (ع) از جمله عرفانی ترین و با شکوه ترین مراسم های شیعه های این سرزمین است. از روز اول محرم سوگواری های مذهبی آغاز می شوند و مراسم دهه اول محرم به جریان می افتد و هر روز بعد از نماز مغرب و عشاء در مسجد ها و تكايا مراسم سينه زنی، زنجير زنی و نوحه خوانی در سوگ ياران امام حسين (ع) برگزار می شود. اين مراسم ها در طی 10 شب متوالی صورت می گيرد و در شب تاسوعا، روز تاسوعا، شب عاشورا و ظهر عاشورا به اوج خود می رسد. در تمام این شب ها دل سوختگان اهل بیت (ع) گرد هم می آیند و به یاد مصیبت های پیشوایان دینی خویش اشک ماتم می ریزند. از ديگر مراسم های عزادرای های عمومی در اين استان می توان به مراسم شب هاى قدر و احيای شب قدر در ماه رمضان (شب های نوزدهم، بيست و يكم و بيست و سوم ماه رمضان) اشاره نمود. به طور كلی شهادت يا سال روز فوت هر يك از ائمه اطهار(ع) دراين استان به شكل عزاداری عمومی برگزار می شود ولی مراسم های ياد شده از انسجام بيش تری برخوردار هستند.